Stanisław św.

Inne formy nazwiska
Stanisław ze Szczepanowa
Data urodzenia
1039
Data śmierci
1079
Autor opracowania
Piotr Kołpak

Biogram

Święty Stanisław był biskupem krakowskim i męczennikiem. Badania czaszki św. Stanisława wykazały, że zmarł w wieku około 40 lat. Na tej podstawie można sądzić, że urodził się około 1039 roku. Pozostałe informacje o życiu Stanisława sprzed sakry biskupiej pochodzą z jego trzynastowiecznych żywotów i późniejszych przeróbek, co czyni je na poły legendarnymi. Stanisław miał pochodzić ze Szczepanowa koło Brzeska, a jego rodzice – według przekazu Jana Długosza – noszący imiona Wielisław i Bogna, posługiwali się herbem Turzyna. Stanisław kształcił się w szkole katedralnej, a po śmierci biskupa Suły Lamberta w 1071 roku został jego następcą z nominacji księcia Bolesława Szczodrego. Niewiele wiadomo o jego rządach w diecezji. Według lokalnej tradycji ufundował drewniany kościół w Szczepanowie, który później zastąpił murowanym wielki gloryfikator św. Stanisława – Jan Długosz. W opinii hagiografów stał na straży dóbr ziemskich należących do Kościoła, a w sporze z królem o wieś Piotrawin miał doprowadzić do wskrzeszenia jej poprzedniego właściciela Piotrowina, który poświadczył, że za życia sprzedał biskupowi swoje dobra. Wychodzący z grobu rycerz stał się najpopularniejszym wątkiem ikonograficznym w przedstawieniach św. Stanisława w sztuce. Jako jeden z najważniejszych hierarchów na ziemiach polskich uczestniczył w reaktywacji metropolii gnieźnieńskiej (1075), której struktury zniszczył nawrót pogański i najazd księcia czeskiego Brzetysława I, oraz koronacji królewskiej Bolesława (1076). Niedługo po tych wydarzeniach w elitach władzy doszło do wystąpień skierowanych przeciw królowi, a jednym z czynnych uczestników buntu został biskup Stanisław. Według narracji Galla Anonima, spisującego swą kronikę około 1115 roku, hierarcha zdradził swojego króla i za to został skazany na śmierć i obcięcie członków 11 kwietnia 1079. Już w czasach Wincentego Kadłubka, na przełomie XII i XIII wieku, istniały równorzędnie dwie tradycje o wydarzeniach związanych ze śmiercią Stanisława: dynastyczna, której propagatorzy podobnie jak Gall mówili o zdradzie hierarchy, oraz kościelna, utrzymująca pamięć o bohaterskim biskupie zamordowanym przez królewskich siepaczy na Skałce. Według tradycji trzynastowiecznej ciało biskupa, pośpiesznie pochowane przez duchownych w kościele św. Michała na Skałce, przeniesiono do katedry wawelskiej już w 1088 roku, jednak niektórzy historycy wskazują czas translacji raczej na drugą połowę XII wieku, po konsekracji nowej katedry w 1142 roku. Z czasem duchowieństwo krakowskie coraz mocniej akcentowało potrzebę wyniesienia Stanisława na ołtarze, co z jednej strony dałoby silny oręż ideowy w sporach z władcami dynastii piastowskiej, z drugiej neutralizowałoby narrację o św. Wojciechu, jako najważniejszym świętym Kościoła w Polsce, promowaną przez środowiska wielkopolskie. W 1243 lub 1245 roku biskup Prędota wraz z kapitułą katedralną podnieśli ciało Stanisława z grobu, co wiązało się z kolejnym etapem uznania świętości męczennika, z pewnością już wówczas porównywanego do św. Tomasza Becketta – arcybiskupa zamordowanego w 1170 roku na rozkaz króla Anglii. W końcu po przeprowadzeniu procesu kanonizacyjnego 8 września 1253 papież Innocenty IV wpisał Stanisława do katalogu świętych, ustanawiając jego wspomnienie w kalendarzu liturgicznym na 8 maja. W czasie krakowskich uroczystości kanonizacyjnych zorganizowanych w święto św. Stanisława w 1254 roku na Wawelu pojawiła się większość książąt piastowskich. Już wkrótce męczennika obwołano „ojcem ojczyzny” (pater patriae), a cudowne zrośnięcie się jego ciała poczytano za proroctwo zjednoczenia podzielonego Królestwa Polskiego. Od tej pory św. Stanisław stał się głównym, obok św. Wojciecha, patronem państwa polskiego.

Dzieła związane z osobą

Św. Stanisław, Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego, Wysiołek Luborzycki, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Świętej Trójcy, Łopuszna, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Świętej Trójcy i św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Przytkowice, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza, Skawina, rzeźba
Matka Boska z Dzieciątkiem, św. Stanisław, Parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika, Świątniki Górne, feretron
Św. Stanisław, Parafia Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, Sucha Beskidzka, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Parafia Św. Marcina Apostoła, Krempachy, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, Krzeszów, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Św. Jakuba Apostoła, Piekielnik, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Parafia Św. Jakuba Apostoła, Raciechowice, rzeźba
Św. Stanisław, Kraków, obraz
Św. Stanisław, Parafia Św. Stanisława BM, Sromowce Wyżne, rzeźba
Matka Boska Niepokalanie Poczęta ze św. Stanisławem i królową Jadwigą lub św. Heleną, Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Igołomia, obraz
św. Stanisław ze Szczepanowa, Parafia Św. Macieja Apostoła, Andrychów, obraz
Św. Stanisław, Parafia Św. Apostołów Filipa i Jakuba, Osielec, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Parafia Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny, Spytkowice, obraz
Św. Stanisław, Parafia Św. Małgorzaty i św. Katarzyny, Kęty, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Zielonki, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Krzęcin, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Świętej Trójcy, Czernichów, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Św. Sebastiana, Wieliczka, rzeźba
Św. Stanisław (?), Parafia Św. Stanisława, Raba Wyżna, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Św. Mikołaja, Biały Kościół, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Św. Jana Chrzciciela, Orawka, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Parafia Św. Mikołaja Biskupa, Gorenice, rzeźba
Św. Stanisław , Parafia Parafia Przemienienia Pańskiego (Sanktuarium Matki Bożej Opiekunki i Królowej Rodzin) , Maków Podhalański, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Parafia Św. Marii Magdaleny, Trzebunia, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Parafia Wszystkich Świętych, Zakliczyn, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Przemienienia Pańskiego, Jabłonka, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Parafia Św. Marcina z Tours, Biskupice, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Parafia Św. Mikołaja, Sidzina, rzeźba
Wskrzeszenie Piotrowina, Parafia Parafia Znalezienia Krzyża Świętego, Łazany, obraz
Św. Stanisław, Parafia Św. Franciszka z Asyżu, Wieliczka, witraż
Ogrojec z figurami świętych , Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Gdów, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Gdów, obraz
Św. Stanisław, Parafia Trójcy Świętej, Krzywaczka, rzeźba
Św. Stanisław, św. Walenty i św. Mikołaj, Parafia Parafia Św. Marcina Apostoła, Krempachy, obraz
Św. Stanisław, Parafia Św. Anny, Stryszawa, rzeźba
Skrzydło tryptyku ze św. Stanisławem i św. Katarzyną Aleksandryjską, Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Harklowa, obraz
Św. Stanisław, Parafia Św. Sebastiana, Jurgów, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Najświętszej Panny Marii i Dziesięciu Tysięcy Męczenników, Niepołomice, rzeźba
Obraz Matki Boskiej w płaszczu opiekuńczym ze świętymi w rokokowej ramie, Parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika, Frydman, obraz
Św. Stanisław, Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Gdów, obraz
Chrystus oczekujący na Mękę, Parafia Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, Paczółtowice, obraz
Św. Stanisław, Parafia Narodzenia św. Jana Chrzciciela, Zembrzyce, rzeźba
Lewe skrzydło tryptyku, Parafia Parafia Św. Marcina Apostoła, Krempachy, obraz
Św. Stanisław , Parafia Św. Aleksego, Ponikiew, rzeźba
Św. Stanisław, Parafia Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, Krzeszów, rzeźba
Tryptyk z obrazami Matka Boska z Dzieciątkiem oraz św. Katarzyna i św. Barbara (awers skrzydeł), św. Mikołajem i św. Stanisławem (rewers skrzydeł), Parafia Parafia św. Klemensa , Trzemeśnia, obraz
Zabójstwo św. Stanisława, Parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika, Frydman, rzeźba
Polichromia ścienna, Parafia Parafia św. Klemensa , Trzemeśnia, polichromia ścienna
Polichromia ścienna, Parafia Parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła, Bodzanów, polichromia ścienna

Jak cytować?

Piotr Kołpak, "Stanisław św. ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/ludzie/stanislaw-sw

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności