Ogrojec z figurami świętych

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Gdów
Miejscowość
Gdów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
Matka Boska Niepokalanie Poczęta Ogrojec
Miejsce przechowywania
wschodnia zewnętrzna ściana prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/12250
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
1864 rok
Technika i materiał
murowanie, tynkowanie; kamień, techniki rzeźbiarskie
Wymiary podstawowe
Inne wymiary – wysokoscBezRamy: wysokoscFigury: szerkoscBezRamy: szerokoscFigury: wymiarPodstawy: srednica: srednicaCzary: szerokoscRam:
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0

Dzieje zabytku

W 1864 roku wydłużono prezbiterium kościoła w Gdowie na wschód, a na jego zewnętrznej ścianie wybudowano Ogrójec. Według „Liber memorabilium” parafii gdowskiej „stanął i Ogrójec nowy – z ozdobą i pięciu statuami 1. Najśw(ętszej) Maryi Panny Niepokalanie Poczętej 2. S(więtego) Wojciecha. 3. S(więtego) Stanisława Biskupa Krakowskiego. 4. S(więtego) Walentego i 5. S(więtego) Ludwika”. W późniejszym czasie w kaplicy wtórnie zaaranżowano niszę z figurą Chrystusa do grobu (1891).

Opis

Ogrójec w formie murowanego, tynkowanego wykusza z wnęką w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem odcinkowym; ustawiony na kamiennej podmurówce, zakończony profilowanym gzymsem i daszkiem okapowym. Ogrójec wieńczy szczyt w formie cokołu z wyodrębnionymi pięcioma postumentami w układzie schodkowym, na których stoją kamienne figury. Pośrodku cokołu rzeźbione w zaprawie Oko Opatrzności w trójkątnym polu, ujętym profilowaną opaską tynkową. Na postumentach od lewej figury św. Ludwika, św. Stanisława z Piotrowinem, Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, św. Wojciecha i św. Walentego.
Święty Ludwik ukazany frontalnie, z rękami złożonymi w geście modlitwy. Twarz ma okoloną krótkimi włosami i brodą. Ubrany jest w krótką tunikę i spodnie, na nogach ma wysokie buty. Na ramiona ma narzucony płaszcz, opadający na plecy, zaś przez tors przewiązany pas z mieczem, znajdującym się przy lewym boku, na głowie korona zamknięta.
Święty Stanisław ukazany frontalnie, obie ręce ma ugięte i wyciągnięte do przodu, w lewej trzyma pastorał. Twarz ma okoloną krótkimi włosami. Ubrany jest w albę, rokietę i kapę, na piersi ma krzyż pektoralny, zaś na głowie infułę. U jego nóg leżąca półpostać Piotrowina.
Matka Boska ukazana frontalnie, stoi na półkuli z wężem, obie dłonie ma złożone na piersi. Twarz ma okoloną długimi włosami, opadającymi na ramiona. Ubrana jest w suknię przepasaną w talii oraz płaszcz zapięty na piersi i opadający kaskadowo po bokach postaci.
Święty Wojciech ukazany frontalnie, w kontrapoście, w lewej ręce trzyma laskę zakończoną krzyżem, prawą unosi w geście błogosławieństwa. Twarz ma okoloną krótką bodą i włosami. Ubrany jest w albę, rokietę, stułę i kapę, na piersi ma krzyż pektoralny, na dłoniach rękawiczki, a na głowie infułę z krzyżem.
Święty Walenty ukazany frontalnie, w obu ugiętych rękach trzyma z przodu otwartą księgę. Twarz ma okoloną krótkimi włosami. Ubrany jest w sutannę, komżę, stułę, a na głowie ma biret.
W dolnej części wnęki Ogrójca nisza w formie leżącego prostokąta zamkniętego łukiem odcinkowym, wewnątrz figura Chrystusa do grobu. Ponad nią zawieszony krucyfiks.

Zarys problematyki artystycznej

Tradycyjnie na zewnętrznej ścianie prezbiterium w kościołach parafialnych umieszczano kaplicę. Pierwotnie znajdowało się tam przedstawienie modlitwy Chrystusa w Getsemani, po czym pozostała nazwa tego miejsca – Ogrójec. W późniejszym czasie zaczęto sytuować tam wizerunki Chrystusa Ukrzyżowanego. Obok ambon i latarni dla zmarłych ogrójce stanowią pozostałość po cmentarzach przykościelnych. Były to jedne z tych miejsc na cmentarzu, gdzie dawniej podczas poszczególnych świąt ludność zbierała się i modliła.
Gdowski Ogrójec nietypowo wieńczy szczyt z sumarycznie opracowanymi w kamieniu figurami świętych i Marii. Wydaje się, że ikonografia postaci dobrana była raczej swobodnie, bez związku z tym miejscem.



Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Ubytki mechaniczne, zabrudzenia.

Streszczenie

W 1864 roku wydłużono prezbiterium kościoła na wschód, a na jego zewnętrznej ścianie wybudowano Ogrójec zwieńczony szczytem z kamiennymi figurami świętych i Marii. W późniejszym czasie w kaplicy wtórnie zaaranżowano niszę z figurą Chrystusa do grobu (1891). Ogrójce stanowiły kaplice tradycyjnie umieszczane na zewnętrznej ścianie prezbiterium w kościołach parafialnych, jako pozostałość po cmentarzach przykościelnych. Były to jedne z tych miejsc na cmentarzu, gdzie dawniej podczas poszczególnych świąt ludność zbierała się i modliła.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Łuszczkiewicz Władysław, "Stare cmentarze krakowskie. Ich zabytki sztuki i obyczaju kościelnego" , „Rocznik Krakowski” , s. 9-36

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Parafialne w Gdowie, Liber Memorabilium Ecclesiae Parochialis Gdoviensis, bs.

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ogrojec z figurami świętych ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ogrojec-z-figurami-swietych

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności