Obraz Matki Boskiej w płaszczu opiekuńczym ze świętymi w rokokowej ramie

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Łapsze Niżne
Miejscowość
Frydman
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Kościół
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Tagi
malarstwo XX wieku Matka Boska w płaszczu opiekuńczym rocaille sztuka XVIII wieku
Miejsce przechowywania
nawa kościoła, ściana nad wejściem do kaplicy
Identyfikator
DZIELO/11975
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
rama – połowa XVIII wieku; obraz – 1932 rok
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, złocenie, srebrzenie, laserowanie, polichromowanie; olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0

Dzieje zabytku

Obraz Matki Boskiej ze świętymi został namalowany przez Antoniego Kûca w 1932 roku, kosztem miejscowych parafian. Wprawiono go w rokokową ramę z połowy XVIII wieku.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta, ujęty profilowaną ramą, dekorowaną szczytem utworzonym z rocaille'owego kartusza z monogramem Marii w polu, flankowanym rocaille'm i kwiatami, podtrzymywanym w narożach konsolami. U dołu ramy podwieszenie utworzone z rocaille'owego kartusza z napisem „S(ANTA) MARIA / ORA PRO NOBIS”, ujęte rocaille'm i konsolami w narożach. Po bokach ramę trzymają nadlatujące putta. W centralnej części obrazu Matka Boska ukazana w pozycji stojącej pośród obłoków, z pochyloną głową i rozłożonymi na boki rękami podtrzymującymi płaszcz. Ubrana jest w różową suknię, przepasaną w talii, na ramionach ma obszerny, niebieski płaszcz, wokół głowy zawiązaną jasnobrązową chustę, na głowie koronę otwartą. W dolnej części kompozycji ukazane dwie grupy klęczących świętych, zwróconych do wewnątrz. Po lewej tronie św. Piotr. św. Stanisław i św. Stefan (?). Na pierwszym planie św. Stefan ukazany z profilu, z wyciągniętą w przód prawą ręką. Okolony jest krótką brodą i długimi, brązowymi włosami, ubrany w czerwony płaszcz królewski, ze złoconym wzorem, obszyty futrem. Przed nim na różowej poduszce z chwostami leży korona i jabłko królewskie. Obok niego św. Stanisław pozbawiony brody, w stroju biskupim, w żółtej kapie i infule oraz św. Piotr ukazany jako strzec, okolony siwymi włosami i brodą, w żółtym płaszczu. Po prawej stronie obrazu klęczą św. zakonnica, św. Katarzyna Aleksandryjska i św. Elżbieta Węgierska. Zakonnica ubrana jest w brązowy habit i welon oraz białą podwikę, prawą ręką przytrzymuje białą flagę, lewą wyciąga w bok. Obok niej klęczy św. Katarzyna z rekami złożonymi w geście modlitwy, o długich jasnych włosach. Ubrana jest w różowy płaszcz, na głowie ma koronę otwartą. Obok niej leży fragment koła. Za nimi postać św. Elżbiety, która podtrzymuje kwiaty róż. Ubrana jest w zielony płaszcz, na głowie ma czarny welon i koronę otwartą. Scena ukazana na tle jasnobłękitnego nieba wypełnionego żółto-brązowymi obłokami. W górnej części obrazu ukazane trzy putta. W dolnej części obrazu napis: „FUNDATORZY / MYSLIWIEC LUDWIK. IGLAR MACIEJ. GURCZYK PAWEŁ”. W prawym dolnym narożu obrazu sygnatura: „MAL(OWAŁ) KÛC ANTONI / 1932.”

Zarys problematyki artystycznej

Na omawianym obrazie ukazano Marię w typie ikonograficznym Matki Boskiej w płaszczu opiekuńczym (Matka Miłosierdzia, Matka Boska Opieki, Mater Misericordiae). Motyw płaszcza opiekuńczego i sam gest otaczania płaszczem jest głęboko symboliczny i ma daleką genezę sięgającą starożytności. Zwyczaj okrywania płaszczem lub welonem przez wysoko urodzone kobiety oznaczał wstawiennictwo za prześladowanymi. W legendach z XII i XIII wieku został połączony z kultem Matki Boskiej i ideą opieki nad wiernymi, która później utożsamiana była z miłosierdziem. W wizerunkach Matki Boskiej w płaszczu opiekuńczym stosowano zawsze ten sam schemat kompozycyjny, a więc Marii w pozycji stojącej, rozpościerającej płaszcz nad zgromadzonymi wokół niej adorantami (wiernymi, zakonnikami, klerem, dworem itd.)
Obraz z Frydmana ilustruje błędne zrozumienie tematu opieki Matki Boskiej, gdyż pod jej płaszczem ukazano klęczących świętych. W tej ikonografii święci mogli być przedstawiani w towarzystwie Marii, ale jako wspomagający - gdy Matka Boska trzymała na rękach Dzieciątko, święci podtrzymywali poły jej płaszcza nad adorantami. W sztuce polskiej znane są wizerunki Matki Boskiej otaczającej opieką zakonników i wiernych wszystkich stanów, nie zaś świętych. Być może autor obrazu miał na myśli połączenie wizerunku Opieki Matki Boskiej oraz wybranej grupy świętych (patronów?), nie zaś ukazania wskazanych świętych pod opieką Matki Boskiej.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Drobne przetarcia złoceń ramy.

Streszczenie

Obraz Matki Boskiej ze świętymi został namalowany przez Antoniego Kuca w 1932 roku, kosztem miejscowych parafian. Wprawiono go w rokokową ramę z połowy XVIII wieku. Obraz z Frydmana ilustruje błędne zrozumienie tematu opieki Matki Boskiej, gdyż pod jej płaszczem ukazano klęczących świętych, co jest niezgodne z jej ikonografią.

Bibliografia

Monita Rafał, Skorupa Andrzej, "Frydman. Kościół św. Stanisława BM", Kraków 2014
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
"Maryja Orędowniczka Wiernych. Ikonografia nowożytnej sztuki kościelnej w Polsce, t. 2", Warszawa 1987

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Obraz Matki Boskiej w płaszczu opiekuńczym ze świętymi w rokokowej ramie", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2023, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/obraz-matki-boskiej-w-plaszczu-opiekunczym-ze-swietymi-w-rokokowej-ramie

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności