Św. Stanisław

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
olkuski
Gmina
Olkusz
Miejscowość
Gorenice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Krzeszowice
Parafia
Parafia Św. Mikołaja Biskupa
Tagi
barok ikonografia świętych rzeźba barokowa rzeźba ołtarzowa rzeźba religijna rzeźba XVIII wieku styl barokowy sztuka barokowa
Miejsce przechowywania
ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/11562
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
około 1731 (?) roku
Fundator
Michał Stanisław Tarnowski i Róża z Rylska Ściborówna
Technika i materiał
drewno rzeźbione, polichromowane i złocone
Autor noty katalogowej
Justyna Kuska
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Dzieje omawianej rzeźby przedstawiającej św. Stanisława związane są z dziejami ołtarza głównego w kościele w Gorenicach i podobnie jak w przypadku wspomnianego retabulum nie są dobrze znane. Ołtarz główny w gorenickiej świątyni został wzniesiony w 1731 roku w czasie przebudowy kościoła dokonanej staraniem Michała Stanisława Tarnowskiego oraz jego żony Róży z Rylska Ściborówny. Wówczas wzniesiono nową fasadę oraz wymurowano ponownie ściany boczne kościoła. Małżeństwo ufundowało również nowe ołtarze oraz liczne elementy wyposażenia świątyni, w tym naczynia i tkaniny liturgiczne.

Opis

Rzeźba pełnoplastyczna, polichromowana, ustawiona na niewielkiej, prostopadłościennej podstawie. Święty ukazany całopostaciowo, frontalnie, w lekkim kontrapoście, z głową zwróconą w prawo oraz obiema rękami ugiętymi w łokciu i wyciągniętymi przed siebie. W lewym ręku trzyma złocony pastorał z akantową krzywaśnią i srebrzonym drzewcem. Święty przedstawiony jako młody mężczyzna o lekko falowanych, ciemnych włosach i twarzy pozbawionej zarostu. Twarz szczupła, owalna z niewielkim, prostym nosem oraz małych, nieznacznie rozchylonych ustach i zarumienionych policzkach. Postać ubrana w szaty biskupie: ciemnoczerwoną sutannę, białą komżę wykończoną koronką, ciemnoczerwony mucet oraz złocony, obszerny płaszcz z czerwoną podszewką, spięty pod szyją. Na głowie złocona infuła biskupia dekorowana równoramiennym krzyżem. Na rękach ciemnoczerwone rękawiczki.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz główny w kościele św. Mikołaja w Gorenicach został wzmiankowany przez księdza Jana Wiśniewskiego w wydanym w 1935 roku „Historycznym opisie kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem”. Wiśniewski, który wymienił obrazy znajdujące się ówcześnie w ołtarzu tj. obraz Matki Boskiej Śnieżnej i umieszczony na zasuwie obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie Eleusy nie wspomniał jednak o rzeźbach wchodzących w skład wyposażenia ołtarza. Figurę św. Stanisława przypuszczalnie można datować na czas fundacji nowego ołtarza głównego dla gorenickiej świątyni tj. na około 1731 rok. Jednak taka informacja nie ma potwierdzenia w źródłach ani literaturze. Typ fizjonomiczny postaci, w szczególności twarz pozbawiona zarostu oraz lekko falowane włosy, a także przedstawienie jej w pełnych szatach pontyfikalnych wskazują, że należy w niej rozpoznać postać św. Stanisława ze Szczepanowa (1030-1079), biskupa krakowskiego, męczennika i jednego z głównych patronów Polski.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Bardzo dobry, stan zachowania wskazuje na przeprowadzoną niedawno konserwację.

Streszczenie

Dzieje omawianej rzeźby związane są z dziejami ołtarza głównego w kościele w Gorenicach i podobnie jak w przypadku wspomnianego retabulum nie są dobrze znane. Ołtarz główny w gorenickiej świątyni został wzniesiony w 1731 roku w czasie przebudowy kościoła dokonanej staraniem Michała Stanisława Tarnowskiego oraz jego żony Róży z Rylska Ściborówny. Zapewne wówczas powstała również omawiana rzeźba św. Stanisława. Typ fizjonomiczny postaci, w szczególności twarz pozbawiona zarostu oraz lekko falowane włosy, a także przedstawienie jej w pełnych szatach pontyfikalnych wskazują, że należy w niej rozpoznać postać św. Stanisława ze Szczepanowa (1030-1079), biskupa krakowskiego, męczennika i jednego z głównych patronów Polski.

Bibliografia

Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian , "Sztuka Ziemi Krakowskiej", Kraków 1982
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Wiśniewski Jan, "Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem", Marjówka Opoczyńska 1933

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Justyna Kuska, "Św. Stanisław", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-stanislaw-8

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności