św. Stanisław ze Szczepanowa

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wadowicki
Gmina
Andrychów
Miejscowość
Andrychów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Parafia
Św. Macieja Apostoła
Identyfikator
DZIELO/24457
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
1848 rok
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Andrychów
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Obraz św. Stanisław powstał w Andrychowie w 1848 roku w pracowni Konstantego Jurkowskiego, o czym informuje sygnatura w prawym rogu. Dzieło mogło pełnić funkcje zasuwy w ołtarzu bocznym, za czym przemawiają jego wymiary.

Opis

Obraz uzyskał kształt stojącego prostokąta. W centrum kompozycji przedstawiono w całej postaci frontalnie w nieznacznym kontrapoście św. Stanisława stojącego nad grobem Piotrowina. Stanisław z uniesioną głową i spojrzeniem w niebo prawą rękę unosi w geście błogosławieństwa, a w lewej trzyma srebrny pastorał o krzywaśni utworzonej z wici roślinnej. Ma pociągłą twarz o wydatnym nosi i ustach, otoczoną brązowym zarostem. Ubrany jest w humerał, albę obszytą u spodu koronką, przewiązaną w pasie cingulum, szkarłatną stułę oraz taką samą kapę podbitą ciemną zielenią, spiętą pod szyją fibulą i obwiedzioną złocistą, szeroką bortą. Na głowie ma szkarłatną infułę lamowaną złotą tasiemką, a na przedzie zdobioną klejonem. Przed biskupem w lewym rogu kompozycji z czworobocznego otworu w posadzce wyłania się postać wskrzeszonego Piotrowina. Jest to starszy mężczyzna o bladotrupiej karnacji ze złożonymi modlitewnie rękami. Jego wychudłą twarz okala brązowa, krótka broda i włosy. Głowę ma przewiązaną białą chustką. Postać owinięta jest białym całunem. Stanisławowi po bokach towarzyszą dwaj diakoni w ciemnobordowych dalmatykach. Są to młodzi mężczyźni. Diakon z prawej strony śwciętego podtrzymuj połę kapy, a z lewej trzyma procesyjny krzyż. Za nimi z tyłu na jasnobrązowym tle widać zdziwione i przerażone twarze czterech starszych, wąsiastych i krótko obciętych mężczyzn będących świadkami cudu.

Zarys problematyki artystycznej

Andrychowski obraz ze wskrzeszeniem Piotrowina odwołuje się do jednego z wydarzeń z legendy św. Stanisława, w której to krakowski biskup na potrzebę dania świadectwa, że prawomocnie posiadł zapisaną biskupstwu wieś, wskrzesił z grobu na świadectwo dla króla Bolesława Śmiałego jej właściciela - Piotrowina. Wskrzeszony Piotrowin stanie się głównym atrybutem w ikonografii św. Stanisława. Zastosowana przez lokalnego artystę kompozycja swoją genezą sięga do licznych przedstawień tego wydarzenia, które szczególnie popularne stały się na początku wieku XVI, czego przykładu dostarcza np. kwatera ze sceną wskrzeszenia Piotrowina pośród haftownych przedstawień na ornacie Kmity z ok. roku 1504 (Skarbiec katedry krakowskiej na Wawelu) lub na skrzydle poliptyku w kościele parafialnym w Wieniawie z roku 1544. Artysta malując dla andrychowskiego kościoła cud wskrzeszenia św. Stanisława oparł się o dwa popularne wzory graficzne ukazujące to wydarzenie. Pierwszym z nich jest rzymski miedzioryt Jacopa Lauro z 1600 roku, którego kompozycję powtórzono w drugim miedziorycie opublikowanym w Koloni w 1605 roku w oficynie Petera Overadta. W przywołanych przykładach świadkami cudu wskrzeszenia są osoby towarzyszące, w tym jedna ubrana w polski strój szlachecki. Modyfikacja przywołanych wzorów graficznych zaowocowała licznymi przedstawieniami malarskimi, jak np. obraz "Św. Stanisław" Tyburcjusza Nowakowicza z ok. 1627 (Częstochowa, klasztor Paulinów) lub "Wskrzeszenie Piotrowina" Jana Drużela z roku 1647 (Sieradz, klasztor podominikański). Na uwagę zasługuje w obrazie andrychowskim podkreślenie faktu dobrego operowania przez malarza świtem, co uwidacznia się w rozświetlonej twarzy św. Stanisława oraz pierwszego planu, na którym z grobu wstaje Piotrowi. Pozostałe osoby widoczne są w cieniu. Dzięki temu zabiegowi kompozycja uzyskała klimat tajemniczości i cudowności.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry. Ostatnią konserwację przeprowadzono na początku XXI wieku.

Literatura

T. Dobrowolski, Sztuka Krakowa, Kraków 1959, s. 201, ryc. 111;
M. Walicki, Renesansowy poliptyk wieniawski, Warszawa 1960, il. 5;
M. Walicki, W. Tomkiewicz, A. Ryszkiewicz, Malarstwo Polskie. Manieryzm-barok, Warszawa 1971, s. 334-345, il. 82-83;
T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982, s. 415;
F. Tschochner, Stanislaus von Krakau, [w:] Lexikon der christlichen Ikonographie, t. 8, Ikonographie der Helligen. Melitius bis Zweiundvierzig Martyrer. Register, Hrsg. W. Braunfels, Rom-Freiburg-Basel-Vien 1994, kol. 389-392;
R. Róg, Kościół w Niepołomicach, Kraków 1998, s. 61;
R. Knapiński, A. Witkowska, Polskie Niebo. Ikonografia hagiograficzna u progu XVII wieku, Pelplin 2007, s. 106, il. 36, s. 170-173, il. 63, s. 222-224, il. 77.

Streszczenie

Obraz św. Stanisław powstał w Andrychowie w 1848 roku w pracowni Konstantego Jurkowskiego, o czym informuje sygnatura w prawym rogu. Dzieło mogło pełnić funkcje zasuwy w ołtarzu bocznym, za czym przemawiają jego wymiary.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "św. Stanisław ze Szczepanowa", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-stanislaw-ze-szczepanowa

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności