Cyfrowe Archiwum

Archidiecezji Krakowskiej

Scenariusze lekcyjne

Blog

Małopolskie zabytki

Nowe materiały na portalu SDM: kościoły Sieprawia i Krzyszkowic

Ikonografia

Matka Boska Gromniczna

Małopolskie zabytki

Proboszcz Andrzej Antałkiewicz i modernizacja kościoła św. Marii Magdaleny w Rabce na przełomie XVIII i XIX wieku

Z życia Pracowni

Inwentaryzacja krakowskich kościołów. Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Krakowie

Zobacz więcej

Dzieła

Zdjęcie nr 1: Kościół położony w centrum wsi Pleszów, obecnie w dzielnicy Nowa-Huta, na placu wyznaczonym wysokim, wykonanym z cegły murem, w otoczeniu starodrzewia. Budynek założony na rzucie prostokąta z węższym prostokątnym prezbiterium ujętym z trzech stron piętrowymi aneksami zakrystii, skarbczyka i przedsionka. Nawa jest trójprzęsłowa, ma ścięte naroża, jest artykułowana szerokimi przyściennymi filarami, zaś jednoprzęsłowe prezbiterium ujmują w narożach kolumny. Pilastry i kolumny o jońskich kapitelach dźwigają belkowanie z fryzem z metopami opatrzonymi rozetami na przemian z tryglifami. Nawę i prezbiterium nakrywają żaglaste sklepienia na szerokich gurtach i arkadach nad ścianami bocznymi, w których umieszczono prostokątne okna zamknięte łukiem odcinkowym. Aneksy są skomunikowane z prezbiterium prostokątnymi przejściami. Do kościoła prowadzą od frontu prostokątne drzwi i wbudowana pod chórem muzycznym drewniana kruchtę. 
Fasada jest szersza od korpusu nawy, jednokondygnacyjna, trójosiowa, zwieńczona wysoką wieżą. Korpus fasady ujęty załamującymi się na narożach toskańskimi pilastrami, z częścią środkową wysuniętą do przodu z takimi samymi pilastrami jak na narożach. Pilastry podtrzymują opasujące korpus fasady belkowanie, którego fryz złożony jest z tryglifów i metop wypełnionych kołami; nad częścią środkową trójkątny przyczółek wypełniony okiem Opatrzności. Fasadę wieńczy wysoka attyka ujęta na narożach i w części środkowej postumentami z wazonami. Wieża opasana na narożach szerokimi lizenami podtrzymującymi belkowanie z fryzem konsolkowym jest zakończona czterospadowym, lekko wklęsłym dachem krytym blachą z kulą i krzyżem. Elewacje boczne w korpusie fasady i aneksów przy prezbiterium z dwoma rzędami prostokątnych okienek, w partii nawy i prezbiterium z oknami prostokątnymi zakończonymi łukiem odcinkowym w profilowanych obramieniach. Elewacje boczne wieńczy profilowany gzyms, ściany wysuniętych poza korpus nawy aneksów załamujące się narożach szerokie lizeny. Dach jest dwuspadowy, kryty blachą.
kościół

Kościół św. Wincentego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny

Zdjęcie nr 1: Kościół orientowany, jest budowlą murowaną z cegły i kamienia, na rzucie podłużnym. Korpus nawowy jest jednonawowy i czteroprzęsłowy. Do dwuprzęsłowego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium od północy przylega zakrystia. Na osi kościoła, w przedłużeniu północnego przęsła jest czworoboczna, wysunięta przed lico fasady wieża. Od południa do drugiego przęsła korpusu przylega kruchta. Nawa przekryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami wspartymi na pilastrach, w prezbiterium sklepienie krzyżowo-żebrowe z gurtą wspartą na pilastrach. Przestrzeń prezbiterium od korpusu nawowego oddziela półkolista arkada łuku tęczowego i drewniana balustrada. Artykulację ścian na zewnątrz kościoła stanowi zespół dwuuskokowych przypór, w narożach wieży są czterouskokowe, osadzonych na niewysokim cokole. Do wnętrza prowadzą 3 otwory drzwiowe. Dwuskrzydłowe drzwi w fasadzie ujęte są kamiennym obramieniem zamkniętym łukiem koszowym z kluczem pośrodku, wspartym na gzymsie oraz 2 w północnej ścianie kaplicy bocznej. 2 prostokątne prowadzą przez kruchtę i zakrystię. Ściany korpusu nawowego i prezbiterium przeprute są prostokątnymi oknami zamkniętymi łukiem odcinkowym. Okno na zakończeniu prezbiterium jest formie półkoliście zamkniętej niszy z figurą Matki Boskiej. Kształt okien korpusu i prezbiterium został powtórzony w przyległości prezbiterium. Powyżej wejścia na osi wieży małe okienko zamknięte łukiem koszowym, wyżej nisza zamknięta ostrołukowo. W górnej partii wieży znajdują się cztery, duże, zamknięte półkoliście otwory okienne ujęte prostymi obramieniami. Szczyt wierzy obiega gzyms wieńczący z półkolistym łukiem na osi każdej ze ścian. Dach w formie hełmu z latarnią. Dach prezbiterium i korpusu dwuspadowy, kryty blachą, nad pierwszym przęsłem wieżyczka na sygnaturkę. Kruchta z dachem dwuspadowym, przyległość pulpitowym. Tynki w kolorze beżowym i białym.
kościół

Kościół św. Marcina

Zdjęcie nr 1: Kościół św. Andrzeja w Graboszycach usytuowany jest w centrum wsi, na wysokim wzniesieniu, przy bocznej drodze odchodzącej na zachód od drogi Wadowice-Zator. Plac kościelny otoczony jest drewnianym płotem na betonowej podmurówce i z murowanymi słupkami. W jego północno-wschodnim narożniku stoi drewniany krzyż. Po stronie południowej w miejscu dawnego cmentarza nagrobek dziedziców Graboszyc Aleksandra Chrząszcza (zm. 1868) i Emanuela Chrząszcza (zm. 1871). Na plac prowadzi wejście z dostępem schodami od strony zachodniej oraz drugie przez szeroką bramę od strony wschodnio-północnej. 

Kościół jest orientowany, konstrukcji zrębowej z wieżą na słup. Prezbiterium na planie prostokątnym, przy nim od północy piętrowa zakrystia. Nawa szersza kwadratowa z kruchtą od południa, od zachodu głęboka, prostokątna kruchta. Prezbiterium od nawy oddzielone ścianą arkady tęczowej, zamkniętą półkoliście z krucyfiksem na belce tęczowej. Chór muzyczny drewniany, wsparty na dwóch kolumnach z częścią środkową wysuniętą do przodu. Wewnątrz stropy, w prezbiterium ze skośnym szalowaniem po bokach, w nawie z zaskrzynieniami. Otwory okienne prostokątne, zamknięte łukiem odcinkowym, ulokowane od strony północnej oraz południowej. Wejście główne do świątyni prowadzi od strony zachodniej, a także od wschodu przez zakrystię i małą kruchtę od południa. 

W elewacji zewnętrznej kościoła wyróżnia się przysadzista czworoboczna wieża o ścianach pochyłych, pobitych gontem z nadwieszoną izbicą, nad izbicą nadbudowane później czworoboczne pięterko, hełm cebulasty z latarnią. Wokół kościoła kamienna podmurówka z nieregularnych płyt. Szalunek pionowy z listwowaniem. Prezbiterium niższe od nawy. Dachy, ściany i hełmy wieży oraz hełm wieżyczki na sygnaturkę gontowe. Dachy siodłowe, nad prezbiterium i zakrystią wspólne.
kościół

Kościół św. Andrzeja

Zdjęcie nr 1: Kościół jest usytuowany ustronnie na stoku wzniesienia, otoczony starodrzewiem i parkanem, ujmującym stary cmentarz z nielicznymi mogiłami i nagrobkami. Orientowaną świątynię w całości wzniesiono z drewna. Zastosowano konstrukcję zrębową na murowanej podwalinie z murowaną kryptą pod prezbiterium. Nawa kościoła jest prawie kwadratowa. Od wchodu przylega do niej węższe prezbiterium zamknięte trójbocznie. Przy jego północnej ścianie wzniesiono bezokienną zakrystię z wejściem od strony wschodniej. Od zachodu z nawą łączy się wieża na rzucie kwadratu wzniesiona na tzw. słup. Ma pochyłe ściany, szalowane w dolnej części deskami, a w górnej podbite gontem. Wieża zakończona jest nadwieszoną izbicą, zwieńczoną ostrosłupowym hełmem gontowym. W połowie wysokości wieżę opasa pulpitowy daszek gontowy łączący się po bokach z dachem nawy. Pod wieżą urządzono obszerną kruchtę. Wysokie i spadziste dachy kościoła pokryte są gontem. Więźba ma konstrukcję storczykową. Ponad wschodnim szczytem nawy usytuowano nadwieszoną wieżyczkę na sygnaturkę o kształcie cebulastym z latarnią zwieńczoną krzyżem. Całość bryły kościoła (z wyjątkiem wieży) obiegają otwarte soboty, w które przed zakrystią od wschodu wbudowano nowy przedsionek. W nawie od południa znajduje się profilowany portal z nadprożem wykrojonym w ośli grzbiet. Umieszczone w nim drzwi zostały zaopatrzone w stare okucia i antabę. Wnętrze nawy i prezbiterium nakryto płaskimi stropami z pozostałościami późnorenesansowych malowideł z motywem kasetonów z rozetami. Łuk tęczowy jest ostry. Spływa na profilowaną belkę, która jest wsparta na kroksztynach. Na belce tęczowej został ustawiony krucyfiks oraz figury Matki Boskiej i św. Jana Apostoła. Chór muzyczny z dekorowanym malarsko parapetem został wsparty na dwóch słupach. W świątyni znajduje się rokokowy ołtarz główny z obrazem ze sceną Zwiastowania NMP. Dwa ołtarze boczne ustawione zostały przy łuku tęczowym. Prawy ołtarz boczny św. Karola Boromeusza pochodzi z drugiej połowy XVII wieku. Na to miejsce trafił on w połowie XX wieku z kaplicy pałacu w Osieku. Lewy ołtarz boczny jest późnobarokowy z około 1700 roku. W jego centrum umieszczono obraz Matki Boskiej Piekarskiej. Na północnej ścianie nad wejściem do zakrystii zawieszono epitafium Mikołaja i Beaty z Mirowa Porębskich z 1611 roku. Wcześniej epitafium pełniło rolę retabulum w miejscu stojącego dziś ołtarza św. Karola Boromeusza. W prezbiterium przy łuku tęczowym zawieszono rokokową ambonę w kształcie łodzi, na którą wejście prowadzi z zakrystii. Przy wejściu do nawy znajduje się kamienna chrzcielnica z początku XVI wieku, ozdobiona herbem Fogelweder, z drewnianą, późnobarokową nakrywą. W zakrystii zachował się także rokokowy drewniany lawetarz z drugiej połowy XVIII wieku.
kościół

Kościół pw. św. Andrzeja Apostoła (dawny)

Zobacz więcej

Cyfrowe archiwum

Zdjęcie nr 1 dla obiektu archiwalnego: Visitatio archidiaconatus Sandomieriensis, scilicet quatuor decanatuum: Coprivnicensis, Polanencesis, Rudnicensis et Michocinensis, ex speciali commissione Eminentissimi S.R.E. Cardinalis praesbiteri R.D. Joannis Alexandri in Lipie Lipski, episcopi Cracoviensis, ducis Severiae per me Andream Potocki, cathedraelm Chelmensem, Sandomieriensem canonicum, praepositum Siennensem etc. inchoata anno 1736, continuata et expedita 1738
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Visitatio archidiaconatus Sandomieriensis, scilicet quatuor decanatuum: Coprivnicensis, Polanencesis, Rudnicensis et Michocinensis, ex speciali commissione Eminentissimi S.R.E. Cardinalis praesbiteri R.D. Joannis Alexandri in Lipie Lipski, episcopi Cracoviensis, ducis Severiae per me Andream Potocki, cathedraelm Chelmensem, Sandomieriensem canonicum, praepositum Siennensem etc. inchoata anno 1736, continuata et expedita 1738

Zdjęcie nr 1 dla obiektu archiwalnego: [Acta actorum officialia coram Thoma Roznowski]
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

[Acta actorum officialia coram Thoma Roznowski]

Zdjęcie nr 1 dla obiektu archiwalnego: Acta actorum, decretorum, sententiarum, erectionum, fundationum, confirmationum, instiutionum, resignationum, constitutionum, provisionum, submissionum, quietationum, substitutionum, ordinationum, ingrossationum, prostestationum R. D. Andreae Trzebicki, episcopi Cracoviensis, ducis Severiae in a. D. 1658 et  1659 acticatorum. Volumen I
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Acta actorum, decretorum, sententiarum, erectionum, fundationum, confirmationum, instiutionum, resignationum, constitutionum, provisionum, submissionum, quietationum, substitutionum, ordinationum, ingrossationum, prostestationum R. D. Andreae Trzebicki, episcopi Cracoviensis, ducis Severiae in a. D. 1658 et 1659 acticatorum. Volumen I

Zdjęcie nr 1 dla obiektu archiwalnego: Protocollum Exhibitorum ex anno 1896
Archiwum Archidiecezji Lwowskiej

Protocollum Exhibitorum ex anno 1896

Zobacz więcej

Partnerzy serwisu

Województwo Małopolskie Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie Archidiecezja Krakowska Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności