Sakralne Dziedzictwo Małopolski

MAŁOPOLSKIE MIEJSCOWOŚCI

Zobacz więcej Miejscowości

LUDZIE ZWIĄZANI Z MAŁOPOLSKĄ

Zobacz więcej Ludzie

SZTUKA MAŁOPOLSKI

Zobacz więcej Dzieła

TRASY WYCIECZEK

Zobacz więcej Zwiedzaj Małopolskę

Cyfrowe Archiwum

Archidiecezji Krakowskiej

Scenariusze lekcyjne

Blog

Z życia Pracowni

Inwentaryzacja Opactwa OO. Cystersów w Szczyrzycu A.D. 2025

Małopolskie zabytki

Nowe materiały na portalu SDM: Kościół Świętej Jadwigi Śląskiej w Waksmundzie

Małopolskie zabytki

Nowe materiały na portalu SDM: kościoły Sieprawia i Krzyszkowic

Matka Boska Gromniczna

Dzieła

Zdjęcie nr 1: Kaplica zbudowana została na planie kwadratu i nakryta wzniesioną na pendentywach kopułą z latarnią. Przylega do kościoła od północy, do pierwszego przęsła nawy, z którą komunikuje się zamkniętym półkoliście przejściem. Wnętrze artykułowane jest w oparciu o schemat starożytnego łuku triumfalnego za pomocą osadzonych na wysokim cokole pilastrów z kompozytowymi głowicami. Pilastry podtrzymują wydatne belkowanie, ozodbione dekoracją stiukową w postaci puttów, festonów owocowych, rozet oraz kartuszy. Równocześnie pilastry ujmują półkoliste arkady, dwie niższe i większą, środkową. Niższe arkady wypełniają obrazy ze scenami z życia św. Karola Boromeusza. Ponad nimi w prostokątnych, stiukowych, obramieniach znajdują się malowane przedstawienia różnych świętych. W środkowej arkadzie ściany północnej umieszczono okazały późnobarokowy ołtarz z cudownym wizerunkiem św. Karola Boromeusza. Z kolei w arkadach wschodniej i zachodniej rozmieszczono prostokątne okna. Poniżej okna w arkadzie zachodniej znajduje się wyjście na zewnątrz kaplicy zaopatrzone w metalowe, prostokątne drzwi. Natomiast pod oknem w ścianie wschodniej zawieszono tablicę pamiątkową ku czci papieża Jana Pawła II. Arkadę wejściową do kaplicy zamyka prostokątna, brązowa krata. W jej podłuczu od wnętrza na wzór tympanonu umieszczono stiukowy kartusz z herbem Szreniawa, podtrzymywany przez dwa anioły. Ściany tarczowe podniebia przepruto czworobocznymi oknami ujętymi w stiukowe obramienia wolutowe. Na pendentywach przedstawiono w czterech stiukowych kartuszach herby: Szreniawa, Gryf i Kotwicz. Czwarty kartusz jest pusty. Czaszę kopuły wypełnia iluzjonistycznie malowana architektura podzielona na dwie strefy. Dolną artykułują pary pilastrów ujmujące okulusy oraz tralkowa balustrada, a górną gurty wyznaczające pola dla dekoracji ornamentalnej. Ściany zewnętrzne kaplicy zostały podzielone za pomocą kamiennych gzymsów i lizen na dwie trójosiowe kondygnacje, z których górna odpowiada wysokością smukłemu cokołowi mieszczącemu wejście. Zewnętrzne pola każdej elewacji dekorowane są płaskimi pasami tynku w układzie wzoru geometrycznego, zbliżonego do okuciowego. Okna i portal zostały ujęte w profilowane kamienne obramienia. Na ścianie północnej w środkowej kondygnacji pod kartuszem z herbem Szreniawa umieszczono tablicę fundacyjną z napisem: STANISLAUS COMES IN WIŚNICZ LUBOMIRSKI / PALATINUS ET GENERALIS CRACOVIEN[SIS] / SCEPUSIEN[SIS], BIALLOCERKIEVIEN[SIS] / ZATHORIEN[SIS], NIEPOLOMICIEN[SIS] E[T]C[ETER]A, E[T]C[ETER]A, CAPITANEUS / CAPELLAM HANC, / S[ANCTO] CAROLO BARRHOMAEO SUO TUTELARI PATRONO / POST RECEPTA SA[N]CTI HUIUS MERITIS TOT BENEFICIA / DICATAM / EX FUNDAMENTIS EREXIT, DONAVIT / EXORNAVIT, / ANNO D[O]MI[NI], 1640 (Stanisław hrabia na Wiśniczu Lubomirski wojewoda i starosta generalny krakowski, starosta spiski, białocerkiewski, zatorski, niepołomicki, i tak dalej, i tak dalej, tę kaplicę, poświęconą św. Karolowi Boromeuszowi, swojemu patronowi opiekuńczemu, po otrzymaniu tak wielkich łask za wstawiennictwem tego świetego, od fundamentów wzniósł, uposażył i ozdobił, roku Pańskiego 1640). Dach kaplicy oraz latarnia pokryte są blachą miedzianą.

kaplica św. Karola Boromeusza (Lubomirskich) przy kościele parafialnym w Niepołomicach

Zdjęcie nr 1: Ołtarz architektoniczny, drewniany, jednoosiowy, jednokondygnacyjny z bramkami. Mensa wąska, prostopadłościenna o ściankach wklęsło-wypukłych. Tabernakulum w kształcie prostopadłościennej skrzynki z przodu o linii wklęsło-wypukłej z uskokami. Ustawione jest na wysokim cokole, flankowane parą szerokich, wklęsłych pilastrów, zdobionych ornamentem złożonym z przeplatających się wolut i kampanul. Ścianka frontowa wypukła, w polu prostokątne, metalowe drzwiczki, zdobione kiśćmi winogron i kłosami zbóż, pośrodku łaciński prosty krzyż. Całość zamknięta profilowanym gzymsem. Po bokach tabernakulum zwisy z kampanul, a na skrajach płaskorzeźbione uszy z liści akantu. Do górnej krawędzi przybite gwoździem na trzech tulejach lampki oliwne. Nad tabernakulum tron wystawienia z rzeźbionymi w drewnie aniołkami na obłokach adorującymi krucyfiks.

Retabulum ustawione na zdwojonym cokole, ujęte zwielokrotnionymi pilastrami toskańskimi i dwiema kolumnami kompozytowymi na wysokich cokołach, ustawionymi pod kątem i podtrzymującymi profilowane, przerwane belkowanie. Pilastry od strony wewnętrznej ołtarza są wklęsłe, ozdobione dwiema parami uskrzydlonych główek anielskich i zwisami z kwiatów; od zewnątrz pilastry mają trzony wypukłe. W polu głównym wnęka, ujęta ramą w kształcie stojącego prostokąta o uszatych narożach. We wnęce na czerwonym tle umieszczony obraz Matki Boskiej Piekarskiej, na zasuwach obrazy „Koronacja Matki Boskiej” oraz „Św. Mikołaj”. Nad obrazem kartusz o kształcie zbliżonym do rombu z ornamentami rocaille'owymi wokół; w polu napis „ALTARE / PRIVILEGI/ATUM”. Na osi kolumn, na przyczółku ustawione są wazony z kwiatami.

Zwieńczenie w kształcie stojącego prostokąta, flankowane parą pilastrów podtrzymujących przerwane belkowanie, zamknięte gzymsem w formie łuku odcinkowego. Na szczycie promienista gloria z otokiem chmur pośrodku z płaskorzeźbionym monogramem IHS. W polu głównym obraz przedstawiający Ekstazę św. Teresy w kształcie stojącego prostokąta, zamknięty łukiem nadwieszonym. Po bokach zwieńczenia uszy z liści akantu i kwiatów. Pod obrazem uskrzydlona para główek aniołków.

Bramki w formie stojącego prostokąta, flankowane węgarami, zamknięte wolutowym łukiem z ustawionymi na szczycie na niskich cokołach rzeźbami świętych: po lewej św. Piotra, a po prawej św. Pawła. Przejście zamknięte łukiem wklęsło-wypukłym z uskokami. Struktura polichromowana w kolorze jasnobeżowym, ornamentyka złocona, detale srebrzone.

Ołtarz główny

Zdjęcie nr 1: Obraz w formie stojącego prostokąta przedstawiający św. Zofię z trzema córkami, klęczącą przed Chrystusem siedzącym pośród obłoków. W centrum obrazu Zofia ukazana frontalnie, z uniesioną głową, skierowaną w prawo i rozłożonymi na boki rękami. Ubrana jest w zieloną suknię oraz błękitny płaszcz z jasnobrązowym kapturem spięty broszą u szyi. Przed Zofią klęczą jej córki ukazane jako młode dziewczęta, ubrane w suknie z gorsetami oraz płaszcze. Przed pierwszą od lewej córką Nadzieją stoi kocioł, obok Wiara trzyma ruszt, a Miłość miecz. W lewym górnym rogu obrazu Chrystus siedzący na obłoku, zwrócony w trzech czwartych w lewo, przepasany w partii nóg czerwonym płaszczem, w lewej ręce trzyma chorągiew, prawą unosi. Od Chrystusa w kierunku Zofii filakterie z napisem: „ECCE EGO QUI PROPTER VOS PASSUS SUM ET VOS PROPTER ME. Eze[chiel] Verb(um). 6”. Pośród obłoków ukazane putta i uskrzydlone główki anielskie. Nad św. Zofią unoszą się trzy aniołki, trzymające wieńce laurowe. W lewym górnym rogu kolumny ustawione na cokole oraz postument z figurą, przesłonięte podwieszoną zieloną draperią. W prawym dolnym rogu obrazu grupa klęczących członków bractwa św. Zofii, zwróconymi w lewo, z rękami złożonymi w geście modlitwy, w białych strojach brackich z kapturami i godłami na ramionach. U dołu napis: „Jakub Hodaczewski Podskarbi y Prokurator Bractwa S(więtej) Z(ofii)”. W prawym dolnym rogu przedstawienie fundatorki obrazu z mężem i dziećmi, zwróconymi w prawo, w pozycji klęczącej, z dłońmi złożonymi w geście modlitwy. Ubrani w współczesne im stroje. U dołu napis: „Salomea Błońska Fondatorka tego Obrazu w Ro(ku) 1765. / dnia 30. Lip(ca) która się ofiaruie z małżonkiem y dziatkami pod opie/kę S(więtej) Zofii Braci y Siostr prosi o westchnienie”. U dołu obrazu, przed córkami św. Zofii sygnatura: „Josephus Kopaciński [...]”. Obraz ujęty malowaną na czarno ramą w formie niskiego cokołu, flankowanego kanelowanymi lizenami, podtrzymującymi profilowany gzyms.

Św. Zofia z córkami przed Chrystusem

Zdjęcie nr 1: Umeblowanie zakrystii usytuowane jest wzdłuż ścian północnej, południowej i wschodniej pomieszczenia. Na ścianie północnej, w części dolnej znajdują się trzy połączone ze sobą komody, każda o czterech szufladach, nakryte jednym blatem. W części górnej mieszczą się pięcioosiowe szafki z szufladami w cokole. Osie artykułowe są pilastrami hermowymi. Na osi środkowej szafka jest nieco wyższa i szersza z drzwiczkami dekorowanymi prostokątną, uszatą, oprofilowaną płyciną z malowanym przedstawieniem Chrystusa Eucharystycznego. Drzwiczki pozostałych szafek mają kształt stojących prostokątów i dekorowane są płycinami o wklęsłych narożach, zdobionymi gałązkami czerwonych róż, ułożonych w rokokowych wazonach. Ścianki zamknięte są niepełnym belkowaniem z gzymsem. W partii zwieńczenia osie artykułowane są cokolikami, na których ustawione są toczone, kuliste wazoniki. Pomiędzy nimi umieszczone są kartusze utworzone z ornamentu małżowinowo-chrząstkowego z malowanymi emblematami na owalnych medalionach, które ułożone są kolejno od lewej strony:
1. Pionowo ustawiony miecz, ostrzem skierowany ku górze, połączony ze skrzyżowanymi berłem i dwoma kluczami, od których odchodzą fantazyjnie ułożone sznury w kolorze czerwonym. U góry napis na szarfie: „OBEDITE”.
2. W górnej części wyłaniająca się z chmur ręka trzymająca w dłoni węgielnicę i przymocowane do niej na łańcuszku tablice Dekalogu. Napis na szarfie: „OMNIA SVSTINET”.
3. Bóg Ojciec ukazany w półpostaci, lewą ręką opiera się na kuli ziemskiej, prawą czyni gest błogosławieństwa.
4. Bujnie ulistnione, ciemnozielone drzewko spięte w dolnej części złotą formą w kształcie dwóch wywiniętych wolutek. Napis na szarfie: „GAVDET PATIENTIA DVRIS”.
5. W górnej części obrazu z chmur wyłania się ręka, która zrzuca na ziemię iskrzący pocisk i dwa skrzyżowane pioruny, połączone parą białych skrzydeł. Napis „FORTIS VLTOR”.

Na ścianie środkowej, wschodniej znajduje się sarkofagowa mensa, powyżej parawanowa ścianka na profilowanym cokole, artykułowana pilastrami, pomiędzy którymi umieszczone są płyciny z kształcie leżących prostokątów z obrazami; ścianka zamknięta jest profilowanym gzymsem. W zwieńczeniu, na jej skrajach znajdują się owalne medaliony ujęte w kartusze z ornamentu małżowinowo-chrząstkowego. W medalionie po lewej stronie namalowane są litery alfa i omega na błękitnym tle oraz wstęga z napisem: „RENOVATUM A(NNO) D(OMINI) 1975”. Po prawej stronie analogiczny kartusz z literami w medalionie: „Ω / O / N” wpisane w formę krzyża, otoczonego niepełną aureolą; powyżej wstęga z napisem: „VIDENTEM AUDERE”. W płycinach obrazy przedstawiają świętych w ujęciu do pasa, zwróconych ku środkowi; od lewej:
1. Święty Demetriusz z włócznią opartą o prawy bark, ubrany w habit zakonu kanoników laterańskich od pokuty.
2. Święty Klet z aniołkiem, który trzyma w dłoni palmę męczeństwa i krzyż papieski. W prawym górnym narożu obrazu napis: „FAC HVIC SIGNO HONOREM”.
3. Święty Augustyn z gorejącym sercem na piersi i aniołkiem z łyżką i miseczką w dłoniach.
4. Święty ubrany w habit Marków, który trzyma w dłoni serce z krzyżem, podtrzymywane przez Chrystusa na obłokach – prawdopodobnie św. Cyriak, założyciel zakonu.

Na ścianie południowej znajduje się analogiczne umeblowanie, jak na ścianie północnej. W dolnej części dwie komody, a w miejscu trzeciej od wschodu szafka zdobiona dwiema uszatymi płycinami. Górna część mebla w przeciwieństwie do ściany północnej bez podwyższenia części środkowej.
Na ścianie południowej:
1. Jasnobrązowa harfa na błękitnym tle i napis: „IN DOMINO”.
2. Ciemnobrązowy ptak i trzy podrywające się do lotu młode, w górnej części złote słońce i napis: „NON QUAE SVPER TERRAM.”
3. Po lewej stronie kompozycji wyłaniająca się z chmur ręka trzymająca skrzyżowane: miecz, czerwony krzyż i palmę. Napis: „NON ERVBESCO”.
4. W centrum przedstawienia krzak białej lilii o trzech rozgałęzieniach, w tle chmury w odcieniach koloru szaroniebieskiego. Napis na szarfie: „PER ARDVA DVLCIS”.
5. W lewej części kompozycji uskrzydlony jeleń, wspięty na tylnych nogach, po prawej stronie czarne i brązowe skały, w partii górnej otwarta korona, umieszczona pośrodku obłoku obwiedzionego biało-czerwonym pasem. Napis: „ET COMPREHENDATIS”.

W miejscu połączenia komód ścian północnej i południowej z dolną częścią konstrukcji na ścianie wschodniej znajdują się ukośnie ustawione, jednoskrzydłowe szafki o drzwiczkach dekorowanych prostokątną płyciną o wklęsłych narożach. Ścianki boczne części północnej i południowej zdobione są ukośną kratką. Powierzchnia szafek i komód pokryta jest polichromią imitującą marmur w kolorze beżowym, szarokremowym, różowym i rdzawym. Blaty malowane są farbą olejną w kolorze beżowym. Obramienia medalionów malowane w kolorze rdzawozłotym. Tło w większości medalionów w odcieniach błękitu, w górnych częściach majuskułowe napisy objaśniające przedstawienie, umieszczone w białych i półkoliście ułożonych szarfach.

szafa zakrystyjna

Umeblowanie zakrystii

Cyfrowe archiwum

Zdjęcie nr 1 dla obiektu archiwalnego: Protocollon exhibitorum in Ecclesiasticis ex anno 1883-1884

Archiwum Archidiecezji Lwowskiej

Protocollon exhibitorum in Ecclesiasticis ex anno 1883-1884

Zdjęcie nr 1 dla obiektu archiwalnego: Volumen I-mum actorum R. D. Joannis Konarski, episcopi Cracoviensis ab an D. 1503 ad annum 1514 inclusive acticata et registata, quorum indicem in dine voluminis videre est.

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Volumen I-mum actorum R. D. Joannis Konarski, episcopi Cracoviensis ab an D. 1503 ad annum 1514 inclusive acticata et registata, quorum indicem in dine voluminis videre est.

Zdjęcie nr 1 dla obiektu archiwalnego: Acta attestationum seu depositionum testium coram R. D. Petro de Gamratis, episcopo Cracoviensi, V. D. Bartholomaeo Gantkowski, Posnaniensi et Suae Paternitatis Rev. cancellario ac Sigismundo de Stazicza, decretorum doctore, auditore causarum curiae episcopalis praesidentibus ad a. D. 1540 et 1541, per me Bartholomaeum Ravensem, utraquw auctoriate notarium publicum et coram Sua Paternitatr Rev. causarum scriba feliciter inchoatum.

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Acta attestationum seu depositionum testium coram R. D. Petro de Gamratis, episcopo Cracoviensi, V. D. Bartholomaeo Gantkowski, Posnaniensi et Suae Paternitatis Rev. cancellario ac Sigismundo de Stazicza, decretorum doctore, auditore causarum curiae episcopalis praesidentibus ad a. D. 1540 et 1541, per me Bartholomaeum Ravensem, utraquw auctoriate notarium publicum et coram Sua Paternitatr Rev. causarum scriba feliciter inchoatum.

Zdjęcie nr 1 dla obiektu archiwalnego: Acta actorum, causarum spiritualium, civilium, criminalium, obligationum, cessionum, decimarum, testamentorum R. D. Martini Szyszkowski, episcopi Cracoviensis, ducis Severiensis in annis 1617 - 1619. Tomus primus.

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Acta actorum, causarum spiritualium, civilium, criminalium, obligationum, cessionum, decimarum, testamentorum R. D. Martini Szyszkowski, episcopi Cracoviensis, ducis Severiensis in annis 1617 - 1619. Tomus primus.

Partnerzy serwisu

Województwo Małopolskie

Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie

Archidiecezja Krakowska

Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności