Barbara św.

Data śmierci
306
Autor opracowania
Maria Działo
Tagi
św. Barbara

Biogram

Święta Barbara zmarła około 306 roku to dziewica i męczennica, patronka dobrej śmierci, górników, flisaków i artylerzystów, należąca do grona Czternastu Świętych Wspomożycieli. Święta wywodziła się z zamożnej, pogańskiej rodziny. Z wiarą chrześcijańską zetknęła się podczas nauki w Nikomedii. Ojciec Barbary, usiłując zmusić ją do wyparcia się Chrystusa, zamknął ją w wieży. Według legendy była biczowana, ale mimo to nie wyrzekła się wiary. Ostatecznie zginęła ścięta mieczem. W Polsce najstarsze ślady kultu św. Barbary pochodzą z XI wieku z katedry wawelskiej („Modlitewnik Gertrudy”, córki Mieszka II). Najliczniejsze kościoły pod jej wezwaniem stawiane do końca XVII wieku znajdowały się na Śląsku, w Małopolsce i na Pomorzu (104 kościoły lub kaplice oraz 165 ołtarzy). Z jej postacią związanych jest wiele legend i zwyczajów ludowych, np. wzywanie św. Barbary w czasie burzy, gdyż piorun miał zabić jej ojca (jako znak kary boskiej) czy też tzw. Barbórka – święto górników. Ku czci świętej od połowy XIV wieku zakładane były liczne bractwa. Jednym z największych było założone w średniowieczu przy kościele św. Barbary w Krakowie, kierowane przez jezuitów, gdzie była czczona, zwłaszcza jako patronka konających w okresie wojen i epidemii. Do końca XVIII wieku wpisano w rejestry tego bractwa ponad 30 tysięcy członków. Liczne bractwa św. Barbary znajdowały się też w ośrodkach górniczych i hutniczych. W ikonografii jej przedstawienia pojawiły się już we wczesnym chrześcijaństwie. Jednym z pierwszych jest fresk z 705-706 roku w prezbiterium kościoła Santa Maria Antiqua w Rzymie, gdzie została ukazana w płaszczu z welonem, z krzyżem męczeńskim i książką, na której widać zarys postaci pawia. W wyobrażeniach z XI wieku w kościołach skalnych Kapadocji była malowana jako orantka, ubrana w płaszcz wysadzany perłami. Pierwsze wizerunki świętej z przypisanymi jej później atrybutami pojawiły się w XIV wieku. W sztuce zachodniej są to: palma męczeństwa, wieża, księga, kielich, hostia i monstrancja (symbole szczęśliwej śmierci, a także nawiązanie do jednej z legend, według której anioł miał jej przynieść kielich z hostią do wieży). Ciekawym atrybutem świętej jest pawie pióro, które miało jej podarować Dzieciątko Jezus jako symbol dziewictwa lub interpretowane też jako symbol męczeństwa świętej (w czasie biczowania rózgi i bicze miały zmienić się w pawie pióra). W bardziej rozbudowanych scenach św. Barbara przedstawiana była jako czytająca księgę, koronowana, towarzysząca Matce Boskiej, pośród świętych dziewic, w scenach mistycznych zaślubin św. Katarzyny, a przede wszystkim w scenach z jej życia i męczeństwa, zwłaszcza podczas ścięcia mieczem. W renesansowej sztuce włoskiej, a później również w innych krajach św. Barbara występowała z wieżą o trzech oknach (trzy okna – symbol nabożeństwa do Trójcy Świętej). W okresie baroku przedstawienia świętej były rzadsze. Pojawiała się głównie jako patronka dobrej śmierci, zwłaszcza w malarstwie ludowym i grafice, w tzw. obrazkach śmierci oraz jako patronka artylerzystów i górników.

Bibliografia

Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993
Zieliński Chwalisław, "Sztuka sakralna. Co należy wiedzieć o budowie, urządzeniu, wyposażeniu, ozdobie i konserwacji Domu Bożego. Podręcznik opracowany na podstawie przepisów kościelnych", Poznań 1959
Wzorek Józef, "Św. Barbara" , [w:] "Encyklopedia katolicka, t. 2" , Lublin 1985 , s. 14-20

Dzieła związane z osobą

Św. Barbara, Parafia Opieki Matki Boskiej, Zabierzów Bocheński, obraz
Św. Barbara, Parafia Św. Franciszka z Asyżu, Wieliczka, obraz
Św. Barbara, Parafia Św. Bartłomieja Apostoła, Poręba Wielka, obraz
Św. Barbara, Parafia Parafia Św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Nowa Biała, rzeźba
Św. Barbara, Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Inwałd, obraz
Św. Barbara, Parafia Św. Marcina, Jawiszowice, obraz
Św. Barbara, obraz
Św. Barbara, Parafia Matki Boskiej Szkaplerznej, Głębowice, obraz
Matka Boska Różańcowa, św. Barbara, Parafia Św. Marcina, Jawiszowice, feretron
Św. Barbara, Parafia Św. Marcina, Jawiszowice, obraz
Św. Barbara , Parafia Św. Klemensa, Wieliczka, rzeźba
Św. Barbara , Parafia Św. Klemensa, Wieliczka, rzeźba
Św. Barbara, Parafia Św. Marcina, Poręba Żegoty, obraz
Św. Barbara, Parafia Narodzenia św. Jana Chrzciciela, Przeciszów, rzeźba
Misericordia Domini, św. Barbara, Parafia Św. Michała Archanioła, Włosienica, feretron
Św. Barbara, Parafia Wszystkich Świętych, Wieprz, obraz
Św. Barbara, Parafia Św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza, Nidek, feretron
Św. Barbara, Parafia Św. Katarzyny Aleksandryjskiej, Nowy Targ, obraz
Św. Barbara, Parafia Św. Jakuba Apostoła, Piekielnik, rzeźba
Św. Barbara, św. Klemens, Parafia Św. Marii Magdaleny i św. Andrzeja Apostoła, Zalas, feretron
Św. Barbara, Parafia Św. Mikołaja, Czulice , obraz
Św. Barbara, Parafia Narodzenia św. Jana Chrzciciela, Zembrzyce, rzeźba
Św. Małgorzata oraz św. Barbara, Parafia Św. Mikołaja, Czulice , feretron
Św. Barbara, Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, Grabie, rzeźba
Św. Barbara, Parafia Parafia Św. Jana Chrzciciela, Korzkiew, obraz
Św. Barbara, Parafia Św. Jana Chrzciciela, Orawka, rzeźba
Apoteoza św. Barbary, Parafia Św. Bartłomieja Apostoła, Łapanów, obraz
Feretron z obrazem św. Zofii i św. Barbary, Parafia Św. Marcina, Marcyporęba, feretron
Św. Barbara, Parafia Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, Paczółtowice, obraz
Św. Barbara, Parafia Świętej Trójcy, Łopuszna, rzeźba
Św. Barbara, Parafia Narodzenia św. Jana Chrzciciela, Ślemień, obraz
Św. Barbara, Parafia Św. Apostołów Szymona i Judy Tadeusza, Skawina, obraz
Św. Barbara, Parafia Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny, Paczółtowice, obraz
Św. Barbara, Parafia Św. Klemensa, Wieliczka, obraz
Tryptyk z obrazami Matka Boska z Dzieciątkiem oraz św. Katarzyna i św. Barbara (awers skrzydeł), św. Mikołajem i św. Stanisławem (rewers skrzydeł), Parafia Parafia św. Klemensa , Trzemeśnia, obraz
Matka Boska z Dzieciątkiem, św. Barbarą i św. Janem Chrzcicielem, Kraków, obraz
Św. Jan Chrzciciel i św. Barbara (skrzydło dawnego tryptyku), obraz
Św. Barbara, Parafia Opieki Matki Boskiej, Kamień, rzeźba
Św. Barbara, Parafia Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, Krzeszów, obraz
Polichromia ścienna prezbiterium, Parafia Parafia Św. Idziego, Giebułtów, polichromia ścienna
Św. Barbara, Parafia Św. Bartłomieja Apostoła, Niedzica, obraz
Św. Barbara, Parafia Parafia Przenajświętszej Trójcy, Bieńkówka, obraz
Skrzydła gotyckiego tryptyku, Parafia Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Racławice, obraz
Święte Dziewice oraz sceny Męki Pańskiej, Parafia Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Racławice, obraz

Jak cytować?

Maria Działo, "Barbara św. ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/ludzie/barbara-sw

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności