Św. Barbara

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Jabłonka
Miejscowość
Orawka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Św. Jana Chrzciciela
Tagi
kielich rzeźba XVII wieku św. Barbara wieża
Miejsce przechowywania
zwieńczenie ołtarza głównego
Identyfikator
DZIELO/04970
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
około 1693-1705
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa 4.0

Dzieje zabytku

Rzeźba św. Barbary powstała wraz z całym wystrojem rzeźbiarskim ołtarza w latach około 1693-1705, w czasie gdy proboszczem parafii był ksiądz Barny.

Opis

Rzeźba ścięta z tyłu, przedstawiająca św. Barbarę, ustawiona na niskim prostopadłościennym cokole o ściętych narożach. Święta ukazana frontalnie z głową skierowaną w lewą stronę. Lewą rękę unosi na wysokość pasa, w prawej trzyma kielich. Twarz okrągła o delikatnych rysach z wysokim czołem, drobnymi ustami i wyraźnie zaznaczonym podbródkiem. Włosy falowane z przedziałkiem na środku głowy, spływające na ramiona. Święta ubrana jest w niebieską suknię spodnią, złotą suknię wierzchnią, przepasaną w talii; złoty płaszcz, podbity czerwienią, odsłaniający lewe ramię i zawinięty na prawym boku oraz brązowe buty. Przy prawej nodze świętej ustawiona jest miniaturowa trójkondygnacyjna wieża na rzucie kwadratu. Polichromia ciała naturalistyczna, detale złocone i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Rzeźba nosi cechy formalne bliskie dziełom z XVII wieku. Charakteryzuje ją sztywny układ sylwetki. Również drapowanie szat jest statyczne i pozbawione ekspresji, składa się z prostych fałd, ułożonych symetrycznie. Niestety nieznany jest wykonawca wystroju rzeźbiarskiego ołtarza. Omawiana figura przedstawia św. Barbarę, dziewicę i męczennicę, patronkę dobrej śmierci, górników, flisaków i artylerzystów, należącą do grona Czternastu Świętych Wspomożycieli. Święta Barbara wywodziła się z zamożnej, pogańskiej rodziny, dlatego w rzeźbie została ukazana w bogatym, królewskim stroju. Z wiarą chrześcijańską zetknęła się podczas nauki w Nikomedii. Ojciec świętej, usiłując zmusić ją do wyparcia się wiary chrześcijańskiej, zamknął ją w wieży. Według legendy była biczowana, ale mimo to nie wyrzekła się Chrystusa i ostatecznie została ścięta mieczem. Z jej postacią związanych jest wiele legend i zwyczajów ludowych, np. wzywanie św. Barbary w czasie burzy, gdyż piorun miał zabić jej ojca (jako znak kary boskiej) czy też barbórka tzw. święto górników. Ku czci świętej od połowy XIV wieku powoływane były liczne bractwa. Jednym z największych było założone w średniowieczu przy kościele św. Barbary w Krakowie, kierowane przez jezuitów, gdzie święta była czczona, zwłaszcza jako patronka konających w okresie wojen i epidemii. Pierwsze przedstawienia Barbary z przypisanymi jej atrybutami widocznymi w omawianej rzeźbie pojawiły się w XIV wieku. Kielich z hostią nawiązuje do jednej z legend, według której anioł miał go jej przynieść do wieży. Z kolei wieża z trzema oknami jest związana z legendą o zamknięciu w niej św. Barbary. Trzy okna są symbolem nabożeństwa do Trójcy Świętej.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, rzeźba silnie zabrudzona.

Streszczenie

Rzeźba św. Barbary oraz pozostały wystrój rzeźbiarski ołtarza głównego w Orawce powstały w latach około 1693-1705. Figura przedstawia św. Barbarę, dziewicę i męczennicę, patronkę dobrej śmierci, górników, flisaków i artylerzystów, należącą do grona Czternastu Świętych Wspomożycieli.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Trajdos Tadeusz, Pieńkowska Hanna, "Kościół w Orawce", Kraków 1999
Skorupa Andrzej, "Kościoły polskiej Orawy", Kraków 1997
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993
Wzorek Józef, "Św. Barbara" , [w:] "Encyklopedia katolicka, t. 2" , Lublin 1985 , s. 14-20

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Barbara", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-barbara-11

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności