Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Nowy Targ
Miejscowość
Krempachy
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Parafia Św. Marcina Apostoła
Tagi
ambona Chrystus Dobry Pasterz ornament rocaille'owy styl rokokowy
Miejsce przechowywania
arkada tęczowa
Identyfikator
DZIELO/02956
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
trzecia ćwierć XVIII wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Spisz
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromia, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ambona powstała w trzeciej ćwierci XVIII wieku.

Opis

Ambona przyścienna, wisząca, z dostępem od strony prezbiterium w postaci jednobiegowych schodów z pełną balustradą dekorowaną dwoma płycinami w kształcie rombów oraz poręczą w formie gzymsu, zakończoną filarem z rokokowym wazonem. Kosz na planie kwadratu o ściętych narożach i wklęsłych bokach, na profilowanym cokole; u spodu podwieszony ostrosłup o wklęsłych bokach, z wolutami w narożach, zakończony szyszką w formie rocaille'u. Ścianki kosza flankowane pilastrami w formie spływów wolutowych z płyciną pośrodku w kształcie stojącego prostokąta o wklęsłych górnych i spodnich bokach; w polu ścianek kosza płyciny analogiczne jak na spływach wolutowych z dekoracją rocaille'ową w polu. Parapet w postaci profilowanego gzymsu. Zaplecek w kształcie stojącego prostokąta o wklęsłych bokach, ujętych spływami wolutowymi. W polu obraz Chrystusa Dobrego Pasterza umieszczony w płycinie w formie stojącego prostokąta o wklęsłych bokach, zamkniętego łukiem nadwieszonym z uskokami; u góry rocaille i rozety. Zaplecek flankowany uszami w postaci strzępionych liści. Baldachim na planie analogicznym jak kosz w postaci pełnego belkowania dekorowanego ornamentem rocaille'owym. Belkowanie stanowi podstawę dla czterech wolutowych kabłąków, dźwigających cokół z rokokowym wazonem. U spodu baldachimu rzeźbiona gołębica Ducha Świętego w promienistej glorii. Struktura polichromowana w kolorze seledynowym z ciemniejszymi profilami, ornamentyka złocona, gołębica srebrzona.

Zarys problematyki artystycznej

Ambona rokokowa powstała w trzeciej ćwierci XVIII wieku w nieznanym warsztacie rzeźbiarskim, prawdopodobnie tym samym, który wykonał komplet ołtarzy w kościele. Ambonę charakteryzuje typowa dla tego okresu dekoracja rokokowa, na którą składają się ornamenty rocaille'owe, wazony płomieniste, postrzępione liście i kogucie grzebie, a także jej wysmukła struktura i fantazyjna płycina na zaplecku w kształcie stojącego prostokąta o wklęsłych bokach, zamkniętego łukiem wklęsło-wypukłym z uskokami i wklęsło wyciętych dolnych narożach. Szczególnie interesujące jest zastosowanie dużego wazonu płomienistego w zwieńczeniu ambony, który zastąpił zwykle spotykane w tym miejscu krzyż lub figury: Chrystusa, Michała Archanioła, scenę Chrztu Chrystusa lub alegorię Kościoła. Zwieńczenie ambony w formie wazonu płomienistego odnajdujemy na ambonie w kościele św. Wojciecha w Mucharzu, jednak już nieco późniejsze. Pozostały wystrój ambony jest już typowy dla wielu tego typu zabytków z terenu Małopolski. Podniebienie baldachimu zdobi płaskorzeźbiona gołębica Ducha Świętego, która symbolizuje natchnienie Duchem Świętym tego, który przemawia. Z kolei na zaplecku ambony ukazano Chrystusa jako Dobrego Pasterza. Przedstawienie to w formie malarskiej na zaplecku ambony lub w formie rzeźbiarskiej w jej zwieńczeniu, jest jednym z najczęstszych tematów podejmowanych przez artystów w dekoracji ambon.

Streszczenie

Ambona rokokowa powstała w trzeciej ćwierci XVIII wieku w nieznanym warsztacie rzeźbiarskim, prawdopodobnie tym samym, który wykonał komplet ołtarzy w kościele. Ambonę charakteryzuje typowa dla tego okresu dekoracja rokokowa, a także jej wysmukła struktura i fantazyjna płycina na zaplecku w kształcie stojącego prostokąta o wklęsłych bokach, zamkniętego łukiem wklęsło-wypukłym z uskokami i wklęsło wyciętych dolnych narożach. Szczególnie interesujące jest zastosowanie dużego wazonu płomienistego w zwieńczeniu ambony, który zastąpił zwykle spotykane w tym miejscu krzyż lub figury. Pozostały wystrój ambony jest już typowy dla wielu tego typu zabytków z terenu Małopolski. Podniebienie baldachimu zdobi płaskorzeźbiona gołębica Ducha Świętego, natomiast zaplecek przedstawienie Chrystusa, jako Dobrego Pasterza.

Bibliografia

Skorupa Andrzej, "Krempachy. Kościoły św. Marcina i św. Walentego", Kraków 2015
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Janicka-Krzywda Urszula, "Zabytkowe kościoły Orawy, Spisza, Podhala, Gorców i Pienin", Kraków 1987
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Biernacka Małgorzata, "Ikonografia publicznej działalności Chrystusa w polskiej sztuce nowożytnej", Warszawa 2003

Jak cytować?

Maria Działo, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-55

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności