Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Gdów
Miejscowość
Gdów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
gloria gołębica Ducha Świętego mała architektura sztuka późnobarokowa
Miejsce przechowywania
północna ściana prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/01304
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
przed 1748 rokiem
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ambona powstała razem z całym wyposażeniem przed 1748 rokiem, na co wskazują zapisy wizytacji z tego czasu. Wykonał ją najpewniej warsztat Korneckich. Pierwotnie była zawieszona na łuku tęczowym, po lewej stronie. W 1905 roku „wybito drzwi z babińca na ambonę, dawniej wchodziło się na ambonę przez ławkę pod amboną się znajdującą” oraz umieszczono w polu zaplecka płaskorzeźbę przedstawiającą Dobrego Pasterza. W latach siedemdziesiątych XX wieku podczas remontu i konserwacji wnętrza świątyni została przeniesiona do prezbiterium i usytuowana na północnej ścianie oraz dobudowano do niej niewielkie schody z balustradą. Ambona była konserwowana razem z całym wyposażeniem w latach 1976-1979 i 1998 i uzupełniona wówczas o dodatkowe ornamenty.

Opis

Ambona przyścienna, wisząca. Kosz na planie kwadratu o wklęsłych bokach i ściętych narożach, na profilowanej podstawie dekorowanej muszlą i kartuszem. U jego spodu podwieszone cztery spływy wolutowe z chrząstką i liściem akantu, połączone pośrodku ażurową szyszką. Kosz ujęty w narożach spływami wolutowymi dekorowanymi ornamentem rocaille'owym i uskrzydlonymi główkami anielskimi. Ściany zdobione płycinami z motywem suchego akantu. Parapet w formie gzymsu o wklęsłych bokach i zaokrąglonych narożach z pulpitem. Od wschodu jednobiegowe schody z opilastrowaną balustradą zakończoną niepełnym belkowaniem. Zaplecek wysoki, ujęty dwoma pilastrami, z trzonami ozdobionymi kampanulami, o kapitelach w formie konsol podtrzymujących pełne belkowanie wyłamane na ich osi, ze zdwojonym, przerwanym i odwróconym na zewnątrz przyczółkiem. W polu zaplecka płaskorzeźba z przedstawieniem Chrystusa Dobrego Pasterza. Całość zwieńczona glorią promienistą z gołębicą Ducha Świętego. Struktura polichromowana w kolorze jasnozielonym, profile oraz ornamentyka pozłacane i posrebrzane.

Zarys problematyki artystycznej

Wyposażenie architektoniczno-rzeźbiarskie w kościele gdowskim zostało przypisane warsztatowi Korneckich na podstawie analizy porównawczej z jego potwierdzonymi dziełami, gdyż w archiwach parafialnych nie zachowała się informacja o autorze wyposażenia. Realizacja ta była prawdopodobnie pierwszą w karierze Piotra Korneckiego, w wyniku której założył swój warsztat razem z bratem w Gdowie. Z czasem pracowali w nim również jego synowie, prowadząc w okresie drugiej połowy XVIII wieku niezwykle prężną, rodzinną działalność artystyczną.
Typ ambony pozbawionej baldachimu, a zwieńczonej glorią promienistą z gołębicą Ducha Świętego, rozpowszechnił się w Małopolsce głównie za przykładem dzieł Antoniego Frączkiewicza, który po raz pierwszy zastosował takie rozwiązanie w 1727 roku w Tuchowie. Frączkiewicz czerpał inspiracje z postberninowskiej twórczości Baltazara Fontany, który tego rodzaju glorię umieszczał zamiast zwieńczenia w tworzonych przez siebie ołtarzach. Kornecki uważany jest za ucznia bądź naśladowcę Frączkiewicza, gdyż często inspirował się lub powielał jego rozwiązania. Ambony pozbawione baldachimu i zwieńczone glorią pojawiały się kilkakrotnie w twórczości warsztatu Korneckich, jak również w działalności innych warsztatów rzeźbiarskich działających w Małopolsce, czego przykładem są ambony w kaplicy św. Jana w Kętach, kościele św. Floriana w Krakowie, kolegiacie św. Marcina w Opatowie i wiele innych.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Drobne ubytki w strukturze polichromii. Ambona była konserwowana w latach 1976-1979 i 1998.

Streszczenie

Ambona powstała razem z całym wyposażeniem przed 1748 rokiem. Pierwotnie wisiała na łuku tęczowym po lewej stronie, w latach siedemdziesiątych XX wieku została przeniesiona do prezbiterium i usytuowana na północnej ścianie. Została wykonana przez warsztat Korneckich, twórców całego wyposażenia architektoniczno-rzeźbiarskiego w gdowskim kościele. Prezentuje typ ambony pozbawionej baldachimu i zwieńczonej glorią promienistą, inspirowany dziełami Baltazara Fontany, popularny w Małopolsce w XVIII wieku za sprawą dzieł Antoniego Frączkiewicza.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Piątkowska Łucja, "Parafie Ziemi Bocheńskiej", Bochnia 2004
Kulig Tadeusz, Spiechowicz-Jędrys Agnieszka, "Sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej", Kraków 2007
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Kornecki Marian, "Zabytki sztuki" , [w:] "Monografia powiatu myślenickiego, t. 1: Historia" , red.Reinfuss Roman , Kraków 1970 , s. 285-356

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności