Kościół parafialny św. Sebastiana

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
tatrzański
Gmina
Bukowina Tatrzańska
Miejscowość
Jurgów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Białka Tatrzańska
Parafia
Św. Sebastiana
Tagi
kościół drewniany polichromia ścienna św. Sebastian
Identyfikator
DZIELO/14156
Kategoria
kościół
Ilość
1
Czas powstania
1650 rok
Fundator
sołtys Jakub Less (Kesz) i młynarz Mikołaj
Technika i materiał
kamień, techniki murarskie; drewno, techniki ciesielskie, gont, blacha
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Kościół został wybudowany w 1650 roku (można spotkać się również z informacją, że powstał około 1657 roku, w 1670 lub 1675 roku). Wzniesiono go z fundacji chłopskiej, jako fundatorzy wymienieni zostali sołtys Jakub Less (Kesz) i młynarz Mikołaj. W źródłach wzmiankowano, że około 1700 roku kościoł nosił pojedyncze wezwanie św. Sebastiana, miał jeden ołtarz (ku czci patrona) i jeden dzwonek. W 1731 roku miał już podwójne wezwanie – świętych Fabiana i Sebastiana i wzniesiono dwa dodatkowe, boczne ołtarze ku czci Najświętszej Marii Panny oraz św. Jana Chrzciciela. W 1741 roku Jurgów stał się samodzielną parafią. W 1780 roku w kościele znajdowały się wciąż trzy ołtarze, jednak zamiast św. Jana Chrzciciela wymieniono św. Jana Ewangelistę. Budynek został przedłużony w 1811 (lub 1813) i w 1869 roku. W 1813 roku wykonano polichromię, która została całkowicie przemalowana przez Kazimierza Piętkę w latach 1937-1938. W 1935 roku budowlę podniesiono o pół metra w górę i posadowiono na kamiennym cokole osłoniętym gontowym fartuchem, domurowano zakrystię, kaplicę św. Józefa oraz zachodni przedsionek, wymieniono podłogi i powiększono okna. W 1965 roku wstawiono nowe stalle, zakupiono pancerne tabernakulum, zmieniono podłogi, w okna wstawiono kraty, dachy pokryto nowym, impregnowanym gontem. W 1978 roku kościół ocieplono, a w latach osiemdziesiątych Andrzej Gombos wykonał nową chrzcielnicę. Od 2003 roku w kościele rozpoczęto prace renowacyjne, wymieniono instalację elektryczną, grzewczą oraz okna i drzwi, ułożono nowe podłogi. W latach 2004-2005 odnawiano ołtarze i położono nową podłogę w kaplicy św. Józefa. W 2006 roku Arkadiusz i Roma Wiater z Krakowa z synem Krzesimirem odmalowali polichromię w kaplicy św. Józefa, w tym samym roku wstawiono do kościoła nowe drzwi. Rok później wspomniani artyści odnowili polichromię w pozostałej części kościoła. W 2009 roku odnowiono ołtarz główny.

Opis

Kościół drewniany, orientowany, o konstrukcji zrębowej, obity gontami. Budowla jednonawowa, z węższym prezbiterium zamkniętym prosto, z zakrystią i kaplicą od strony północnej i kruchtą od południa. Nawa prostokątna, bardzo wydłużona, prezbiterium krótkie, zamknięte prosto. Wszystkie ściany i strony pokrywa polichromia o motywach ornamentalnych i roślinnych otaczających sceny figuralne. Nawa przekryta stropem z zaskrzynieniami, co oznacza, że część konstrukcji dachu, która znajduje się już w przestrzeni nawy została zakryta stropem o skośnym przebiegu, a prezbiterium pozornym stropem kolebkowym. Po prawej stronie dwa duże okna w nawie i jedno w prezbiterium, trzy kolejne w kaplicy. Wejście główne od zachodu, kolejne przez południową kruchtę i do kaplicy, w ścianie zakrystii barokowy portal kamienny z ornamentem roślinnym. Ściany zewnętrzne gładkie, posadowione na niewysokim podmurowaniu zakrytym gontowym fartuchem. Dachy gontowe o konstrukcji więźbowo-zaskrzyniowej. Na kalenicy wieżyczka na sygnaturkę z baniastym hełmem krytym blachą.

Zarys problematyki artystycznej

Architektura świątyni jest oparta na schemacie późnogotyckiego kościoła typu małopolskiego, bezwieżowego, złożonego z nawy i prezbiterium. Obie części nakrywa jednokalenicowy dach o niewystępującym nigdzie indziej rozwiązaniu konstrukcyjnym nazywanym więbowo-zaskrzyniowym. Zaskrzynienia, czyli obniżone, boczne odcinki stropu, kryją schodzącą aż do nawy konstrukcję dachu, wspólną dla całej długości budynku, niewidocznej w niższym prezbiterium i ukrytym w nawie. Nawa główna jest bardzo długa w stosunku do wysokości, co jest efektem dwukrotnego przedłużania kościoła w latach 1811 i 1869 roku. Ołtarze są przykładami tzw. spiskiego lub wschodniosłowackiego rokoka, stylu który stopniowo kształtował się od lat czterdziestych XVIII stulecia i cechował się wyjątkową dekoracyjnością środków wyrazu. Twórczość kieżmarskiego rzeźbiarza Johanna Feega i działającego w Spiskiej Sobocie malarza Imricha Jagušiča, autorów ołtarzy, stanowiła kulminacyjne osiągnięcie tego stylu.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

W latach 2004-2005 odnawiano ołtarze, w 2006 roku Arkadiusz i Roma Wiater z Krakowa z synem Krzesimirem odmalowali polichromię w kaplicy św. Józefa. Rok później odnowili polichromię w pozostałej części kościoła. W 2009 roku odnowiono ołtarz główny.

Streszczenie

Kościół w Jurgowie został wybudowany w 1650 roku i powstał z fundacji chłopskiej. Architektura świątyni została oparta na schemacie późnogotyckiego kościoła typu małopolskiego dwukrotnie przedłużonego w latach 1811 i 1869 i rozbudowanego w 1935 roku. W prezbiterium i nawie znajdują się trzy ołtarze wykonane przez kieżmarskiego rzeźbiarza Johanna Feega i działającego w Spiskiej Sobocie malarza Imricha Jagušiča, których styl można określić jako wschodniosłowackie rokoko. Pokrywająca wszystkie ściany polichromia została wykonana w latach 1937-1938 przez krakowskiego profesora Kazimierza Piętkę.

Bibliografia

Brykowski Ryszard, Kornecki Marian, "Drewniane kościoły w Małopolsce Południowej", Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1984
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Ruszczyk Grażyna, "Architektura drewniana w Polsce", Warszawa 2009
Trajdos Tadeusz, "Z dziejów wsi i parafii Zamagórza Spiskiego", Nowy Targ 2011
Cisowski Bartłomiej, Duda Marta, "Szlak architektury drewnianej. Małopolska", Kraków 2005
Pytel Zbigniew, Susek Mariusz, "Drewniane świątynie archidiecezji krakowskiej ", Kraków 1999
Michniewski Artur, Michniewska Magdalena, Duda Marta, Wypych Sebastian, "Kościoły drewniane Karpat. Polska i Słowacja", Pruszków 2006
Janicka-Krzywda Urszula, "Zabytkowe kościoły Orawy, Spisza, Podhala, Gorców i Pienin", Kraków 1987
Muzyk Zbigniew, "Drewniane kościoły od Tatr po Gorce", Nowy Sącz 2003
Brykowski Ryszard, Kornecki Marian, "Drewniane kościoły w Małopolsce Południowej", Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1984
Plucińska Sylwia, "Zmiany w jurgowskim kościele" , „Prace Pienińskie” , s. 441-445
Plucińska Sylwia, "Rozbudowa drewnianego kościoła w Jurgowie" , „Prace Pienińskie” , s. 334-336
Ciągwa Józef, "Dzieje i współczesnośc Jurgowa", Kraków 1996
Kornecki Marian, "Drewniana architektura sakralna w Polsce: zagadnienie typów i form regionalnych w rozwoju historycznym" , „Ochrona Zabytków” , s. 7-31

Jak cytować?

Agata Felczyńska, "Kościół parafialny św. Sebastiana ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/kosciol-parafialny-sw-sebastiana

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności