Matka Boska z Dzieciątkiem

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
tatrzański
Gmina
Bukowina Tatrzańska
Miejscowość
Jurgów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Białka Tatrzańska
Parafia
Św. Sebastiana
Tagi
feretron Matka Boska ornament akantowy
Miejsce przechowywania
kaplica boczna
Identyfikator
DZIELO/14163
Kategoria
feretron
Ilość
1
Czas powstania
figura: druga połowa XVIII wieku; obramowanie: zmienione w XX lub XXI wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Małopolska (?)
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromia, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
wysokość – 97,5 cm
Wymiary szczegółowe
Wysokość figury – 67 cm
Wymiar podstawy – 15,5 x 82 x 57 cm
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Feretron powstał w drugiej połowie XVIII wieku. Między 1971 a 2018 rokiem obramowanie zostało znacznie uproszczone.

Opis

Feretron ustawiony na prostopadłościennej podstawie zdobionej po bokach płycinami. Na środku figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie Niepokalanego Poczęcia. Maria ujęta w delikatnym skręcie w lewo, obiema rękami podtrzymuje Dzieciątko. Spogląda w dół, ma małą głowę osadzoną na szerokiej szyi, małe oczy i wąski nos; długie włosy spływają jej na plecy aż poniżej pasa. Jest ubrana w srebrną suknię lamowaną pod szyją złotem oraz złoty płaszcz owinięty wokół bioder. Stoi na kuli ziemskiej i półksiężycu, depcząc zielonego węża. Dzieciątko spogląda przed siebie, prawą rękę ma zwiniętą w pięść, w lewej trzyma różaniec; biodra opasane złotą szarfą. Ma małą, okrągłą głowę, okoloną ciemnobrązowymi, kręconymi włosami.

Przedstawienie jest otoczone przez cztery pnące się ku górze wici utworzone z liści akantu, złączone ponad głowami postaci czterema pasami wici roślinnej tworzącymi rodzaj baldachimu. Podstawa marmoryzowana na kolor jasnoszary i granatowy, wić roślinna srebrzona i złocona, karnacja postaci jasna, włosy brązowe.

Zarys problematyki artystycznej

Feretron (łac. feretrum) służył w starożytności do obnoszenia posągów bóstw podczas procesji triumfalnych; podobną funkcję pełni obecnie w kościele katolickim podczas uroczystych procesji. Jest to przenośny, obustronny obraz lub rzeźba na podstawie, w którą wsuwa się drążki, rodzaj przenośnego ołtarzyka.
Będące głównym przedstawienie feretronu Niepokalane Poczęcie Najświętszej Marii Panny jest tematem pojawiającym się w polskiej sztuce sakralnej często w XVII i XVIII wieku. Ikonografia tego przedstawienia nawiązuje do fragmentów Starego Testamentu, dwunastego rozdziału Apokalipsy oraz sceny spotkania św. Anny i św. Joachima przy Złotej Bramie. Rozwijała się ona od przedstawień Niewiasty Apokaliptycznej do widocznej na feretronie Immaculaty idealnej. Rozpowszechnienie tego tematu wiązało się z rosnącym kultem Marii. Początkowo wyobrażano ją z półksiężycem, koroną z 12 gwiazd, słońcem i smokiem zastąpionym później przez węża symbolizującego grzech oraz szatana.
Forma rzeźby wykazuje cechy osiemnastowieczne. Maria ma wydłużoną sylwetkę, została ujęta w skręcie, a płaszcz drobnymi, równoległymi fałdami owija się wokół jej ręki i bioder, podkreślając jeszcze ten ruch. Dawniej, wraz z oryginalnym obramowaniem, feretron był wyrafinowanym przykładem sztuki późnobarokowej, jednak między 1971 a 2018 rokiem uległ przekształceniom. Zachowała się podstawa oraz figura Marii z Dzieciątkiem, lecz znacznie zmieniło się obramowanie. Dawniej Maria była ustawiona na tle bogatej, ażurowej dekoracji złożonej z otaczającej ją płomienistej mandorli, baldachimu z wici roślinnej i kwiatów z dwoma aniołami trzymającymi ponad jej głową koronę. W ciągu ostatniego półwiecza wykonano nowe obramienie złożone z pnących się ku górze liści laurowych spiętych ponad figurą wicią roślinną z pękami kwiatów. Możliwe, że wykorzystano elementy dawnej dekoracji.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Bardzo dobry. Między 1971 a 2018 rokiem obramowanie zostało znacznie uproszczone.

Streszczenie

Powstały w drugiej połowie XVIII wieku feretron z postacią Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie Niepokalanej w ciągu ostatnich 50 lat uległ przemianom: zachowała się figura Marii, jednak obramowanie zostało znacznie uproszczone.

Bibliografia

"Słownik terminologiczny sztuk pięknych", Warszawa 2011
Biernacka Małgorzata, Dziubecki Tomasz, Graczyk Hanna, Pasierb Janusz Stanisław, "Maryja Matka Chrystusa", Warszawa 1987
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Plucińska Sylwia, "Zmiany w jurgowskim kościele" , „Prace Pienińskie” , s. 441-445

Jak cytować?

Agata Felczyńska, "Matka Boska z Dzieciątkiem", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/matka-boska-z-dzieciatkiem-12

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności