Grupa Ukrzyżowania

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
tatrzański
Gmina
Bukowina Tatrzańska
Miejscowość
Jurgów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Białka Tatrzańska
Parafia
Św. Sebastiana
Tagi
Chrystus Ukrzyżowany Grupa Ukrzyżowania Johann Feeg Matka Boska rzeźba XVIII wieku św. Jan Ewangelista
Miejsce przechowywania
kościół, belka tęczowa
Identyfikator
DZIELO/14170
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
druga połowa XVIII wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Kieżmark (?)
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromia, złocenie, srebrzenie, laserowanie
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Barokowa grupa Ukrzyżowania do 1910 roku była uzupełniona rzeźbami łotrów wiszących na krzyżach. Po demontażu służą oni do dekoracji grobu Pańskiego w okresie Wielkiego Tygodnia.

Opis

Rzeźby ukrzyżowanego Jezusa, Matki Boskiej oraz św. Jana Ewangelisty tworzące grupę Ukrzyżowania. W centrum kompozycji krzyż o trójlistnym zakończeniu ramion, na nim figura Chrystusa w typie Christo morte, przybita do krzyża trzema gwoździami. Ciało w delikatnym zwisie o stosunkowo szeroko rozłożonych ramionach, esowato wygięte, kolana zgięte, stopy w układzie prawa na lewą, głowa opada na prawy bark. Jezus ma szczupłą twarz, okoloną krótkim zarostem oraz długimi, silnie skręconymi włosami opadającymi na plecy i prawe ramię; na głowie gruba, zielona korona cierniowa. Ciało silnie wychudzone o wyraźnie podkreślonej muskulaturze oraz zapadniętej klatce piersiowej z zaznaczoną linią żeber oraz mostka. Przez biodra przewiązane krótkim, złotym perizonium zawiązanym w partii podbrzusza, z fragmentami tkaniny rozwianymi na boki, draperia silnie łamana.
Po lewej stronie krzyża figura Matki Boskiej, zwrócona w stronę Ukrzyżowanego. Maria stoi w kontrapoście, ma esowato wygięto sylwetkę i głowę uniesioną do góry. Jej lewa ręka spoczywa na piersi, prawą wyciąga przed siebie. Ma pełną twarz, o wystającym podbródku. Ubrana jest w czerwoną suknię o wywiniętych mankietach oraz okalający jej ciało niebieski płaszcz; na głowie ma biały welon.
Po prawej stronie figura św. Jana ukazanego w skręcie, z rękami złożonymi po lewej stronie ciała i z głową skierowaną w prawo. Święty stoi w kontrapoście, z prawym biodrem mocno wypchniętym do boku. Ma prostokątną twarz z półprzymkniętymi, migdałowatymi oczami, dużym nosem i mocno zarysowanymi ustami, wzrok kieruje w dół. Na plecy i ramiona opadają mu silnie skręcone, długie włosy. Jest ubrany w laserowaną zieloną suknię z żółtym podbiciem, silnie przylegającą do ciała i marszczoną oraz czerwony płaszcz przerzucony przez lewe ramię, opadający na lewy bok i plecy. Polichromia naturalistyczna w odsłoniętych partiach ciała.

Zarys problematyki artystycznej

Figura Ukrzyżowanego zlokalizowana w łuku tęczowym stanowi najbardziej znaczący element wyposażenia kościoła katolickiego. Historycznie rzecz ujmując, krzyż znajdował się, od czasów karolińskich, w połowie długości świątyni, gdzie zazwyczaj lokowano ołtarz Krzyża Świętego. Wiązał się ideowo z miejscem ofiary eucharystycznej. Od XII wieku w kościołach zaczęto budować lektoria – ścianki dzielące prezbiterium przeznaczone dla duchowieństwa od nawy, w której gromadzili się wierni. W zwieńczeniu stawiano krzyż. Wraz z zanikiem lektoriów po soborze trydenckim krzyż wyniesiono aż do łuku symbolicznie dzielącego wspomniane części budowli. Niekiedy, jak w omawianym przypadku, wzbogacano scenę o dodatkowe osoby, tworząc tzw. grupę Ukrzyżowania. Inne nazwy krzyża umieszczonego w łuku tęczowym to krucyfiks triumfalny lub tęczowy. Miał on symbolicznie pośredniczyć w rozmowie wiernych z Bogiem.
W dokumentach archiwalnych nie zachowała się wzmianka o czasie powstania ani autorze grupy Ukrzyżowania, jednak po cechach stylowych można ją z dużą dozą pewności przypisać autorowi większości rzeźb jurgowskiego kościoła – Johannowi Feegowi. Tak jak jego pozostałe tworzone przez niego postacie charakteryzują je eleganckie pozy i gesty, ostro załamujące się fałdy szat, ostre rysy twarzy o dużych nosach i głęboko osadzonych oczach o migdałowym wykroju.
Grupa rzeźb jest przykładem tzw. spiskiego lub wschodniosłowackiego rokoka, stylu, który stopniowo kształtował się od lat czterdziestych XVIII stulecia i cechował się wyjątkową dekoracyjnością środków wyrazu. Twórczość wspomnianego Johanna Feega oraz współpracującego z nim malarza Imricha Jagušiča stanowi kulminacyjne osiągnięcie tego stylu. Od lat osiemdziesiątych XVIII wieku do głosu zaczęły dochodzić tendencje klasycyzujące. Figury ustawiono na belce tęczowej, której wykrój koresponduje z formą ustawionego za nią ołtarza głównego.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Ustawiona na belce tęczowej jurgowskiego kościoła grupa Ukrzyżowania, była jeszcze do 1910 roku uzupełniona o postacie wiszących na krzyżach łotrów. Nie jest znany autor rzeźb, jednak po cechach stylowych można je przypisać twórcy, który wykonał znajdujące się w kościele ołtarze – kieżmarskiemu rzeźbiarzowi Johannowi Feegowi.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Brandmair Kathrin, "Kruzifixe und Kreuzigungsgruppen aus dem Bereich der „Donauschule”", Petersberg 2015
Lorek Agnieszka, Zmarzły Tomasz, "Wędrujące, święte znaki w naszej diecezji. Z wikariuszem parafii Matki Bożej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej – historykiem sztuki ks. Tomaszem Zmarzłym – rozmawia Agnieszka Lorek" , [w:] "www.niedziela.pl"
Chrzanowski Tadeusz, "Krzyż w dziejach ludzkości" , [w:] "opoka.org.pl"
Michniewski Artur, Michniewska Magdalena, Duda Marta, Wypych Sebastian, "Kościoły drewniane Karpat. Polska i Słowacja", Pruszków 2006
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Muzyk Zbigniew, "Drewniane kościoły od Tatr po Gorce", Nowy Sącz 2003

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Agata Felczyńska, "Grupa Ukrzyżowania", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/grupa-ukrzyzowania-5

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności