Ołtarz główny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Jabłonka
Miejscowość
Jabłonka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Przemienienia Pańskiego
Tagi
Ferdinand Prinoth ołtarz główny rzeźba XX wieku styl neogotycki Tyrol
Miejsce przechowywania
prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/13735
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1912-1913
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Sankt Urlich, Tyrol, Austria
Technika i materiał
kamień, drewno, techniki stolarskie i snycerskie, polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz zakupiono w Tyrolu w latach 1912-1913 u tyrolskiego rzeźbiarza Ferdinanda Prinotha. W 2001 roku poddano go konserwacji.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, trójosiowa, jednokondygnacyjna z predellą, ze zwieńczeniem, na cokole. Cokół dekorowany płycinami z arkadami, w których znajdują się biforia. Mensa kamienna z portatylem. Antepedium z płaskorzeźbioną sceną Ostatniej Wieczerzy w niszy ujętej arkadkami. Scena flankowana dwiema płycinami z ornamentem roślinnym, ujęta kolumnami w ściętych narożach. Tabernakulum trójosiowe w formie prostopadłościennej skrzynki z tronem wystawienia, rozbudowanym architektonicznie, ustawionym na niskim cokole dekorowanym arkadowaniem. Pośrodku tron wystawienia flankowany odwróconą parą odrzwi z figurami aniołów, z monogramem IHS w polu na białym tle, zamknięty trójkątnym przyczółkiem, na szczycie kopuła wsparta na wąskich kolumienkach zwieńczona krzyżykiem. W osiach bocznych arkady z figurami klęczących aniołów, zamknięte zwieńczeniem analogicznym jak w osi środkowej. Predella w formie arkadek z płaskorzeźbionymi scenami, od lewej: Narodzenie Chrystusa, Nauczanie w świątyni, Chrystus wśród dzieci i Zmartwychwstanie. Arkady predelli dekorowane krenelażem, w przyłuczach zdobione ornamentem roślinnym. Oś środkowa nastawy ołtarzowej ujęta dwiema parami kolumn dźwigającymi fryz i gzyms, na których opiera się półokrągły łuk flankowany przez dwie nisze z płaskorzeźbami aniołów. W polu środkowym obraz Przemienienie Pańskie. Trzony kolumn zdobione festonami. Osie boczne niższe, w formie arkad opartych na kolumnach, w których znajdują się figury po lewej św. Cyryla, a po prawej św. Metodego. Arkady dźwigają gzyms, na którym stoją figury, po lewej św. Agnieszki, a po prawej św. Elżbiety Węgierskiej. Zwieńczenie w formie medalionu z płaskorzeźbą Boga Ojca wśród obłoków z gołębicą Ducha Świętego. Całość obwiedziona astwerkiem. We fryzie ornament roślinno-geometryczny. Łuk pola obrazowego dekorowany palmetami, w przyłuczach ornament roślinny. Struktura polichromowana na kolor beżowy, detale na kolor jasnoszary i zielony, ornamentyka i detale złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz jabłonkowski został wykonany w Tyrolu przez Ferdinanda Prinotha w latach 1912-1913 w stylu eklektycznym. Do elementów neorenesansu należy struktura naśladująca łuk triumfalny z pełnym płaskim belkowaniem nad osiami bocznymi z fryzem palmetowym, z półkolistym wykrojem nisz na figury i ramy obrazu głównego. Do elementów neogotyckich zalicza się cała dolna część ołtarza. Pierwsze ołtarze neośredniowieczne pojawiły się w połowie XVIII wieku (np. neogotycki ołtarz F. Hohenberga w kościele Minorytów w Wiedniu z 1785 roku). Typ ołtarza neogotyckiego zachował się przez cały XIX wiek, aż po początek XX wieku. Choć nastawę w kościele w Jabłonce cechują neogotyckie formy w dolnej partii i w dekoracji ornamentalnej, to reprezentuje ona również odmianę ołtarza bliską tradycji neobarokowego retabulum ramowego z polem środkowym w kształcie łuku triumfalnego. Elementy takie pojawiły się w neoromańskich ołtarzach w dobie późnego historyzmu. Część środkową ołtarza wypełnia obraz Przemienia Pańskiego, namalowany prawdopodobnie przez malarza z Mszany w latach sześćdziesiątych XX wieku. Rzeźby św. Cyryla i św. Metodego oraz predella ołtarza mogły również powstać w warsztacie tyrolskiego rzeźbiarza, jednakże figury św. Elżbiety Węgierskiej i św. Agnieszki powstały raczej w warsztacie lokalnego artysty.

Streszczenie

Ołtarz główny zakupiono w Tyrolu w latach 1912-1913 u rzeźbiarza Ferdinanda Prinotha. Został wykonany w stylu eklektycznym. Choć nastawę w kościele w Jabłonce cechują neogotyckie formy w dolnej partii i w dekoracji ornamentalnej, to reprezentuje ona również odmianę ołtarza bliską tradycji neobarokowego retabulum ramowego z polem środkowym w kształcie łuku triumfalnego. Elementy takie pojawiły się w neoromańskich ołtarzach w dobie późnego historyzmu.

Bibliografia

"Korpus witraży z lat 1800-1945 w kościołach rzymskokatolickich metropolii krakowskiej i przemyskiej, t. 2: Archidiecezja Krakowska, dekanaty pozakrakowskie", Kraków 2015
Mikołajska Ewa, "Neośredniowieczne ołtarze w Krakowie" , [w:] "Sztuka sakralna Krakowa w wieku XIX, cz. 1 " , Kraków 2004 , s. 141-187
Trajdos Tadeusz, "Opis kościoła parafialnego w Jabłonce" , „Orawa” , s. 21-24
"Jabłonka – stolica polskiej Orawy. Historia i współczesność", Nowy Targ-Jabłonka 2016
Skorupa Andrzej, "Kościoły polskiej Orawy", Kraków 1997

Jak cytować?

Maria Działo, "Ołtarz główny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-24

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności