Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
suski
Gmina
Jordanów
Miejscowość
Jordanów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Trójcy Przenajświętszej i św. Wawrzyńca
Tagi
mała architektura styl neogotycki
Miejsce przechowywania
lewe skrzydło transeptu
Identyfikator
DZIELO/10717
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
przed 1927 rokiem
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, politurowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ambona po raz pierwszy została wymieniona w inwentarzu z 1927 roku, zatem powstała przez tym rokiem. Pierwotnie znajdowała się bliżej prezbiterium, po lewej stronie, a schodki do niej prowadziły bezpośrednio z zakrystii. Zwieńczona była baldachimem z figurą św. Michała Archanioła. Ambona została również wymieniona w inwentarzach z 1932 i 1938 roku. W późniejszym czasie została przestawiona bliżej północnego ramienia transeptu, a baldachim został usunięty.

Opis

Ambona wolnostojąca, ustawiona na ośmiobocznej, dwustopniowej podstawie oraz środkowej kolumnie dekorowanej liśćmi akantu i otaczającymi ją ośmioma kolumienkami. Kosz na planie ośmioboku, na niewielkiej podstawie z podwieszonymi kwiatonami, z dostępem w postaci jednobiegowych schodów z dwiema balustradami dekorowanymi stylizowanymi blendami. Ścianki kosza wydzielone niskimi kolumienkami. W polach prostokątne nisze w formie stojącego prostokąta, w górnej partii dekorowane stylizowanym astwerkiem, z płaskorzeźbionymi czterech ewangelistów i Chrystusa Dobrego Pasterza. Parapet w formie gzymsu z pulpitem. Struktura politurowana w kolorze ciemnego brązu, detal złocony, wizerunki postaci polichromowane. Płaskorzeźby Chrystusa i ewangelistów ukazane w półpostaci. Apostołowie zwróceni są w trzech czwartych, w dłoniach trzymają pióra i zwoje lub księgi, towarzyszą im ich symbole. Chrystus lewą ręką podtrzymuje na ramieniu owcę, w prawej trzyma laskę pasterską. Wszyscy ubrani są w obszerne tuniki i płaszcze narzucone na ramiona.

Zarys problematyki artystycznej

W nowo budowanych kościołach neostylowych stawiano ołtarze odpowiadające im formalnie. Dlatego neogotycki kościół wybudowany przez Jana Sasa Zubrzyckiego stał się wyznacznikiem modusu stylowego jego architektoniczno-rzeźbiarskiego wyposażenia. Bardzo często architekci sami projektowali elementy małej architektury, a wykonanie ich było zlecane konkretnym warsztatom stolarsko-rzeźbiarskim, z którymi współpracowali. Pierwsze projekty nastaw ołtarzowych zachowane w Archiwum Parafii w Jordanowie pochodzą z 1911 roku, a więc z końcowego okresu budowy kościoła (1912). Nie zostały one jednak zrealizowane. Neogotyckie wyposażenie architektoniczno-rzeźbiarskie kościoła jordanowskiego powstało dużo później, dopiero przed 1927 rokiem. Najpewniej nie było ono projektowane przez samego Sasa Zubrzyckiego, ani wykonane przez współpracujące z nim warsztaty (Andrzeja Lenika z Krosna, Andrzeja Szajny z Jasła, Wita Wisza z Radziszowa itd.). Analiza stylowa nie wykazała podobieństw w zakresie struktury architektonicznej ani dekoracji figuralnej do ich dzieł. Neogotyckie ambony bardzo często wykonywano na planie ośmioboku, a kosze oparte były na kolumnach. W omawianym dziele kosz dodatkowo wsparty jest na ośmiu mniejszych kolumienkach oraz ustawiony na dwustopniowej podstawie, co wskazuje na to, że ambona była wolnostojąca, a nie przyścienna. Pierwotnie posiadała baldachim, niewątpliwie również na planie odpowiadającym koszowi. Nie wiadomo jednak czy miał on formę płaskiej podstawy czy strzelistej wieżyczki z niszą na figurę. Dekoracja kosza skupia się na przetworzonych elementach zdobniczych charakterystycznych dla gotyku, jak żabki czy astwerk.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Ambona po raz pierwszy została wymieniona w inwentarzu z 1927 roku, zatem powstała przez tym rokiem. Pierwotnie znajdowała się bliżej prezbiterium, po lewej stronie, a schodki do niej prowadziły bezpośrednio z zakrystii. Zwieńczona była baldachimem z figurą św. Michała Archanioła. Neogotyckie ambony bardzo często wykonywano na planie ośmioboku, a kosze oparte były na kolumnach. Niezachowany baldachim mógł mieć formę płaskiej podstawy lub strzelistej wieżyczki z niszą na figurę.

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-82

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności