Ołtarz w kaplicy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Gdów
Miejscowość
Gdów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
mała architektura sztuka XIX wieku
Miejsce przechowywania
kaplica boczna
Identyfikator
DZIELO/12211
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1865-1872
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i snycerskie, polichromowanie, pozłocenie, posrebrzenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz powstał z przeznaczeniem do wybudowanej w 1865 roku kaplicy bocznej przy południowej ścianie nawy kościoła w Gdowie. Datę jego budowy można określić na czas pomiędzy powstaniem kaplicy, a wykonaniem obrazu Przemienienia Pańskiego do tego retabulum w 1872 roku. Ołtarz został wymieniony w dopisku z 1889 roku do inwentarza sporządzonego w 1846 roku: „W kaplicy nowy ołtarz drewniany w stylu gotyckim [sic!] z obrazem Przem: Pańskiego 100 fl(orenów)”. W związku z umieszczeniem w ołtarzu obrazu Najświętszego Serca Pana Jezusa, retabulum, jak i kaplica również na takie zmieniły wezwanie.

Opis

Nastawa architektoniczna, jednoosiowa, dwukondygnacyjna, ustawiona na niewielkim cokole. Ołtarz drewniany, prostopadłościenny, z drewnianą mensą, ustawiony na dwustopniowej podstawie. Antepedium ujęte ramą, w jego polu płycina dekorowana w narożach ornamentem roślinnym, pośrodku medalion z monogramem IHS w glorii promienistej. Na ołtarzu ustawione jest tabernakulum w formie drewnianej skrzynki flankowanej półwalcami oraz falistymi spływami z nałożonymi płaskorzeźbionymi postaciami adorujących puttów. Drzwiczki w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem segmentowym nadwieszonym z kielichem i hostią w polu.
Pierwsza kondygnacja flankowana jest zwielokrotnionymi pilastrami i stojącą przed nimi parą kolumn o kapitelach kompozytowych, dźwigających pełne belkowanie, z gzymsem dekorowanym kimationem, wyłamane na ich osi, z przerwanym architrawem nad polem środkowym. Na belkowaniu, na osiach kolumn przerwany, falisty przyczółek. W polu środkowym nisza w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem segmentowym nadwieszonym, ujęta profilowaną ramą z obrazem Najświętszego Serca Pana Jezusa w formie stojącego prostokąta w osobnej, profilowanej ramie. Druga kondygnacja ustawiona na niewielkim cokole, flankowana zdwojonymi pilastrami i stojącą przed nimi parą kolumn o kapitelach kompozytowych, dźwigających pełne belkowanie z gzymsem dekorowanym kimationem, wyłamane na ich osi oraz przerwany półkolisty przyczółek. Nad polem, w partii belkowania medalion z przedstawieniem Gorejącego Serca w glorii promienistej, flankowany główkami anielskimi. W polu obraz w kształcie stojącego prostokąta ujętego profilowaną rama z przedstawieniem św. Franciszka obejmującego Chrystusa na krzyżu (amplexus). Obie kondygnacje ujęte uszami, pierwsza utworzonymi ze stylizowanego akantu, druga ze stylizowanego ornamentu roślinnego. Cokoły i belkowanie pierwszej kondygnacji dekorowane stylizowanym ornamentem roślinnym. Struktura ołtarza polichromowana w kolorze jasnozielonym, kolumny i profile pozłocone, ornamentyka pozłocona i posrebrzona.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz neobarokowy, o stosunkowo prostej strukturze, opartej o formę aediculi. Pierwsza i druga kondygnacja są analogiczne pod względem architektonicznym, obie ujęte parami kolumn podtrzymujących pełne belkowanie z przerwanym przyczółkiem. Tego rodzaju ołtarze powstawały w XVII, jak i w XVIII wieku. Do form osiemnastowiecznych nawiązuje przede wszystkim gloria promienista w partii belkowania drugiej kondygnacji, być może inspirowana architekturą ołtarza głównego i bocznych w kościele gdowskim, jak również szeregiem retabulów i ambon z XVIII wieku na terenie Małopolski, w których zastosowano to wówczas bardzo popularne rozwiązanie. Stylizowana ornamentyka omawianego ołtarza również nawiązuje do form barokowych poprzez naśladownictwo stosowanych wówczas motywów, jak chociażby akantu.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Odpryski i spękania polichromii, ubytki mechaniczne struktury ołtarza, przetarcia partii złoceń i srebrzeń.

Streszczenie

Ołtarz powstał z przeznaczeniem do wybudowanej w 1865 roku kaplicy bocznej przy południowej ścianie nawy kościoła w Gdowie. Datę jego budowy można określić na czas pomiędzy powstaniem kaplicy, a wykonaniem obrazu Przemienienia Pańskiego do tego retabulum w 1872 roku. Ołtarz jest neobarokowy, o stosunkowo prostej strukturze, opartej o formę aediculi i nawiązuje do retabulów powstających w XVII, jak i w XVIII wieku.

Bibliografia

Piątkowska Łucja, "Parafie Ziemi Bocheńskiej", Bochnia 2004
Kulig Tadeusz, Spiechowicz-Jędrys Agnieszka, "Sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej", Kraków 2007
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz w kaplicy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2023, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-w-kaplicy

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności