Ołtarz główny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
tatrzański
Gmina
Bukowina Tatrzańska
Miejscowość
Jurgów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Białka Tatrzańska
Parafia
Św. Sebastiana
Tagi
ołtarz główny rzeźba XIX wieku wschodniosłowackie rokoko
Miejsce przechowywania
kościół, prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/14269
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1770-1773
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Spiska Sobota, Kieżmark
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromia, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
szerokość – około 6 m
wysokość – około 4,5 m
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz oraz ustawione w nim rzeźby wykonał, jak wynika z zapisów kroniki parafialnej, przed 1773 rokiem pochodzący z Kieżmarku snycerz Johann Feeg. Stanowiącą wymiennie jedno z przedstawień pola głównego figurę św. Stanisława, również dzieło Feega, opisywano jako opasaną miedzianym i złoconym łańcuchem, czego niestety nie można już zobaczyć. W 1869 roku oraz na przełomie XX i XXI wieku rzeźby wraz z ołtarzem zostały odrestaurowane. W latach 1869 i 1938 ołtarz odzłocono, a w 2009 roku został odnowiony pod nadzorem Danuty Prządy.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, jednoosiowa, jednokondygnacyjna ze zwieńczeniem oraz bramkami. Mensa sarkofagowa, dekorowana na froncie rokokowym kartuszem zawierającym datę odnowienia kościoła – 1869. Na niej tabernakulum w formie drewnianej skrzynki, o wklęsło-wypukłej ściance frontowej, flankowanej przez ukośnie dostawioną parę pilastrów na cokołach o trzonach w formie spływów wolutowych, dźwigających imposty oraz gzyms wyłamujący się w centrum w formę wspornika stanowiącego tron wystawienia. Całość ujęta ornamentalnymi spływami ustawionymi na cokole z prześwitami wypełnionymi kratką z krzyżykami. Drzwiczki w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym nadwieszonym, dekorowanym rocaille'em; w polu na fakturowanym tle płaskorzeźbione przedstawienie kielicha z hostią w glorii.
Nastawa ołtarzowa ustawiona na dwustrefowym cokole, zryzalitowanym przy brzegach; ujęta wiązką pilastrów i stojącą przed nimi parą kolumn o kapitelach kompozytowych, dźwigających fragmenty pełnego belkowania, o delikatnie wklęsło-wypukłej linii gzymsu. Zwieńczenie w formie wklęsło-wypukłej, ujęte spływającymi na belkowanie dużymi wolutami, zamknięte stylizowanym gzymsem w formie łuku odcinkowego nadwieszonego z uskokiem. W polu środkowym pierwszej kondygnacji nisza z figurą Matki Boskiej Różańcowej wymiennie z figurą św. Sebastiana i obrazem z przedstawieniem męczeństwa św. Sebastiana, ujęta profilowaną ramą w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym nadwieszonym z uskokiem, dekorowana fragmentami rocaille'ów oraz zwieńczona ażurową konstrukcją utworzoną z rocaille'ów. Przed pilastrami rocaille’owe wsporniki z figurami św. Piotra i św. Pawła. W polu zwieńczenia obraz z przedstawieniem św. Floriana ujęty ramą w formie zbliżonej do koła z wpisanym kwadratem, dekorowaną fragmentami rocaille'ów i flankowaną zwisami utworzonymi z ulistnionych gałązek. Brzeg zwieńczenia i woluty zdobione rocaille’ową falbaną, na wolutach para siedzących puttów trzymających róże. Bramki ujęte od zewnątrz parą opilastrowanych filarów o trzonach dekorowanych rocaille'em, na których stoją figury św. Jana Ewangelisty po lewej i św. Jana Chrzciciela po prawej stronie. Przejścia w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem odcinkowym nadwieszonym, z drzwiami o tym samym kształcie dekorowanymi płyciną z czterema uszakami, zakończoną trójkątnie z malowanymi na drewnie przedstawieniami Archanioła Michała po lewej i Archanioła Rafała po prawej stronie. Bramki zamknięte stylizowanym łukiem odcinkowym nadwieszonym dekorowanym rocaille'em zwieńczonym wspornikiem na rzeźby św. Stanisława i św. Wojciecha. Powyżej bramek proste ścianki zamknięte profilowanym gzymsem, wypełniające całą szerokość prezbiterium.
Struktura polichromowana w kolorze zielonym, z marmoryzowanymi detalami i ściankami osi zewnętrznych; ornamentyka, profile i kolumny złocone i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz i znajdujące się w nim rzeźby są przykładami tak zwanego spiskiego lub wschodniosłowackiego rokoka, stylu, który stopniowo kształtował się od lat czterdziestych XVIII stulecia i cechował się wyjątkową dekoracyjnością środków wyrazu. Twórczość kieżmarskiego rzeźbiarza Johanna Feega i działającego w Spiskiej Sobocie malarza Imricha Jagušiča, autorów omawianego dzieła, stanowiła kulminacyjne osiągnięcie tego stylu. Wszystkie trzy ołtarze są bardzo rozbudowane, a ich nisze wypełniają lustra. Podobne rozwiązania zastosowano w drewnianym kościele w Białce oraz w kilku murowanych na Spiszu, między innymi we Frydmanie i Niedzicy. Na Spiszu wzrastała równocześnie liczba kompleksowych realizacji, w których różne rodzaje twórczości artystycznej (snycerstwo, rzeźbiarstwo, malarstwo) ściśle łączyły się ze sobą. Inne, wspólnie wykonane przez obu artystów nastawy ołtarzowe, można oglądać w kościołach Pijarów w Kieżmarku, parafialnym w Popradzie Wielkiej oraz w Wierzbowie. Od lat osiemdziesiątych XVIII wieku, czyli około 10 lat później, do głosu zaczęły już dochodzić tendencje klasycyzujące.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

W 2009 roku ołtarz został odnowiony pod nadzorem Danuty Prządy.

Streszczenie

Ołtarz główny został ustawiony przed 1773 rokiem. Strukturę oraz rzeźby, wyłączając figurę Matki Boskiej, sporządził kieżmarski rzeźbiarz Johann Feeg, a obraz na zasuwie oraz w zwieńczeniu działający w Spiskiej Sobocie Imrich Jagušič. Nastawa została wykonana w stylu spiskiego rokoka i odznacza się wyjątkową dekoracyjnością form podkreśloną lustrami wypełniającymi główną niszę.

Bibliografia

Trajdos Tadeusz, "Z dziejów wsi i parafii Zamagórza Spiskiego", Nowy Targ 2011
Cisowski Bartłomiej, Duda Marta, "Szlak architektury drewnianej. Małopolska", Kraków 2005
Michniewski Artur, Michniewska Magdalena, Duda Marta, Wypych Sebastian, "Kościoły drewniane Karpat. Polska i Słowacja", Pruszków 2006
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Plucińska Sylwia, "Zmiany w jurgowskim kościele" , „Prace Pienińskie” , s. 441-445
Skorupa Andrzej , "Jeszcze o Johannie Feegu, Imrichu Jagušiču i kościele w Jurgowie" , „Prace Pienińskie” , s. 328-332
Skorupa Andrzej , "Johann Feeg i Imrich Jagušič na polskim Spiszu" , „Prace Pienińskie” , s. 85-97
Chmelinova Katarína , "Johann Feeg a spišské umenie 18. storočia" , „Almanach Muszyny” , s. 135-145

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Agata Felczyńska, "Ołtarz główny ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-37

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności