Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
myślenicki
Gmina
Siepraw
Miejscowość
Zakliczyn
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Myślenice
Parafia
Parafia Wszystkich Świętych
Tagi
Ecce Homo Johann Feeg ołtarz boczny rocaille św. Jan Nepomucen
Miejsce przechowywania
południowo-wschodni narożnik nawy
Identyfikator
DZIELO/17591
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
około 1775 roku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Kieżmark [?]
Technika i materiał
drewno sosnowe i lipowe, techniki stolarskie, snycerskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, marmoryzacja, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
szerokość – 2,70 m
wysokość – 5,80 m
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz powstał wkrótce po wybudowaniu kościoła, czyli około 1775 roku, prawdopodobnie w warsztacie spiskiego artysty Johanna Feega. W polu głównym umieszczono obraz Ecce Homo z 1730 roku, a w zwieńczeniu św. Jana Nepomucena z XVIII wieku. Antepedium pochodzi z 1948 roku. Ołtarz poddano konserwacji w 1884-1887, 1969, 1993 oraz w 2014 roku. Na ołtarzu ustawione jest tabernakulum pochodzące prawdopodobnie z niezachowanego ołtarza św. Józefa. Pierwotnie na zasuwie omawianego ołtarza znajdował się obraz św. Antoniego, który obecnie przechowywany jest na plebani.


Opis

Nastawa architektoniczna, jednokondygnacyjna, jednoosiowa ze zwieńczeniem. Ołtarz drewniany, prostopadłościenny. Antepedium w kształcie leżącego prostokąta, ujęte profilowaną, polichromowaną, złoconą i srebrzoną ramą z ornamentyką roślinną. Pole wypełnione czerwoną tkaniną z haftem z gorejącym sercem oplecionym koroną cierniową pośrodku, flankowanym parą przeciwstawnie ustawionych gałązek białej lilii. Tabernakulum w kształcie prostopadłościennej skrzynki na niskim cokole, z lekko wypukłą ścianką przednią, flankowaną parą pilastrów z przylegającymi do nich półkolumienkami wspierającymi wyłamujący się ponad nimi gzyms, lekko wypukły w środkowej partii. Drzwiczki w kształcie stojącego prostokąta, ujęte profilowaną i złoconą ramą, zdobione grawerowanym, złoconym i srebrzonym przedstawieniem krzyża łacińskiego z wiązkami promieni wychodzących z miejsca przecięcia ramion oraz monogramem IHS. Nastawa ustawiona na zdwojonym, uskokowym cokole, ujęta parą filarów na rzucie kwadratu i stojącą na ich tle parą kolumn o gładkich trzonach i akantowo-wolutowych kapitelach, wspierających wyłamujące się ponad nimi, skośnie ustawione, przerwane belkowanie z silnie wysuniętym gzymsem. Zwieńczenie w formie kartusza o faliście ukształtowanych bokach, zamknięte przerwanym gzymsem w kształcie łuku wklęsło-wypukłego, flankowane przerwanym przyczółkiem ukształtowanym wolutowo, zakończone rocaille'ami. Pole środkowe retabulum w dolnej i górnej partii zdobione ornamentyką rocaille'ową oraz motywem gałązek różanych. W polu głównym nastawy obraz Ecce Homo, a w zwieńczeniu obraz św. Jana Nepomucena. Struktura polichromowana w kolorze czerwieni i czerni, detal architektoniczny i ornamentyka złocone oraz srebrzone. Według dokumentacji konserwatorskiej z 2014 roku na trzonie kolumny znajduje się napis „[...] Pozłotnicy, i z Warszawy emigrant”.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz boczny w kościele w Zakliczynie powstał wkrótce po wybudowaniu kościoła (około 1775 roku) w stylu rokokowym. Reprezentuje typ jednokondygnacyjnej, jednoosiowej nastawy, zdobionej ornamentem rokokowym, adekwatnie do czasu powstania. Wraz z dwoma ołtarzami (głównym i drugim bocznym) oraz amboną tworzy integralny wystrój kościoła prawdopodobnie wykonany przez warsztat kieżmarskiego artysty Johanna Feega. Feeg jest autorem szeregu prac w kościołach polskiego Spisza, m.in. ołtarzy bocznych i ambon w Niedzicy, Łapszach Wyżnych oraz kompletu ołtarzy w Jurgowie. Omawiany zespół ołtarzy jest przykładem tzw. spiskiego rokoka, stylu który stopniowo kształtował się od lat czterdziestych XVIII stulecia i cechował się wyjątkową dekoracyjnością środków wyrazu. Twórczość kieżmarskiego rzeźbiarza Johanna Feega, prawdopodobnego autora omawianego dzieła, stanowiła kulminacyjne osiągnięcie tego stylu.

Streszczenie

Ołtarz powstał wkrótce po wybudowaniu kościoła, czyli około 1775 roku, prawdopodobnie w warsztacie spiskiego artysty Johanna Feega. W polu głównym umieszczono obraz Ecce Homo z 1730 roku, a w zwieńczeniu św. Jana Nepomucena z XVIII wieku. Na ołtarzu ustawione jest tabernakulum pochodzące prawdopodobnie z niezachowanego ołtarza św. Józefa. Pierwotnie na zasuwie omawianego ołtarza znajdował się obraz św. Antoniego, który obecnie przechowywany jest na plebani. Ołtarz reprezentuje typ jednokondygnacyjnej, jednoosiowej nastawy, zdobionej ornamentem rokokowym, adekwatnie do czasu powstania. Wraz z dwoma ołtarzami (głównym i drugim bocznym) oraz amboną tworzy integralny wystrój kościoła prawdopodobnie wykonany przez warsztat kieżmarskiego artysty Johanna Feega.

Bibliografia

Mysiński Aleksander, "Dzieje parafii pw. Wszystkich Świętych w Zakliczynie k. Myślenic", Zakliczyn 2001
Skorupa Andrzej , "Jeszcze o Johannie Feegu, Imrichu Jagušiču i kościele w Jurgowie" , „Prace Pienińskie” , s. 328-332
Chmelinova Katarína , "Johann Feeg a spišské umenie 18. storočia" , „Almanach Muszyny” , s. 135-145
Skorupa Andrzej , "Johann Feeg i Imrich Jagušič na polskim Spiszu" , „Prace Pienińskie” , s. 85-97

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Muzeum Archidiecezjalnego im. Kardynała Karola Wojtyły w Krakowie, Dokumentacja prac konserwatorskich do ołtarza bocznego, pod wezwaniem Chrystusa Pojmanego z kościoła parafialnego p.w. Wszystkich Świętych w Zakliczynie k. Myślenic, oprac. Danuta Prząda, 2014.

Archiwum Muzeum Archidiecezjalnego im. Kardynała Karola Wojtyły w Krakowie, Aneks do programu konserwatorskiego dotyczącego rekonstrukcji elementów wystroju rzeźbiarskiego do ołtarza bocznego pw. Matki Boskiej Różańcowej, ambony, ołtarza Pana Jezusa Pojmanego oraz ołtarza głównego z kościoła pw. Wszystkich Świętych w Zakliczynie k/Myślenic, oprac. Danuta Prząda, Kraków 2015.

Archiwum parafialne w Zakliczynie, Inwentarz parafii Wszystkich Świętych w Zakliczynie, oprac. ks. Józef Stopka, 2018, s. 19-20.

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-184

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności