Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Mogilany
Miejscowość
Gaj
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Mogilany
Parafia
Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
mała architektura ornament akantowy sztuka XVIII wieku
Miejsce przechowywania
południowo-wschodni narożnik nawy
Identyfikator
DZIELO/01284
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1718 rok
Fundator
Michał Kamieński
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Proboszcz Michał Kamieński (1715-1734) sprawił do kościoła w Gaju ołtarz Matki Boskiej Różańcowej. Retabulum wykonał snycerz Jan Komoniecki w 1718 roku. Za sprawą księdza Józefa Michalca ołtarz został odmalowany i pozłocony. Zlecił on również namalowanie do niego obrazów Matki Boskiej Różańcowej i św. Józefa przez Wojciecha Eljasza około 1873 roku. Retabulum było odnowione w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Wówczas w zwieńczeniu umieszczono obraz Zwiastowania wykonany przez Aleksandrę Adamską-Kuś.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, jednoosiowa, jednokondygnacyjna ze zwieńczeniem. Ołtarz sarkofagowy, wybrzuszony w górnej części, zwężający się ku dołowi, na cokole; mensa drewniana. Na frontowej ścianie skrzyni ołtarzowej płycina w formie odwróconego trapezu. Nastawa ustawiona na dwustrefowym cokole, z wyłamanymi dwoma prostopadłościanami, ujęta parą kolumn o kręconych trzonach oplecionych wicią roślinną, dźwigających fragmenty gzymsu wyłamane pod kątem o wklęsłych bokach. Na nich ustawione figury dwóch aniołów. Niemal całe pole główne wypełnione jest wnęką w formie stojącego prostokąta o wklęsłych górnych narożach, z uskokiem, ujętą grubą, profilowaną ramą dekorowaną kwiatami, z obrazem Matki Boskiej Różańcowej. Pod wnęką płycina wypełniona kwiatami. Kondygnacja flankowana uszami utworzonymi z suchego akantu z dwiema parami puttów. Zwieńczenie w formie medalionu z obrazem Zwiastowania ujętego suchym akantem, zakończone cokołem z figurą anioła. Struktura polichromowana w kolorze niebieskim; kolumny, profile i ornamentyka złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Retabulum jest w typie aediculowym, a więc jednoosiowej, jednokondygnacyjnej nastawy ze zwieńczeniem, ujętej parą podpór, najbardziej popularnym w XVII i XVIII wieku. Charakterystyczne kolumny o kręconych trzonach podtrzymujące elementy belkowania wyłamane pod kątem, są znamienne dla tego rodzaju dzieł z początku XVIII wieku. Wykorzystywane były chociażby w nastawach tworzonych w warsztacie Jerzego Hankisa (Tarnobrzeg). Natomiast niearchitektoniczne zwieńczenie nastawy w formie obrazu ujętego rzeźbionym akantem nawiązuje do tzw. Akanthusaltare. Na terenie Małopolski, w ołtarzach występujących około 1700 roku, pojawiały się one stosunkowo wyjątkowo, jak chociażby w dawnym wyposażeniu kościołów wielickich.
Ołtarz Matki Boskiej Różańcowej został wykonany na wysokim poziomie artystycznym. Jego struktura jest w dużej mierze kształtowana rzeźbiarsko i ornamentalnie. Autor dzieła, Jan Komoniecki, był snycerzem pochodzącym z Żywiecczyzny, który wykonał kilka prac na terenie Małopolski, w tym w Krakowie.







Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Delikatne przetarcia i ubytki polichromii.

Streszczenie

Proboszcz Michał Kamieński (1715-1734) sprawił do kościoła w Gaju ołtarz Matki Boskiej Różańcowej. Retabulum wykonał snycerz Jan Komoniecki w 1718 roku. Około 1873 roku umieszczono w nim nowe obrazy. Retabulum jest w typie aediculowym, a więc jednoosiowej, jednokondygnacyjnej nastawy ze zwieńczeniem, ujętej parą podpór, najbardziej popularnym w XVII i XVIII wieku. Formalnie nawiązuje do dzieł małopolskich powstających na początku XVIII wieku.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Wiecheć Władysław, "Parafia Matki Bożej w Gaju", Kraków 2001

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-131

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności