Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Jabłonka
Miejscowość
Podwilk
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Św. Marcina
Kościół
Św. Marcina
Tagi
ambona ornament rokokowy
Miejsce przechowywania
północna strona łuku tęczowego
Identyfikator
DZIELO/13830
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
czwarta ćwierć XVIII wieku
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, snycerski i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ambona powstała zapewne wkrótce po wybudowaniu świątyni w 1767 roku. Była wielokrotnie poddana konserwacji, m.in. w 1962 (bez uzgodnienia z Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków) oraz w 2002 roku.

Opis

Ambona przyścienna, wisząca ustawiona przy północnej ścianie, dostępna jednobiegowymi schodami z balustradą od strony prezbiterium. Kosz na planie sześcioboku u dołu z ćwierćwałkiem, zdobionym na narożach dekoracją rokokową; u góry zamknięty profilowanym gzymsem. Ścianki artykułowane spływami wolutowymi o karbowanych trzonach. W polach prostokątne płyciny mieszczące płaskorzeźbione rocaille. Podwieszenie w formie stożka o wklęsło-wypukłych bokach, zakończonego płaskorzeźbioną rozetą. Ścianki flankowane w narożach analogicznie jak kosz, w polach trapezoidalne płyciny, przerwane pośrodku okręgiem z rozetką. Zaplecek prostokąty ujęty płaskim obramieniem o zgeometryzowanych wolutach w dolnych narożach oraz rocaille'm w górnych. Pośrodku płaskorzeźbione przedstawienie św. Jana Chrzciciela na tle pejzażu. Baldachim powtarzający plan kosza, zwieńczony wazonem ustawionym na sześciu spiętych kabłąkach. W podniebiu gołębica Ducha Świętego na tle promienistej glorii, na brzegach zawieszony lambrekin. Balustrada schodów pełna, od dołu ujęta półwałkiem, zamknięta profilowanym gzymsem, w polu dwie płyciny w kształcie rombów, w których umieszczone są rocaille. Balustrada zakończona filarkiem, na którym ustawiony jest wazonik. Całość struktury ambony polichromowana w odcieniach brązu, płaskorzeźba wielobarwna, profilowania i detal architektoniczny pozłacany, podniebienie baldachimu malowane na niebiesko, lambrekin posrebrzany.

Zarys problematyki artystycznej

Ambona stanowi jeden z głównych elementów wyposażenia każdego kościoła. Jej przeznaczenie wiązało się z odczytywaniem teksów liturgicznych oraz wygłaszaniem kazań. Podniebienie baldachimu zdobi płaskorzeźbiona gołębica, która symbolizuje natchnienie Duchem Świętym, tego który przemawia. Strukturę charakteryzują rokokowe dekoracje, typowe dla ambon z tego okresu. Na zaplecku ambony ukazano św. Jana Chrzciciela ubranego w skórę wielbłąda, który trzyma w dłoni krzyż opleciony białą banderolą. Scena została ukazana na tle egzotycznego krajobrazu, nawiązującego do czasu, w jakim święty przebywał, pokutując na pustyni. Święty Jan Chrzciciel był pustelnikiem, prorokiem, synem Zachariasza i Elżbiety, która była krewną Marii, matki Jezusa. Prorok ten głosił potrzebę nawrócenia oraz przygotowywał drogę na nadejście Mesjasza. Na obrazie został ukazany w ubogim stroju, bowiem według słów Ewangelii miał być odziany w skórę z wielbłąda: „Sam zaś Jan nosił odzienie z sierści wielbłądziej i pas skórzany około bioder” (Mt 3, 4). Jego atrybutem jest też krzyż, który zwykle opatrzony jest napisem na białej banderoli: „ECCE AGNUS DEI”. W literaturze dotyczącej historii kościoła św. Marcina w Podwilku płaskorzeźba jest często mylona z postacią Chrystusa nauczającego. Jednakże Chrystus miały raczej czerwony płaszcz, a na krzyżu który dzierży w dłoni przedstawiona postać byłaby zawieszona czerwona chorągiew, a nie biała banderola, która zwykle owija krzyż św. Jana Chrzciciela.


Streszczenie

Ambona powstała zapewne wkrótce po wybudowaniu świątyni w 1767 roku. Podniebienie baldachimu zdobi płaskorzeźbiona gołębica, która symbolizuje natchnienie Duchem Świętym, tego który przemawia. Strukturę charakteryzują rokokowe dekoracje, typowe dla ambon z tego okresu. Na zaplecku ambony ukazano św. Jana Chrzciciela ubranego w skórę wielbłąda, który trzyma w dłoni krzyż opleciony białą banderolą.

Bibliografia

Wiater Łukasz , "Z dziejów parafii św. Marcina w Podwilku", Podwilk 2017
Szablowski Jerzy, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, t. 3: Powiat żywiecki", Warszawa 1948
Skorupa Andrzej, "Kościoły polskiej Orawy", Kraków 1997
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953

Jak cytować?

Maria Działo, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-29

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności