ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wadowicki
Gmina
Andrychów
Miejscowość
Andrychów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Parafia
Św. Macieja Apostoła
Miejsce przechowywania
prezbiterium kościoła (baldachim osobno na filarze nawy)
Identyfikator
DZIELO/24110
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
około połowy XIX wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Małopolska
Technika i materiał
drewno polichromowane, złocone i rzeźbione, techniki snycerskie
Wymiary podstawowe
wysokość – 212 cm kosz. 176 cm
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Ambonę wykonano około pierwszej połowy XIX wieku w duchu historycyzmu. Pierwotnie wisiał na filarze nawy, po czym jej kosz w pierwszej dekadzie XXI wieku został ustawiony w prezbiterium w bezpośredniej bliskości ołtarza soborowego.

Opis

Kosz ambony wykonano na rzucie ośmioboku, wspartego na ośmiobocznym cokole. Bok kosza artykułują pilastry o kompozytowych głowicach i dekorowanych arabeską trzonach, wspartych na postumentach ozdobionych ornamentem geometrycznym. Pilastry podtrzymują profilowane belkowanie wyłamane na ich osi. Pomiędzy pilastrami umieszczono półokrągłe nisze zaopatrzone u spodu w półokrągłe konsole. W niszach ustawiono całopostaciowe, rzeźbione przedstawienia czterech Ewangelistów. Pod amboną podwieszono wolutowe spływy łączące cokół kolejnego pilastru ze znajdującą się na spodzie podwieszenia dekoracyjną szyszką. Na belkowaniu na osi usytuowano pulpit w formie rozwiniętego zwoju pisarskiego wspartego na powiększonym kapitelu kompozytowym, wzorowanym na kapitelu z pilastrów bocznych. Strukturę architektoniczną kosza polichromowanego w kolorze ciemnej kości słoniowej, wnętrze wnęk na niebiesko, a tło trzonów kapiteli i ich głowic na czerwono. Rzeźby czterech Ewangelistów uzyskały polichromię naturalistyczną.

Zarys problematyki artystycznej

Historyzująca w swej formie andrychowska ambona w strukturze kosza oraz baldachimu nawiązuje do podobnych realizacji popularnych w Małopolsce od XVII wieku. Ich cechą charakterystyczna będzie artykułowanie kosza za pomocą arkad z umieszczonym w nich postaciami czterech Ewangelistów. Arkady rozdzielały pilastry, bądź też kolumienki. Takiego rozwiązania dostarczają np. ambony krakowskie: w kościele św. Idziego z trzeciej ćwierci XVII wieku, kościele św. Józefa z 1697 roku, czy też w kościele ŚŚ. Apostołów Piotra i Pawła z drugiej połowy XVII wieku, a także ambona w Radziechowach sprzed 1748 roku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry. Ostatnią konserwację przeprowadzono na początku XXI wieku.

Literatura

Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, t. 3, Powiat Żywiecki. Województwo krakowskie, opr. J. Szablowski, Warszawa 1948, s. 140-141.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 4. Miasto Kraków, cz. 2. Kościoły i klasztory śródmieścia 1, red. A. Bochnak, J. Samek, Warszawa 1971, s. 142, il. 193, s. 152, il. 194.

Streszczenie

Ambonę wykonano około pierwszej połowy XIX wieku w duchu historycyzmu. Pierwotnie wisiał na filarze nawy, po czym jej kosz w pierwszej dekadzie XXI wieku został ustawiony w prezbiterium w bezpośredniej bliskości ołtarza soborowego, a baldachim pozostawiono na pierwotnym miejscu.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-115

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności