Św. Wojciech

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Łapsze Niżne
Miejscowość
Frydman
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Kościół
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Tagi
rzeźba późnobarokowa rzeźba XVIII wieku Spisz
Miejsce przechowywania
ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/12023
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
1751-1757
Fundator
Michał Lorencs, Antál Mednyanszky de Megyes
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz główny wraz z dekoracją rzeźbiarską powstał w latach 1751-1757 w czasie modernizacji wnętrza świątyni staraniem ówczesnego proboszcza, księdza Michała Lorencsa, przy wsparciu barona Antála Mednyanszkyego de Megyes, który miał przywilej patronatu w stosunku do kościoła. Z niezachowanej do dziś księgi rachunkowej z lat 1751-1829, na którą powoływali się dawni badacze, wiadomo, że ołtarz główny wraz z figurami pozłocił malarz krakowski, Jan Niegowiecki, a wykonawcami części dekoracji rzeźbiarskiej retabulum byli zapewne snycerze z rodziny Wierzbickich z Nowego Targu, którzy wzmiankowani są jako twórcy części wyposażenia (ławki, konfesjonał) oraz bliżej nieokreślonych rzeźb w ołtarzach.

Opis

Rzeźba ścięta z tyłu, zwrócona jest w trzech czwartych w prawo, w kontrapoście, o esowato wygiętej sylwetce. Święty w lewej wyciągniętej w bok ręce trzyma pastorał, w prawej wiosło. Twarz ma pociągłą o prostym nosie, głęboko rzeźbionej górnej powiece, rozchylonych, pełnych ustach, okoloną brodą skręconą w dwa pukle oraz krótkimi włosami. Ubrany jest w albę, rokietę, mucet, kapę oraz paliusz, na głowie ma infułę, na dłoniach rękawiczki. Rzeźba polichromowana naturalistycznie w odsłoniętych partiach ciała, strój i atrybuty pozłocone.

Zarys problematyki artystycznej

Figury czterech biskupów z ołtarza głównego stanowią spójną formalnie grupę wykonaną ręką tego samego rzeźbiarza, która wyróżnia się spośród pozostałych elementów dekoracji rzeźbiarskiej retabulum. Wszystkie figury łączy ten sam sposób upozowania postaci, rzeźbienia twarzy i kształtowania szat. Figura św. Wojciecha ukazana jest w lustrzanym odbiciu odpowiadającej mu w ołtarzu rzeźby św. Augustyna, jedyne zaś co je różni to atrybuty.
Święty przedstawiany był w stroju biskupim, dlatego że w 983 roku otrzymał sakrę biskupią, później zaś pełnił urząd biskupa Pragi. Wojciech wyruszył do Prus z misją nawracania pogan, gdzie zginął męczeńską śmiercią. Jego atrybutem jest wiosło, gdyż biskup popłynął tam łodzią przez Wisłę. Święty Wojciech był czczony w Polsce, Czechach i na Węgrzech, do których należały niegdyś tereny Zamagurza (do 1920), a z którymi też wiąże się jego biografia. Na samych Węgrzech święty bywał kilkukrotnie, m.in. to on udzielił sakramentu bierzmowania Stefanowi, późniejszemu królowi węgierskiemu i świętemu.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Odpryski i spękania warstwy złoceń.

Streszczenie

Figura św. Wojciecha stojąca w ołtarzu głównym powstała razem z całym wyposażeniem i jego dekoracją rzeźbiarską w latach 1751-1757, podczas modernizacji świątyni św. Stanisława we Frydmanie. Świętego Wojciecha możemy zidentyfikować po stroju biskupim oraz po atrybucie jakim było wiosło, ponieważ na misję do Prus płynął łodzią przez Wisłę. Święty był szczególnie czczony w Polsce, Czechach i na Węgrzech, do których aż do 1920 roku należały tereny Zamagurza.

Bibliografia

Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Błachut Adam Jan, "Problematyka artystyczna kościoła parafialnego pw. św. Stanisława, biskupa i męczennika, we Frydmanie na Spiszu" , [w:] "Dzieje wsi Frydman" , red.Janicka-Krzywda Urszula, Słabosz-Palacz Katarzyna, Rak Maciej , Kraków-Frydman 2011 , s. 87-95
Trajdos Tadeusz, "Parafia i życie religijne we Frydmanie do 1832 roku" , [w:] "Dzieje wsi Frydman" , red.Janicka-Krzywda Urszula, Słabosz-Palacz Katarzyna, Rak Maciej , Kraków-Frydman 2011 , s. 15-56
Monita Rafał, Skorupa Andrzej, "Frydman. Kościół św. Stanisława BM", Kraków 2014
Šimončič Jozef, Karabová Katarína, "Kanonické vizitácie dunajeckého dekanatu v spišskom biskupstve z roku 1832", Krakov 2015
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993
Zaleski Wincenty, "Święci na każdy dzień", Warszawa 1989

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Św. Wojciech ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-wojciech

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności