Chrystus Ukrzyżowany

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Łapsze Niżne
Miejscowość
Frydman
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Kościół
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Miejsce przechowywania
prawy ołtarz boczny
Identyfikator
DZIELO/11995
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
druga połowa XIX wieku
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz po raz pierwszy wzmiankowany jest w ołtarzu bocznym Świętego Krzyża przez Tadeusza Szydłowskiego w 1938 roku. Dzieło powstało jednak wcześniej, najpewniej w drugiej połowie XIX wieku, gdyż nie wymienione jest jeszcze w aktach wizytacji biskupa Josepha Bélika z 1832 roku. Omawiane dzieło pierwotnie stanowiło zasuwę dla obrazu św. Mikołaja, pochodzącego jeszcze z poprzedniego, gotyckiego retabulum, później zaś zastąpiło go jako główny wizerunek w ołtarzu. Obraz Ukrzyżowania razem z całym retabulum odnowiono w czasie ostatniej renowacji wyposażenia zakończonej w 2003 roku.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym nadwieszonym z uskokiem. W centrum, na osi przedstawienia znajduje się Chrystus ukazany jako żywy, przybity do krzyża o prostych ramionach czterema gwoździami. Jego ciało ukazane jest w dużym zwisie, o układzie ramion zbliżonym do litery V, nogi ułożone są równolegle, a jego głowa przechylona jest na prawy bark i lekko uniesiona do góry. Twarz ma szczupłą, z oczami skierowanymi w górę, o prostym nosie i lekko rozchylonych ustach, okoloną krótką brodą oraz gęstymi włosami sięgającymi ramion. Jego ciało jest szczupłe o podkreślonej światłocieniem muskulaturze ramion i klatki piersiowej oraz zaznaczonymi krwawiącymi ranami. Na głowie Chrystus ma koronę cierniową. Jego biodra są przepasane perizonium zawieszonym na podwójnym sznurze, odsłaniającym prawe biodro i udo, z tkaniną skumulowaną w partii podbrzusza i na prawym boku. Krzyż zwieńczony rozwianą banderolą z napisem „INRI”. U podstawy krzyża znajduje się wijący wąż oraz czaszka z piszczelami. Chrystus ukazany jest na tle pejzażu z zachmurzonym, ciemnym niebem z fragmentem zachodzącego słońca w lewej części obrazu. Kolorystyka zimna i ciemna, blade ciało Chrystusa silnie wydobyte z tła.

Zarys problematyki artystycznej

Przedstawienie żywego Chrystusa na krzyżu, w typie zwanym Cristo vivo ilustruje moment w czasie jego męki, kiedy wypowiada ostatnie słowa. W Ewangeliach Mateusza i Marka brzmią one „Boże mój! Boże mój! Czemuś mnie opuścił” (Mt 27, 46; Mk 15, 34), w Ewangelii Łukasza: „Ojcze w ręce twoje polecam ducha mego” (Łk 23, 46), a u Jana: „Wykonało się” (J 19, 30). Przedstawienie żywego Chrystusa w sztuce pojawiło się po raz pierwszy w XVI wieku, dokładniej około 1539-1540 roku w rysunku Michała Anioła wykonanego dla Vittorii Colonny. Ten sposób przedstawiana Chrystusa z otwartymi oczami oraz głową zwróconą ku górze, jeszcze bez rany w boku, stosunkowo szybko rozpowszechnił się we Włoszech za sprawą krucyfiksów w tym typie wykonywanych przez Gianbolognię, później stał się również popularny w całej Europie.
Chrystus ukazany na obrazie we Frydmanie nawiązuje do wizerunków w typie Cristo vivo, w których Zbawiciel ukazany jest jako triumfujący, a jego ciało jest wyraźnie idealizowane, niemal pozbawione znamion męki i cierpienia, zaś twarz wyraża spokój.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Liczne przetarcia i ubytki warstwy malarskiej oraz płótna, krakelury, zabrudzenia. Odnowiony najpewniej w 2003 roku.

Streszczenie

Dzieło powstało najpewniej w drugiej połowie XIX wieku, pierwotnie jako zasuwa znajdującego się w ołtarzu obrazu św. Mikołaja, później prezentowane było jako główny wizerunek w retabulum. Przedstawienie żywego Chrystusa na krzyżu, w typie zwanym Cristo vivo ilustruje moment w czasie jego męki, kiedy wypowiada ostatnie słowa. Ten typ ikonograficzny występuje w sztuce od XVI wieku.

Bibliografia

Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
Monita Rafał, Skorupa Andrzej, "Frydman. Kościół św. Stanisława BM", Kraków 2014
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Kalinowski Konstanty, "Krucyfiks „Cristo vivo” ze zbiorów Muzeum Narodowego w Poznaniu" , [w:] "Nobile claret opus: studia z dziejów sztuki dedykowane Mieczysławowi Zlatowi " , red.Kalinowski Lech, Mossakowski Stanisław, Ostrowska-Kębłowska Zofia , Wrocław 1998 , s. 209-215
Skorupa Andrzej, "Sztuki plastyczne doby baroku na Polskim Spiszu, cz. 2: Malarstwo" , „Almanach Nowotarski” , s. 81-104

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Chrystus Ukrzyżowany", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/chrystus-ukrzyzowany-8

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności