Chrzcielnica

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Łapsze Niżne
Miejscowość
Frydman
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Kościół
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Miejsce przechowywania
nawa kościoła
Identyfikator
DZIELO/11953
Kategoria
chrzcielnica
Ilość
1
Czas powstania
1751-1757
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, pozłocenie, posrebrzenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

W niezachowanej do dziś, ale wzmiankowanej w literaturze „Księdze rozchodów i przychodów” z lat 1751-1829 znajdowała się informacja, że chrzcielnicę wykonał nieznany z nazwiska Stanisław, być może jeden z braci Wierzbickich z Nowego Targu, którzy wykonali część wyposażenia rzeźbiarskiego kościoła w latach 1751-1757. Chrzcielnica została wymieniona w aktach wizytacji z 1832 roku.

Opis

Na drewnianym cokole na rzucie koła znajduje się figura putta klęczącego na obłoku, podtrzymująca na głowie czarę chrzcielnicy z pokrywą. Putto ukazane jest frontalnie, klęczy na lewej nodze, prawą wyciąga do przodu, obie ręce ma uniesione w górę, w prawej dłoni trzyma owoc. Twarz ma kwadratową o pełnych policzkach, okoloną krótkimi włosami, skręconymi w pojedyncze pasma. W partii podbrzusza przesłonięte jest fragmentem tkaniny opadającej na prawe udo. Skrzydła ma złożone. Czara półkolista, imitująca puklowanie, zakończona gzymsem dekorowanym perełkowaniem, w połowie wysokości ujęta dekoracyjnym pasem z wolutowo skręconego akantu. Pokrywa na rzucie koła, dekorowana akantem, pełni funkcję podstawy, na której znajduje się niewielka rzeźbiarska grupa Chrztu Chrystusa z unoszącą się nad postaciami gołębicą Ducha Świętego w glorii promienistej. Ujęta jest sześcioma kabłąkami o wolutowych zakończeniach, podtrzymującymi cokół dla rzeźbionej półpostaci Boga Ojca ukazanego pośród obłoków, w glorii promienistej. Polichromia naturalistyczna w partiach ciała postaci, pozostałe elementy złocone i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Sposób rzeźbienia putta podtrzymującego czarę chrzcielnicy jest analogiczny jak w przypadku aniołków dekorujących ołtarz główny w partii pola środkowego i zwieńczenia. W bardzo zbliżony sposób modelowane są ich twarze o niskim czole z charakterystycznie kształtowanymi włosami oraz takimi samymi przepaskami w partii podbrzusza.Właśnie tę część dekoracji rzeźbiarskiej ołtarza głównego, kilka figur ze zwieńczenia oraz scenę śmierci św. Stanisława, spójne pod względem formalnym, wykonali najpewniej bracia Wierzbiccy z Nowego Targu.
Wierzbiccy pracowali w kilku świątyniach na terenie polskiego Spisza wykonując do nich dekoracje rzeźbiarskie i być może również prace stolarskie. Chrzcielnice o analogicznej kompozycji, gdzie czarę podtrzymuje podobnie rzeźbione putto znajdują się w kościołach w Niedzicy i Nowym Targu.
Wyraźną cechą charakterystyczną dla regionu artystycznego jakim był Spisz była przewaga dekoracji rzeźbiarskiej nad malarską. Charakterystyczny motyw aniołów-kariatyd, zastępujących kolumny, trzony, a nawet postumenty pojawił się w małej architekturze na Górnych Węgrzech już z końcem XVII wieku (ołtarze boczne w dawnym kościele Minorytów w Lewoczy) i był powtarzany z powodzeniem aż do drugiej połowy XVIII wieku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Ubytki i przetarcia warstwy polichromii, gruntu i srebrzeń. Ubytki mechaniczne – brak palca w prawej dłoni putta. Zabrudzenia na całej powierzchni.

Streszczenie

W niezachowanej do dziś, ale wzmiankowanej w literaturze „Księdze rozchodów i przychodów” z lat 1751-1829 znajdowała się informacja, że chrzcielnicę wykonał nieznany z nazwiska Stanisław, być może jeden z braci Wierzbickich, którzy wykonali część wyposażenia rzeźbiarskiego kościoła w latach 1751-1757. Chrzcielnice o analogicznej kompozycji, gdzie czarę podtrzymuje podobnie rzeźbione putto znajdują się w kościołach w Niedzicy i Nowym Targu.

Bibliografia

Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
Monita Rafał, Skorupa Andrzej, "Frydman. Kościół św. Stanisława BM", Kraków 2014
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Šimončič Jozef, Karabová Katarína, "Kanonické vizitácie dunajeckého dekanatu v spišskom biskupstve z roku 1832", Krakov 2015

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Chrzcielnica", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/chrzcielnica-53

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności