Św. Łukasz Ewangelista

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Gdów
Miejscowość
Gdów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
rzeźba późnobarokowa rzeźba XVIII wieku
Miejsce przechowywania
ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/01320
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
przed 1748 rokiem
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Wymiary szczegółowe
Wysokość figury – 140 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa 4.0

Dzieje zabytku

Figury czterech ewangelistów powstały razem z ołtarzem głównym przed 1748 rokiem. Ich wykonanie przypisywane jest warsztatowi Korneckich, prawdopodobnemu twórcy całości wyposażenia kościoła w Gdowie. Rzeźby były odnawiane i konserwowane razem z całym retabulum w 1905 roku, w latach 1976-1979 oraz w 1998 roku.

Opis

Rzeźba drążona z tyłu, zwrócona frontalnie, z głową skierowaną ku górze, o esowato wygiętej sylwetce, w kontrapoście, z lewą nogą opartą na skale. Lewa ręka jest ugięta i uniesiona, prawą święty przytrzymuje księgę, opierając ją na biodrze. Twarz ma pociągłą, o starczych rysach, długim nosie, delikatnie rozchylonych ustach i oczach zwróconych w górę. Okolona jest długą brodą w formie opadających na pierś pukli. Włosy ma krótkie. Postać ubrana jest w przylegającą do ciała tunikę, delikatnie marszczoną w partii torsu i obficie fałdowaną u spodu oraz przewiązany diagonalnie płaszcz, zawieszony na prawym ramieniu, opadający na lewe biodro w postaci silnie giętej i obficie marszczonej tkaniny. Przy prawej stopie postaci głowa wołu. Polichromia naturalistyczna w partiach ciała i atrybutów, szaty pozłacane.

Zarys problematyki artystycznej

Dekoracja rzeźbiarska ołtarza głównego w Gdowie, w tym omawiana figura św. Łukasza Ewangelisty, odpowiada repertuarowi formalnemu stosowanemu przez Piotra Korneckiego, dlatego można mu przypisać jej wykonanie. Świadczą o tym charakterystycznie rzeźbione rysy twarzy figury, sposób pozowania postaci oraz kształtowanie szat znamienne dla dłuta tego rzeźbiarza. Postacie czterech ewangelistów pojawiały się kilkakrotnie jako dekoracja rzeźbiarska ołtarzy głównych tworzonych w warsztacie Piotra Korneckiego, prócz Gdowa również w bazylice św. Mikołaja w Bochni oraz w kościele św. Idziego w Zakliczynie.
Święty Łukasz był lekarzem i malarzem, według tradycji malował portrety Matki Boskiej. Łukasz dopiero kilkanaście lat po śmierci Jezusa nawrócił się, przyjął chrzest, a następnie przyłączył się do św. Pawła i towarzyszył mu w podróżach. Jest autorem jednej z Ewangelii oraz Dziejów Apostolskich.
W ikonografii ukazywany jest wśród czterech innych ewangelistów z wizerunkiem wołu. Ten sposób przedstawiania świętego przyjął się dzięki nawiązaniu do wizji istot apokaliptycznych proroka Ezechiela (Ez 1, 10), których postacie utożsamiane były z ewangelistami. Jednocześnie św. Hieronim przypisał tym czterem świętym atrybuty w oparciu o pierwsze rozdziały ich ewangelii. Świętemu Łukaszowi odpowiadał wół, ponieważ rozpoczął swoją Ewangelię od opisu zwiastowania Zachariaszowi narodzenia syna, a w świątyni, gdzie to wydarzenie miało miejsce składano Bogu w ofierze woły.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Lekkie zabrudzenia. Figura była odnawiana i konserwowana razem z całym retabulum w 1905 roku, w latach 1976-1979 oraz w 1998 roku.

Streszczenie

Figury czterech ewangelistów powstały razem z ołtarzem głównym przed 1748 rokiem. Ich wykonanie przypisywane jest warsztatowi Korneckich, prawdopodobnemu twórcy całości wyposażenia kościoła w Gdowie. Święty Łukasz był lekarzem i malarzem, według tradycji malował portrety Matki Boskiej. Łukasz dopiero kilkanaście lat po śmierci Jezusa nawrócił się, przyjął chrzest, a następnie przyłączył się do św. Pawła i towarzyszył mu w podróżach. Jest autorem jednej z Ewangelii oraz Dziejów Apostolskich. W ikonografii przedstawiany jest wśród czterech innych ewangelistów z księgą i wizerunkiem głowy wołu.

Bibliografia

Wyczesany Jerzy, "Wystrój artystyczny kościoła św. Mikołaja w Bochni", Bochnia 1988
Zaleski Wincenty, "Święci na każdy dzień", Warszawa 1989
Wyczesany Jerzy, "Malarze, rzeźbiarze i złotnicy działający w Bochni od połowy XV do połowy XIX wieku" , „Rocznik Bocheński” , s. 103-122
Kulig Tadeusz, Spiechowicz-Jędrys Agnieszka, "Sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej", Kraków 2007

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Św. Łukasz Ewangelista", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2023, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-lukasz-ewangelista-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności