Ołtarz główny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Raba Wyżna
Miejscowość
Raba Wyżna
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Rabka
Parafia
Św. Stanisława
Tagi
mała architektura późny barok
Miejsce przechowywania
prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/05732
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
przed 1765 rokiem, lata 1841-1843
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, pozłocenie, posrebrzenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Wyposażenie w kościele św. Stanisława w Rabie Wyżnej powstało prawdopodobnie przed 1765 rokiem, gdyż w aktach wizytacji z tego roku wymienionych jest siedem ołtarzy o innych niż w aktach poprzedniej (1728) wezwaniach i ilości. Według opisu ołtarze ozdobione były rzeźbą, miejscami pozłacane, polichromowane i posrebrzane, wszystkie miały malowane obrazy. W czasie przebudowy kościoła w latach 1841-1843 wszystkie ołtarze zostały „na nowo popostawiane” i odmalowane. W 1861 roku proboszcz Franciszek Dzikiewicz własnym kosztem sprawił antepedium przed ołtarz główny. Retabulum odmalowano w 1903 roku, a w latach 1961-1969 odzłocono. W latach 1969-1975 sprawiono nowy ołtarz posoborowy do odprawiania mszy przodem do wiernych, a także nowy pulpit, nową ambonkę oraz nowy stopień pod ołtarz. W 1977 roku w ołtarzu zainstalowano urządzenie do odsłaniania obrazu Matki Boskiej Różańcowej. Retabulum odzłocono w 1985 roku.



Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, jednoosiowa z bramkami, jednokondygnacyjna ze zwieńczeniem, na wysokim cokole. Ołtarz prostopadłościenny, mensa drewniana z marmurowym portatylem. Antepedium w formie leżącego prostokąta, ujęte profilowaną ramą. W jego polu trzy medaliony, w środkowym monogram IHS, w zewnętrznych alfa i omega, w narożach rocaille. Tabernakulum w formie prostopadłościennej metalowej skrzynki obitej fakturowaną blachą. Drzwiczki dwuskrzydłowe w kształcie stojącego prostokąta, w metalowych opaskach, z aplikowanymi, odlewanymi przedstawieniami krzyży ze zbożem i winnym gronem na fakturowanym tle. Tabernakulum w drewnianej obudowie stanowiącej dwustrefowy cokół dla tronu wstawienia, dekorowany płycinami z rozetami. Tron w formie obrotowej niszy w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym, ujętej dwiema parami kolumienek o kapitelach korynckich, dźwigających pełne belkowanie, przyjmujące nad niszą kształt łuku segmentowego o wypukłym licu. Na belkowaniu cokół ujęty w narożach spływami wolutowymi z figurą baranka apokaliptycznego na księdze.
Nastawa flankowana dwiema parami pilastrów i parą filarów zewnętrznych ustawionych delikatnie pod kątem względem lica ołtarza, o trzonach dekorowanych rocaille'm i zwisami kwiatowymi, przed nimi para kolumn o kapitelach kompozytowych. Podpory dźwigają pełne belkowanie, wyłamane na ich osi oraz przerwany, wolutowy przyczółek z figurami aniołów. Belkowanie przerwane nad polem środkowym, połączone architrawem przyjmującym kształt łuku nadwieszonego. W polu środkowym nisza w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym nadwieszonym z uskokiem z obrazem św. Stanisława, ujęta profilowaną ramą dekorowaną rocaille'm. Nisza flankowana rocaille'm i zwisami kwiatowymi. Kondygnacja ujęta uszami utworzonymi z rocaille'u, wolut i dekoracji roślinnej. Zwieńczenie w formie zbliżonej do trapezu o wklęsłych bokach, zamknięte gzymsem przechodzącym w dwie zwrócone ku sobie woluty, zakończone medalionem z monogramem IHS w otoku z obłoków, w glorii promienistej. W polu obraz w formie analogicznej względem zwieńczenia z przedstawieniem św. Jana Nepomucena, ujęty w profilowaną ramę. U dołu dekorowany muszlą flankowaną przez ornament roślinny. Bramki z przejściami w formie stojącego prostokąta z nadprożem w kształcie cokołów, utworzonych z dwóch wolut, na których stoją figury św. Stanisława i św. Wojciecha. Struktura polichromowana w kolorze bladoróżowym, kapitele na różowo, ornamentyka, profile i kolumny pozłocone.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz główny podczas przebudowy w latach 1841-1843 nie uległ wielkim zmianom w zakresie struktury architektonicznej, prawdopodobnie nastawę ustawiono na nowym cokole z dobudowanymi bramkami, na których wtórnie umieszczono figury świętych biskupów (prawdopodobnie z ołtarza bocznego). Zamontowano do retabulum nowy ołtarz z mensą i antepedium. Nastawa została również miejscami uzupełniona o nowe ornamenty, w większości jednak zachował się rocaille z czasu powstania ołtarza.
Retabulum reprezentuje typ aediculowy, a mianowicie jednokondygnacyjnej, prostej nastawy ujętej podporami, ze zwieńczeniem. Ołtarz jako główny w kościele ma reprezentacyjny charakter, dlatego otrzymał rozbudowaną architekturę kondygnacji w postaci większej liczby podpór oraz zwieńczenie zakończone glorią promienistą, nadającą całej strukturze okazałości.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Ubytki warstwy gruntu i złoceń, zabrudzenia. Ołtarz restaurowany w latach 1903, 1961-1969, 1985.

Streszczenie

Ołtarz główny powstał, tak jak pozostałe elementy wyposażenia w kościele, przed 1765 rokiem. W latach 1841-1843 został nieco przebudowany i uzupełniony o nowe części. Nastawa reprezentuje typ aediculowy, o nieco rozbudowanej strukturze, nadającej jej okazałości odpowiedniej dla ołtarza głównego w kościele.

Bibliografia

Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Pietrzak Michał, "Kronika parafii Raba Wyżna, t. 1: 1835-1993", Raba Wyżna-Kraków 2011
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz główny ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-5

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności