Krucyfiks

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Jerzmanowice-Przeginia
Miejscowość
Racławice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Bolechowice
Parafia
Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
krucyfiks malarstwo XVIII wieku Matka Boska Bolesna rzeźba XVIII wieku św. Jan Ewangelista
Miejsce przechowywania
ołtarz boczny północny
Identyfikator
DZIELO/13822
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
1703 rok
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Ołtarz pod wezwaniem Krzyża Świętego ufundował w 1703 roku ksiądz Andrzej Strzałkowski dla Bractwa Ubogich Chrystusa Pana, które istniało w kościele w Racławicach od 1609 roku. Ołtarz po raz pierwszy został wymieniony w wizytacji z 1728 roku: „4-tu quasi ad Orientem Crucifixi Dñi Portatile”. W kolejnej wizytacji ołtarz opisano jako ustawiony „ex opposito” (naprzeciwko) ołtarza św. Piotra, a więc po północnej stronie korpusu oraz wspomniano o narzędziach Męki Pańskiej okalających pole główne („insignia Passionis Christi opere sculptoreo eleganter efformata”). Ołtarz wraz z rzeźbami oraz obramieniami obrazów został odnowiony w 1823 roku staraniem księdza Jana Tymińskiego, który „kazał poodnawiać ołtarzów pięć nadpsutych przez zaciekanie deszczów”. Prace przeprowadził miejscowy organista Wojciech Kozub „tak co do dorabiania sztuk snycerskich w figurach popsutych przez zaciek deszczów, iż snycerz lepiey nie potrafi, iako też przez danie nowego grontu i farb, niemniey srebra y złota tymże figurom i ramom w ołtarzach”. Po konserwacji ołtarza, na początku drugiej połowy XX wieku na krótko został ustawiony przy ścianie południowej, jednak wkrótce wrócił na pierwotne miejsce. Kolejną konserwację przeprowadzono w 1952 roku, którą wykonał Eugeniusz Czuchorski, a ostatnią w 2004 roku.

Opis

Krucyfiks w typie Christo morte; postać Chrystusa umarłego przybitego do krzyża trzema gwoździami. Sylwetka w delikatnym zwisie, o silnie zaznaczonej anatomii ciała, z podkreśloną linią żeber i zaznaczonymi śladami męki. Perizonium w formie tkaniny przewiązanej na sznurze, sięgające kolan i odsłaniające prawe udo; z prawej strony spływające kaskadowo. Twarz Jezusa podłużna opadająca na prawe ramię, okolona zarostem; oczy zamknięte, nos podłużny, wystające kości policzkowe; włosy długie spływające na prawe ramię, na głowie złota korona cierniowa. Partie ciała polichromowane naturalistycznie, korona cierniowa i perizonium złocone.

Zarys problematyki artystycznej

W dotychczasowych badaniach nad wyposażeniem kościoła w Racławicach, nie podjęto próby wskazania choćby kręgu potencjalnych autorów krucyfiksu, co wynika m.in. z braku wiadomości na ten temat w źródłach archiwalnych. Rzeźbę o smukłym modelunku, ekspresyjnej, a zarazem wysublimowanej pozie, z perizonium przewiązanym sznurem można zadatować na początek XVIII wieku. Jej powstanie pokrywa się z fundacją ołtarza (1703), wspomnianą w inskrypcji: „ATARE CONFRATERNITAS PAUPERITATIS IESU AN(N)O D(OMI)NI 1703”. Uzupełnieniem sceny jest obraz w tle w przedstawieniem grupy Ukrzyżowania (Matka Boska i św. Janem Ewangelista). Ołtarz Krzyża Świętego ufundował ksiądz Andrzej Strzałkowski dla Bractwa Ubogich Chrystusa Pana założonego w 1609 roku pod nazwą „Confraternitas papupertatis Christi Domini”. Na obrazie stanowiącym tło dla krucyfiksu umieszczonego w polu głównym ołtarza ukazano fundatora wraz z pięcioma członkami bractwa między Matką Boską, a krucyfiksem. Z jego ust płynie modlitwa: „QUI ME PLASMASTI MISERERE MEI”, tzn. „Któryś mnie utworzył, zmiłuj się nade mną”. Tożsamość fundatora potwierdza również herb Szreniawa z syglami umieszczony w zwieńczeniu ołtarza. Ksiądz Andrzej Strzałkowski był plebanem racławickim w latach 1684-1704. Uprzednio pełnił funkcję wikarego w kościele pw. Wszystkich Świętych w Krakowie. Ponadto był też plebanem w pobliskim Paczółtowicach. W kościele w Racławicach, na ścianie zachodniej, pod chórem muzycznym znajduje się jego portret oraz epitafium.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Drewniany krucyfiks datowany na 1703 rok, fundacji księdza Andrzeja Strzałkowskiego, plebana racławickiego w latach 1684-1704. Rzeźba o nieustalonej atrybucji, cechująca się wysublimowanym modelunkiem, z wyraźnie podkreśloną anatomią, z perizonium przewiązanym sznurem. Uzupełnieniem sceny jest obraz w tle w przedstawieniem Grupy Ukrzyżowania: Matką Boską i świętym Janem Ewangelistą.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Kornecki Marian, "Zabytki sztuki regionu olkuskiego" , [w:] "Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego, t. 2" , Warszawa-Kraków 1978 , s. 475-522
Natanek Piotr, "Informator Archidiecezji Krakowskiej 2000. Parafie i kościoły", Kraków 2000
Tomczyk Kazimierz, "Dzieje wsi i parafii Racławice. Od średniowiecza do czasów współczesnych", Kraków 2000
Tomczyk Kazimierz, "Kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Racławicach", Racławice 2014
Wiśniewski Jan, "Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem", Marjówka Opoczyńska 1933
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Visitatio archidiaconatus Cracoviensis (Decanatus: Skalensis - 1727; Vitoviensis - 1727; Prossoviensis - 1728; Novi Montis - 1728; Scawinensis - 1729; Xsiążnensis - 1731; Woynicensis - 1731; Zatoriensis - 1729; Lipnicensis - 1730; Dobczycensis - 1730; Andreoviensis - 1731; Żyvecensis - 1732; Oswiemensis - 1732; Wielicensis - 1741; postea sequntur inventaria ecclesiarum decanatus Dobczycensis, Woynicensis, Andreoviensis) per R.D. Michaelem de Magna Kunice Kunicki, episcopum Arsiacensem, suffraganeum et archidiaconum Cracoviensem annis 1727 - 1741 peracta

Autor: Michał Kunicki

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Status ecclesiarum seu acta visitationis decanatuum Novi Montis et Bythomiensis in Polonia sub auspiciis Fel. regimine Cel. Principis R.D. Andrea Stanislai Kostka comitis in Załuskie Załuski, episcopi Cracoviensis, ducis Severiae, equitis Aquilae Albae, anno quo intra (1747 et 1748) conscripta

Autor: Andrzej Stanisław Kostka Załuski

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Akta parafii kieleckich, parafia Racławice 1800-1917, List ks. Jana Tymińskiego do Konsystorza z dnia 4 czerwca 1828 roku, sygn. APB. 152, k. 91.
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Akta parafii kieleckich, parafia Racławice 1800-1917, List ks. Jana Tymińskiego do Konsystorza z dnia 8 czerwca 1830 roku, sygn. APB. 152, k. 151v, 153.
Archiwum Parafialne w Racławicach, mps Krasnowolski Bogusław, Racławice Olkuskie. Kościół parafialny pw. Narodzenia N. P. Marii. Dokumentacja historyczna wyposażenia opracowana na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków w Krakowie, Kraków 1994, s. 70, 77-80.

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Krucyfiks", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/krucyfiks-69

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności