Dwa anioły

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Jerzmanowice-Przeginia
Miejscowość
Racławice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Bolechowice
Parafia
Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
rze
Miejsce przechowywania
ołtarz boczny Ukrzyżowania
Identyfikator
DZIELO/13823
Kategoria
rzeźba
Ilość
2
Czas powstania
1703 rok
Fundator
ks. Andrzej Strzałkowski
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
wysokość – około 125 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Ołtarz pod wezwaniem Krzyża Świętego ufundował w 1703 roku ksiądz Andrzej Strzałkowski dla Bractwa Ubogich Chrystusa Pana, które istniało w kościele w Racławicach od 1609 roku. Ołtarz po raz pierwszy został wymieniony w wizytacji z 1728 roku: „4-tu quasi ad Orientem Crucifixi Dñi Portatile”. W kolejnej wizytacji ołtarz opisano jako ustawiony „ex opposito” (naprzeciwko) ołtarza św. Piotra, a więc po północnej stronie korpusu oraz wspomniano o narzędziach Męki Pańskiej okalających pole główne („insignia Passionis Christi opere sculptoreo eleganter efformata”). Ołtarz wraz z rzeźbami oraz obramieniami obrazów został odnowiony w 1823 roku staraniem księdza Jana Tymińskiego, który „kazał poodnawiać ołtarzów pięć nadpsutych przez zaciekanie deszczów”. Prace przeprowadził miejscowy organista Wojciech Kozub „tak co do dorabiania sztuk snycerskich w figurach popsutych przez zaciek deszczów, iż snycerz lepiey nie potrafi, iako też przez danie nowego grontu i farb, niemniey srebra y złota tymże figurom i ramom w ołtarzach”. Po konserwacji ołtarza, na początku drugiej połowy XX wieku na krótko został ustawiony przy ścianie południowej, jednak wkrótce wrócił na pierwotne miejsce. Kolejną konserwację przeprowadzono w 1952 roku, którą wykonał Eugeniusz Czuchorski, a ostatnią w 2004 roku.

Opis

1. Rzeźba po prawej stronie ołtarza
Figura pełnoplastyczna, stojąca w kontrapoście, prawa ręka uniesiona trzymająca włócznię, lewa skierowana ku dołowi, głowa skierowana ku górze. Twarz podłużna, pełna o drobnych oczach, nosie i ustach. Włosy ciemne, kręcone sięgające do szyi. Anioł ubrany w długą suknię, odkrywająca prawą nogę. Polichromia naturalistyczna w partiach ciała, szata złocona, skrzydła srebrzone.

2. Rzeźba po lewej stronie ołtarza
Figura pełnoplastyczna, stojąca w kontrapoście, lewa ręka uniesiona w górę wskazuje na arma Christi, zaś prawa jest opuszczona ku dołowi. Głowa aniołą skierowana ku górze. Twarz podłużna, pełna, o drobnych oczach, nosie i ustach. Włosy ciemne, kręcone sięgające szyi. Tunika z podwiniętymi rękawami przepasana sznurem, odkrywająca lewą nogę. Polichromia naturalistyczna w partiach ciała, szata złocona, skrzydła srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

W dotychczasowych badaniach nad wyposażeniem kościoła w Racławicach, nie podjęto próby wskazania choćby kręgu potencjalnych autorów rzeźb nastawy ołtarzowej. Rzeźby o smukłym modelunku, ekspresyjnych, a zarazem wysublimowanych teatralnych gestach. Datowanie rzeźby na początek XVIII wieku pokrywa się z fundacją ołtarza (1703 rok), zapisaną u stóp krzyża: „Altare Confraternitatis Pauperitatis Iesu An(n)o D(omi)ni 1703”. Ołtarz pod wezwaniem Świętego Krzyża ufundował ksiądz Andrzej Strzałkowski dla Bractwa Ubogich Chrystusa Pana. Bractwo zostało założone w 1609 roku pod nazwą „Confraternitas papupertatis Christi Domini”. Fundator został ukazany wraz z pięcioma członkami bractwa na obrazie stanowiącym tło dla krucyfiksu umieszczonego w polu głównym ołtarza, miedzy Matką Boską, a krucyfiksem. Z jego ust płynie modlitwa: „Qui me plasmasti miserere mei”, tzn. „Któryś mnie utworzył, zmiłuj się nade mną”. Kwestię fundacji potwierdza również tarcza z herbem Szreniawa i inicjałami, podobnie jak w ołtarzach bocznych św. Andrzeja i św. Piotra, również fundacji Strzałkowskiego.
Ksiądz Andrzej Strzałkowski był plebanem racławickim w latach 1684-1704. Uprzednio był wikarym w kościele pw. Wszystkich Świętych w Krakowie. Ponadto był też plebanem w pobliskim Paczółtowicach. W kościele w Racławicach, na ścianie zachodniej, pod chórem muzycznym znajduje się jego portret oraz epitafium.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, po konserwacji z 2004 roku.

Streszczenie

Anioły umieszczone po bokach nastawy ołtarzowej z 1703 roku, fundacji księdza Andrzeja Strzałkowskiego (plebana racławickiego w latach 1684-1704).

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Kornecki Marian, "Zabytki sztuki regionu olkuskiego" , [w:] "Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego, t. 2" , Warszawa-Kraków 1978 , s. 475-522
Natanek Piotr, "Informator Archidiecezji Krakowskiej 2000. Parafie i kościoły", Kraków 2000
Tomczyk Kazimierz, "Dzieje wsi i parafii Racławice. Od średniowiecza do czasów współczesnych", Kraków 2000
Tomczyk Kazimierz, "Kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Racławicach", Racławice 2014
Wiśniewski Jan, "Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem", Marjówka 1935
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Visitatio archidiaconatus Cracoviensis (Decanatus: Skalensis - 1727; Vitoviensis - 1727; Prossoviensis - 1728; Novi Montis - 1728; Scawinensis - 1729; Xsiążnensis - 1731; Woynicensis - 1731; Zatoriensis - 1729; Lipnicensis - 1730; Dobczycensis - 1730; Andreoviensis - 1731; Żyvecensis - 1732; Oswiemensis - 1732; Wielicensis - 1741; postea sequntur inventaria ecclesiarum decanatus Dobczycensis, Woynicensis, Andreoviensis) per R.D. Michaelem de Magna Kunice Kunicki, episcopum Arsiacensem, suffraganeum et archidiaconum Cracoviensem annis 1727 - 1741 peracta

Autor: Michał Kunicki

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Status ecclesiarum seu acta visitationis decanatuum Novi Montis et Bythomiensis in Polonia sub auspiciis Fel. regimine Cel. Principis R.D. Andrea Stanislai Kostka comitis in Załuskie Załuski, episcopi Cracoviensis, ducis Severiae, equitis Aquilae Albae, anno quo intra (1747 et 1748) conscripta

Autor: Andrzej Stanisław Kostka Załuski

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Protokuł Wizyty Generalney z Dekanatow Skalskiego i Nowogurskiego
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Akta parafii kieleckich, parafia Racławice 1800-1917, List ks. Jana Tymińskiego do Konsystorza z dnia 4 czerwca 1828 roku, sygn. APB. 152, k. 91.
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Akta parafii kieleckich, parafia Racławice 1800-1917, List ks. Jana Tymińskiego do Konsystorza z dnia 8 czerwca 1830 roku, sygn. APB. 152, k. 151v, 153.
Archiwum Parafialne w Racławicach, mps Krasnowolski Bogusław, Racławice Olkuskie. Kościół parafialny pw. Narodzenia N. P. Marii. Dokumentacja historyczna wyposażenia opracowana na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków w Krakowie, Kraków 1994, s. 70, 77-80.

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Dwa anioły", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/dwa-anioly-6

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności