Chrystus Frasobliwy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Jerzmanowice-Przeginia
Miejscowość
Racławice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Bolechowice
Parafia
Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
Chrystus Frasobliwy rzeźba XIX wieku
Miejsce przechowywania
kościół
Identyfikator
DZIELO/05999
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
XIX wiek
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromia
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Opis

Figura pełnoplastyczna przedstawiająca Chrystusa Frasobliwego. Chrystus ukazany w pozycji siedzącej na kamiennym postumencie, wspierający prawą ręką głowę, a lewą rękę opierający na prawym kolanie, z głową delikatnie przechyloną na prawą stronę. Ciało o szczupłej sylwetce. Twarz podłużna, z długim i szerokim nosem, przymkniętymi oczami, okolona krótką i jasną brodą. Włosy jasne, średniej długości opadające na plecy. Na głowie Chrystus ma założoną koronę cierniową złożoną z przeplatających się symetrycznie dwóch gałązek. Perizonium złocone, ciasno oplatające biodra, silnie drapowane. Polichromia w odsłoniętych partiach ciała naturalistyczna. Cokół pomalowany na kolor zielony.

Zarys problematyki artystycznej

Rzeźba Chrystusa Frasobliwego powstała w XIX wieku w warsztacie rzeźbiarza ludowego, na co wskazują sumarycznie oddane detale anatomicznie i pewna nieudolność w operowaniu bryłą. Reprezentuje najprostszy typ ikonograficzny Chrystusa Frasobliwego: bez dodatkowych elementów, takich jak purpurowy płaszcz, czaszka Adama, czy trzcina w ręku. Najczęściej ludowe rzeźby Chrystusa Frasobliwego umieszczano w przydrożnych kapliczkach lub w „świętym kącie” w domu. Przedstawienie Chrystusa Frasobliwego w sztuce ludowej stanowi jeden z najpopularniejszych tematów ikonograficznych podejmowanych przez rzeźbiarzy. Swoją genezą temat ten sięga jeszcze sztuki gotyckiej (rzeźby Chrystusa Frasobliwego pojawiły się w Polsce w okresie późnego gotyku, na przełomie XV i XVI wieku, a w sztuce zachodnioeuropejskiej w XIV i XV wieku). Przedstawienie ilustruje jedno z wydarzeń Drogi Krzyżowej, szeroko opisywane w literaturze średniowiecznej, według której Chrystus przed ukrzyżowaniem miał siedzieć samotnie na kamieniu z Golgoty, znajdującym się w zagłębieniu nazywanym „Carcer Christi”. Najważniejszą cechą przedstawień Frasobliwego jest ukazanie go, jako człowieka samotnego i udręczonego. Cała ekspresja dzieła skupia się na twarzy postaci. Jednak w odróżnieniu od dzieł gotyckich rzeźby ludowe Chrystusa Frasobliwego coraz mniej nawiązują do wydarzeń pasyjnych, a wyrażają ogólne pojęte prawdy religii katolickiej mocno przemawiające do prostego ludu: miłosierdzie dla biednych, współczucie i litość nad cierpiącymi. Dlatego tak jak w racławickim dziele niektóre elementy nawiązujące do Męki Chrystusa zostały pominięte. Podczas gdy w rzeźbie gotyckiej na twarzy Chrystusa panuje pełne ekspresji wyrażenie bólu, w rzeźbie ludowej pozostaje liryczny smutek i spokojne zadumanie. Świadczą o tym nie tylko cechy formalne rzeźb, ale nazwy nadawane przez kulturę ludową tym figurom: Chrystus Dumający, Święta Turbacyja, Miłosierdzie, Płaczebóg, czy najpopularniejsza nazwa Chrystus Frasobliwy.

Streszczenie

Rzeźba Chrystusa Frasobliwego powstała w XIX wieku w warsztacie rzeźbiarza ludowego, na co wskazują sumarycznie oddane detale anatomicznie i pewna nieudolność w operowaniu bryłą. Reprezentuje najprostszy typ ikonograficzny Chrystusa Frasobliwego: bez dodatkowych elementów, takich jak purpurowy płaszcz, czaszka Adama, czy trzcina w ręku. Przedstawienie ilustruje jedno z wydarzeń Drogi Krzyżowej, szeroko opisywane w literaturze średniowiecznej, według której Chrystus przed ukrzyżowaniem miał siedzieć samotnie na kamieniu z Golgoty, znajdującym się w zagłębieniu nazywanym „Carcer Christi”. Najważniejszą cechą przedstawień Frasobliwego jest ukazanie go, jako człowieka samotnego i udręczonego. Cała ekspresja dzieła skupia się na twarzy postaci. Jednak podczas gdy w rzeźbie gotyckiej oblicze Chrystusa jest pełne ekspresji i bólu, w rzeźbie ludowej wyraża liryczny smutek i spokojne zadumanie. Świadczą o tym nie tylko cechy formalne rzeźb, ale nazwy nadawane przez kulturę ludową tym figurom: Chrystus Dumający, Święta Turbacyja, Miłosierdzie, Płaczebóg, czy najpopularniejsza nazwa Chrystus Frasobliwy.

Bibliografia

Surdokaitè Gabija, "O znaczeniu pewnego wizerunku w życiu religijnym i sztuce: Chrystus Frasobliwy – jego funkcja i miejsce" , „Zarządzanie w Kulturze” , s. 115-132
Kunczyńska-Iracka Anna, "Chrystus Frasobliwy i jego miejsce w tradycyjnej religijności ludowej" , „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” , s. 143-152
Kunczyńska Anna, "Chrystus Frasobliwy w polskiej rzeźbie ludowej" , „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” , s. 211-229
Tomczyk Kazimierz, "Kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Racławicach", Racławice 2014

Jak cytować?

Maria Działo, "Chrystus Frasobliwy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/chrystus-frasobliwy-3

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności