Św. Marek Ewangelista

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Gdów
Miejscowość
Gdów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
rzeźba późnobarokowa rzeźba XVIII wieku
Miejsce przechowywania
ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/01321
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
przed 1748 rokiem
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Wymiary szczegółowe
Wysokość figury – 140 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa 4.0

Dzieje zabytku

Figury czterech ewangelistów powstały razem z ołtarzem głównym przed 1748 rokiem. Ich wykonanie przypisywane jest warsztatowi Korneckich, prawdopodobnemu twórcy całości wyposażenia kościoła w Gdowie. Rzeźby były odnawiane i konserwowane razem z całym retabulum w 1905 roku, w latach 1976-1979 oraz w 1998 roku. Prawdopodobnie podczas konserwacji w latach siedemdziesiątych XX wieku figury zostały przestawione. Rzeźba św. Marka znajdowała się pierwotnie po prawej zewnętrznej stronie ołtarza.

Opis

Rzeźba drążona z tyłu, zwrócona w trzech czwartych w lewo, z głową skierowaną w prawo, lewa noga silnie ugięta, oparta na skale. Prawa ręka jest uniesiona na wysokości piersi, lewa podtrzymuje księgę opartą na udzie. Twarz podłużna, o niewielkich oczach, dużym nosie i delikatnie rozchylonych ustach okolona długą brodą skręconą w dwa pukle opadające na pierś oraz krótkimi włosami. Postać jest ubrana w tunikę silnie przylegającą w partii torsu, przepasaną w talii sznurem, spływającą w postaci głęboko rzeźbionych, sztywnych fałd. Płaszcz przewiązany diagonalnie, zawinięty na prawym biodrze w formie ekspresyjnie fałdowanej, grubej tkaniny. Przy lewej nodze głowa lwa. Polichromia w partiach ciała naturalistyczna, szaty złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Dekoracja rzeźbiarska ołtarza głównego w Gdowie, w tym omawiana figura św. Marka Ewangelisty, odpowiada repertuarowi formalnemu stosowanemu przez Piotra Korneckiego, dlatego można mu przypisać jej wykonanie. Świadczą o tym rysy twarzy charakterystyczne dla figur dojrzałych mężczyzn wykonywanych przez warsztat rzeźbiarza oraz sposób pozowania postaci i kształtowanie szat znamienne dla niego. Analogiczna pod względem układu sylwetki jest rzeźba tego samego świętego w ołtarzu głównym bazyliki św. Mikołaja w Bochni, potwierdzonym archiwalnie dziele Piotra Korneckiego. Postacie czterech ewangelistów pojawiały się kilkakrotnie jako dekoracja rzeźbiarska ołtarzy głównych tworzonych w warsztacie Piotra Korneckiego, prócz Gdowa również w bazylice św. Mikołaja w Bochni oraz w kościele św. Idziego w Zakliczynie.
Święty Marek był uczniem św. Piotra i św. Pawła, towarzyszył im w podróżach misyjnych. Był autorem Ewangelii, którą napisał według nauk św. Piotra. W ikonografii ukazywany jest najczęściej w towarzystwie czterech innych ewangelistów z wizerunkiem lwa. Ten sposób przedstawiania świętego przyjął się dzięki nawiązaniu do wizji istot apokaliptycznych proroka Ezechiela (Ez 1, 10), których postacie utożsamiane były z ewangelistami. Jednocześnie św. Hieronim przypisał tym czterem świętym atrybuty w oparciu o pierwsze rozdziały ich Ewangelii, w tym św. Markowi lwa, gdyż rozpoczął swoje dzieło od pobytu św. Jana Chrzciciela na pustkowiu.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Lekkie zabrudzenia. Figura była odnawiana w latach 1905, 1976-1979, 1998.

Streszczenie

Figury czterech ewangelistów powstały razem z ołtarzem głównym przed 1748 rokiem. Ich wykonanie przypisywane jest warsztatowi Korneckich, prawdopodobnemu twórcy całości wyposażenia kościoła w Gdowie. Święty Marek był uczniem św. Piotra i św. Pawła, towarzyszył im w podróżach misyjnych. Był autorem Ewangelii, którą napisał według nauk św. Piotra. W ikonografii przedstawiany jest najczęściej w towarzystwie czterech innych ewangelistów z księgą i lwem.

Bibliografia

Wyczesany Jerzy, "Wystrój artystyczny kościoła św. Mikołaja w Bochni", Bochnia 1988
Zaleski Wincenty, "Święci na każdy dzień", Warszawa 1989
Wyczesany Jerzy, "Malarze, rzeźbiarze i złotnicy działający w Bochni od połowy XV do połowy XIX wieku" , „Rocznik Bocheński” , s. 103-122
Kulig Tadeusz, Spiechowicz-Jędrys Agnieszka, "Sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej", Kraków 2007

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Św. Marek Ewangelista", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-marek-ewangelista

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności