Św. Marcin

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Łapsze Niżne
Miejscowość
Łapsze Wyżne
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Św. Piotra i św. Pawła
Tagi
Feeg Johann rzeźba XVIII wieku św. Marcin
Miejsce przechowywania
ołtarz przytęczowy południowy
Identyfikator
DZIELO/03474
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
około 1779 roku
Fundator
Jan Joanelli, Józef Tomaszkiewicz, Regina Oleksik
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Spisz
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Rzeźba została wykonana do ołtarza bocznego, który po raz pierwszy odnotowano w księdze rachunkowej kościoła „Rationes Ecclesiae Felso Lapsensis” w latach 1777-1778. W księdze zapisano zakup obrazów przedstawiających Najświętszą Marię Pannę, św. Jana Chrzciciela, św. Walentego oraz św. Sebastiana: „Pro imaginibus B.M.V. et Joanni Baptista, S. Valenti Ep. Mart et S. Sebastiani Mart. 24 Rfl”. Obecnie obraz św. Sebastiana znajduje się w zwieńczeniu tego ołtarza. Z kolei obraz św. Walentego przewidziany był do ołtarza głównego (obecnie wisi nad zakrystią), a obraz św. Jana Chrzciciela znajduje się w zwieńczeniu drugiego ołtarza bocznego. Niestety nie wiadomo, czy zachował się wizerunek Najświętszej Marii Panny i gdzie pierwotnie był umieszczony. Pod kolejną datą wydatków zapisanych w księdze rachunków kościoła odnotowano twórcę rzeźb umieszczonych na ołtarzu – Johanna Feega, autora omawianego dzieła.

Opis

Rzeźba św. Marcina ścięta z tyłu, drążona, ustawiona na prostopadłościennym cokole. Święty ukazany jest frontalnie w silnym kontrapoście. Ręce ma ugięte w łokciach i skierowane na lewy bok, trzyma w nich pastorał. Twarz szeroka o wyraźnie zaznaczonych kościach policzkowych, dużych oczach szeroko rozstawionych na boki i charakterystycznym dużym nosie, policzki silnie zarumienione. Włosy krótkie, ciemnobrązowe, zawinięte w loki do tyłu. Święty ubrany jest długą złoconą albę oraz rokietę i złotą kapę o srebrzonej podszewce, spiętą na piersi szeroką klamrą. Na głowie ma założoną złoconą infułę, nosi również złocone rękawice i pełne buty. U nóg świętego, po lewej stronie klęczy na prawym kolanie żebrak wyciągający kapelusz na jałmużnę. Sylwetka drobna. Twarz szeroka o wyraźnie podkreślonych kościach policzkowych z osadzonymi szeroko oczami, otwartymi ustami i charakterystycznym dużym nosem. Głowa okolona krótką i siwą brodą oraz włosami z łysiną nad czołem. Żebrak ubrany jest w srebrzoną szatę, odsłaniającą lewe, nagie ramię. Polichromia naturalistyczna w odsłoniętych partiach ciała; szaty i atrybuty złocone oraz srebrzone.


Zarys problematyki artystycznej

Autorem rzeźby jest Johann Feeg, twórca szeregu prac w kościołach polskiego Spisza, m.in. ołtarzy bocznych i ambon w Niedzicy, Zakliczynie oraz kompletu ołtarzy w Jurgowie. Rzeźby Feega charakteryzują się naturalnymi pozami, obfite fałdy szat modelowane są w postaci ostro załamujących się płaszczyzn, przypominających połamaną blachę, a twarze posiadają znamienny typ anatomiczny o specyficznych cechach, takich jak pulchne policzki, na wpół otwarte usta i duże nosy. Ołtarz i znajdujące się w nim rzeźby są przykładami tzw. spiskiego rokoka, stylu który stopniowo kształtował się od lat czterdziestych XVIII stulecia i cechował się wyjątkową dekoracyjnością środków wyrazu. Twórczość kieżmarskich artystów, autorów omawianego dzieła, stanowiła kulminacyjne osiągnięcie tego stylu, które opisując ołtarze w Łapszach Wyżnych tak podsumował historyk sztuki Tadeusz Chrzanowski: „Czasem ma się wrażenie, że lada chwila tłum aniołków, jak ptactwo, poderwie się – spłoszone – z gzymsów, wyplącze się z ornamentów i wzniesie pod sklepienie z gwałtownym furkotaniem”.

Święty Marcin urodził się około 316 roku, a zmarł w 397 lub 401 roku. Pochodził z Węgier, był żołnierzem w legionach Konstancjusza w Galii. W 356 roku opuścił armię i został uczniem św. Hilarego. W 370 roku został wybrany na biskupa Tours. Według legendy miał podzielić się z ubogim swym płaszczem, dlatego często w ikonografii przedstawiany jest jako żołnierz siedzący na koniu i ucinający mieczem połę płaszcza dla ubogiego, a także z atrybutami, które identyfikują go jako żołnierza. Inne przedstawienia ukazują świętego jako biskupa, tak jak w omawianej rzeźbie.

Streszczenie

Rzeźba św. Marcina została wykonana około 1779 roku w warsztacie kierżmarskiego rzeźbiarza Johanna Feega. Artysta wykonał szereg prac w kościołach polskiego Spisza, m.in. ołtarze boczne i ambony w Niedzicy, Zakliczynie oraz komplet ołtarzy w Jurgowie.

Bibliografia

Skorupa Andrzej , "Jeszcze o Johannie Feegu, Imrichu Jagušiču i kościele w Jurgowie" , „Prace Pienińskie” , s. 328-332
Chmelinova Katarína , "Johann Feeg a spišské umenie 18. storočia" , „Almanach Muszyny” , s. 135-145
Skorupa Andrzej , "Johann Feeg i Imrich Jagušič na polskim Spiszu" , „Prace Pienińskie” , s. 85-97
Skorupa Andrzej, Monita Rafał, "Łapsze Wyżne. Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła", Kraków 2018
Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
Janicka-Krzywda Urszula, "Zabytkowe kościoły Orawy, Spisza, Podhala, Gorców i Pienin", Kraków 1987
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian , "Sztuka Ziemi Krakowskiej", Kraków 1982
Skorupa Andrzej, "Sztuki plastyczne doby baroku na Polskim Spiszu, cz. 1: Rzeźba" , „Almanach Nowotarski” , s. 107-124

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Marcin", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-marcin-5

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności