Św. Andrzej

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Nowy Targ
Miejscowość
Krempachy
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Parafia Św. Marcina Apostoła
Tagi
rzeźba XX wieku św. Andrzej
Miejsce przechowywania
ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/02995
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
lata dwudzieste XX wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Włochy (?)
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromia, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
wysokość – 100 cm
Wymiary szczegółowe
Wymiar podstawy – 26 x 23 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Według przekazu ustnego figury św. Piotra, św. Pawła, św. Andrzeja i św. Jana Ewangelisty zostały wykonane w latach dwudziestych XX wieku we Włoszech. Być może zakupiono je po pożarze, który zniszczył lewy bok ołtarza w 1924 roku. Oryginalne rzeźby nastawy ołtarzowej według inwentarza kościelnego z połowy XX wieku zostały złożone „w miechowni [na wieży] w liczbie 7 wielkich, 7 średniej wielkości, 3 małe”. Ołtarz główny jest trzecim z kolei ołtarzem w kościele św. Marcina. Według części badaczy dziejów kościoła w Krempachach powstał około 1725 roku, o czym ma świadczyć zapis w kronice parafialnej z tego samego roku, w którym zanotowano informację o nowo wyrzeźbionej nastawie, pomalowanej, posrebrzonej i pozłoconej przez austriackiego malarza Jana Grimma „S. Martini aram noviter sculptam per Senem Joannnem Grimm Rakussiensem Pictorem, pictam, inargentatam et inauratam fuisse”. Jednakże ołtarz główny jest obficie dekorowany ornamentem rokokowym, co przesuwa jego datowanie na drugą połowę XVIII wieku. Budowa nowej nastawy, bądź silna przebudowa starej mogła być związana z pożarem kościelnego dachu, który miał miejsce w 1788 roku. Być może ucierpiała wtedy również poprzednia nastawa sprzed 1725 roku.

Opis

Rzeźba św. Andrzeja ścięta z tyłu, ustawiona na niskim, prostopadłościennym cokole o ściętych narożach. Figura zwrócona frontalnie, z prawą nogą delikatnie ugiętą w kolanie, z pochyloną głową. Lewą ręką przytrzymuje przy piersi zamkniętą księgę; prawą również ugiętą, unosi przed siebie. Twarz o wysokim czole, z wyraźnie zaznaczoną łysiną okolona długą, falującą brodą, rozdzieloną na końcu na dwa pukle, nos długi i wąski, oczy skierowane w dół. Włosy średniej długości, widoczne po bokach głowy. Święty jest ubrany w czerwoną suknię z długimi rękawami oraz płaszcz w kolorze brudnozłotym ze złoconą podszewką, zawieszony na prawym ramieniu i podtrzymywany z przodu, drapowany w grube, miękkie fałdy. Obok rzeźby, po lewej stronie stoi wysoki, srebrzony krzyż w kształcie litery „X”. Polichromia w odsłoniętych partiach ciała naturalistyczna, podszewka płaszcza złocona, krzyż srebrzony.

Zarys problematyki artystycznej

Rzeźba powstała w latach dwudziestych XX wieku, według przekazów ustnych we Włoszech. Niestety źródła archiwalne nie ujawniły autora dzieła. Święty Andrzej był rybakiem, bratem św. Piotra. Początkowo był uczniem św. Jana Chrzciciela, później jako jeden z pierwszych został powołany przez Chrystusa słowami „Pójdźcie za Mną, a uczynię was rybakami ludzi” (Mt 4, 19). Święty poniósł śmierć męczeńską w greckim mieście Patros ukrzyżowany na krzyżu w kształcie litery „X”, głową w dół. Z tego powodu w ikonografii jest zazwyczaj przedstawiany z krzyżem, zwanym też krzyżem św. Andrzeja, który na ołtarzu w Krempachach został umieszczony przed rzeźbą. W lewej dłoni trzyma księgę, symbol jego apostolskiej misji.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, delikatne zabrudzenia powierzchni.

Streszczenie

Rzeźbę św. Andrzeja wykonano w latach dwudziestych XX wieku i wtórnie umieszczono na ołtarzu głównym z drugiej połowy XVIIII wieku. Niestety źródła archiwalne nie ujawniły autora dzieła. Przedstawia św. Andrzeja, rybaka, brata św. Piotra. Początkowo święty był uczniem św. Jana Chrzciciela, później jako jeden z pierwszych został powołany przez Chrystusa słowami „Pójdźcie za Mną, a uczynię was rybakami ludzi” (Mt 4, 19). Święty Andrzej poniósł śmierć męczeńską w greckim mieście Patros ukrzyżowany na krzyżu w kształcie litery „X”, głową w dół. Z tego powodu w ikonografii jest zazwyczaj przedstawiany z krzyżem, zwanym też krzyżem św. Andrzeja, który na ołtarzu w Krempachach został umieszczony przed rzeźbą. W lewej dłoni trzyma księgę, symbol jego apostolskiej misji.

Bibliografia

Skorupa Andrzej, "Krempachy. Kościoły św. Marcina i św. Walentego", Kraków 2015
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Apostoł Stanisław, "Szlak Gotycki. Nowy Targ-Kieżmark-Nowy Targ", Nowy Targ 2003
Janicka-Krzywda Urszula, "Zabytkowe kościoły Orawy, Spisza, Podhala, Gorców i Pienin", Kraków 1987
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993
Skorupa Andrzej, "Sztuki plastyczne doby baroku na Polskim Spiszu, cz. 1: Rzeźba" , „Almanach Nowotarski” , s. 107-124

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Andrzej", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-andrzej-5

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności