Ołtarz główny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Mogilany
Miejscowość
Gaj
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Mogilany
Parafia
Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
mała architektura sztuka XVIII wieku
Miejsce przechowywania
prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/01279
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1712 rok, 1899 rok
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz został wykonany w 1712 roku za czasów probostwa Stanisława Broniewskiego. Jego następca, Michał Kamieński (1715-1734) sprawił nowe tabernakulum i odnowił ołtarz główny. Za sprawą księdza Józefa Michalca odmalowano i pozłocono ołtarz główny. W 1899 roku dobudowano do nastawy nowe zwieńczenie. W 1998 roku ołtarz główny powrócił do kościoła po gruntownej konserwacji w pracowni państwa Kusiów. W zwieńczeniu retabulum 24 września 1998 umieszczono obraz Matki Boskiej Anielskiej, wykonany przez Aleksandrę Adamską-Kuś.

Opis

Nastawa architektoniczna, jednoosiowa z bramkami, jednokondygnacyjna ze zwieńczeniem, na wysokim cokole z wyłamanymi dwoma prostopadłościanami. Ołtarz skrzyniowy, prostopadłościenny, obity blachą; mensa drewniana. Na ołtarzu tabernakulum i tron wystawienia. Nastawa flankowana parą pilastrów i ustawioną przed nimi parą kolumn o kręconych trzonach oplecionych wicią roślinną, z korynckimi kapitelami. Podpory dźwigają pełne belkowanie wyłamane pod kątem na ich osi, z fryzem dekorowanym rozetami i wicią roślinną oraz cokoły z figurami puttów na obłokach. Niemal całe pole środkowe wypełnione wnęką w formie stojącego prostokąta o wciętych górnych narożach, ujętą profilowaną ramą. Wewnątrz dużo mniejszy obraz Matki Boskiej Gajowskiej w osobnej ramie, flankowany roślinnymi zwisami, od góry dekorowany uskrzydlonymi główkami anielskimi na obłokach. Nastawa ujęta uszami w kształcie roślinnych zwisów. Zwieńczenie w formie stojącego prostokąta, flankowane kolumienkami o kręconych trzonach oraz spływami wolutowymi. Podpory dźwigają pełne belkowanie wyłamane na ich osi, dekorowane rozetami i uskrzydloną główką anielską oraz fragmenty przerwanego półkolistego przyczółka. Na belkowaniu cokół z figurą anioła. Całe pole wypełnia wnęka w formie stojącego prostokąta ujętego ramą dekorowaną ornamentem roślinnym, z obrazem Matki Boskiej Anielskiej. Nastawę flankują bramki w profilowanych framugach, z przejściami w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym, w przyłuczach dekorowane ornamentem roślinnym. Zamknięte są cokołami utworzonymi ze spływów wolutowych, na których stoją figury św. Piotra i św. Pawła. Struktura polichromowana w kolorze niebiesko-zielonym, z czerwonymi detalami; kolumny, profile i ornamentyka złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Retabulum jest w typie aediculowym, a więc jednoosiowej, jednokondygnacyjnej nastawy ze zwieńczeniem, ujętej parą podpór. Niemal całe pole środkowe wypełnia prostokątna wnęka. Tego rodzaju retabula były rozpowszechnione już w pierwszej połowie XVII i występowały przez cały XVIII wiek. Charakterystyczne kolumny o kręconych trzonach podtrzymujące elementy belkowania wyłamane pod kątem, są znamienne dla tego rodzaju dzieł z początku XVIII wieku, wykorzystywane były chociażby w nastawach tworzonych w warsztacie Jerzego Hankisa (Tarnobrzeg). Niestety nie wiadomo jak wyglądało pierwotne zwieńczenie nastawy, które w 1899 roku zostało zastąpione obecnym.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Ołtarz został wykonany w 1712 roku za czasów probostwa Stanisława Broniewskiego. W 1899 roku dobudowano do nastawy nowe zwieńczenie. Retabulum jest w typie aediculowym, a więc jednoosiowej, jednokondygnacyjnej nastawy ze zwieńczeniem, ujętej parą podpór. Niemal całe pole środkowe wypełnia prostokątna wnęka. Tego rodzaju retabula były rozpowszechnione już w pierwszej połowie XVII i występowały przez cały XVIII wiek.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Wiecheć Władysław, "Parafia Matki Bożej w Gaju", Kraków 2001

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz główny ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-76

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności