Ołtarz główny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Czarny Dunajec
Miejscowość
Piekielnik
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Św. Jakuba Apostoła
Tagi
mała architektura sztuka drugiej połowy XIX wieku
Miejsce przechowywania
prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/05327
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1882-1884
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

W latach 1882-1884 wybudowano nowy ołtarz główny do kościoła w Piekielniku. W strukturze umieszono figury z poprzedniego retabulum z około 1749 roku. Ołtarz został wymieniony w inwentarzu księdza Antoniego Burdy z 1937 roku.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, dwukondygnacyjna ze zwieńczeniem, obie kondygnacje trójosiowe. Ołtarz murowany, prostopadłościenny, mensa z kamiennym portatylem. Antepedium dekorowane malowaną iluzjonistycznie prostokątną płyciną z wypukłymi krótszymi bokami. Na ołtarzu tabernakulum w formie drewnianej skrzynki ujętej kolumienkami podtrzymującymi gzyms. Do niego wbudowana drewniana skrzynka obita metalową blachą, z drzwiczkami w kształcie stojącego prostokąta, ujętego ramą, z wizerunkiem krzyża, winnego grona, kłosów zbóż i kielicha z hostią w polu. Całość flankowana uszami utworzonymi z cęg i kratki. Na tabernakulum tron wystawienia przyjmujący postać glorii promienistej, z parą aniołów unoszącą nad nią koronę zamkniętą. Tron flankowany dwoma klęczącymi aniołkami trzymającymi lichtarze ze świecami. Pierwsza kondygnacja na dwustrefowym cokole, w górnej partii z wyodrębnionymi prostopadłościanami, dekorowanymi płycinami z ornamentem roślinnym. Osie wydzielone czterema kolumnami o kapitelach kompozytowych, dźwigających pełne belkowanie z silnie wysuniętym gzymsem, wyłamane na ich osi oraz ustawione pod kątem na zewnątrz. Fryz dekorowany medalionem z monogramem IHS, uskrzydlonymi główkami anielskimi i ornamentem roślinnym. W polu środkowym wnęka w formie stojącego prostokąta, ujęta profilowaną ramą, z obrazem św. Jakuba. Wnęka flankowana figurami św. Katarzyny Aleksandryjskiej i św. Barbary ustawionymi na cokołach. Na osiach bocznych rzeźby św. Jana Chrzciciela i św. Andrzeja na cokołach. Pierwsza kondygnacja flankowana uszami utworzonymi z wici roślinnej i kratki. Druga kondygnacja na cokole z wyodrębnionymi prostopadłościanami, dekorowanymi płycinami z ornamentem roślinnym. Osie wydzielone czterema kolumnami o kapitelach kompozytowych, dźwigającymi pełne belkowanie, wyłamane na ich osi. Wewnętrzna para zwrócona pod kątem do środka, para skrajna na zewnątrz. Fryz dekorowany uskrzydlonymi główkami anielskimi. W polu obraz św. Józefa z Dzieciątkiem w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem odcinkowym, ujęty profilowaną ramą. Na osiach bocznych ustawione figury niezidentyfikowanej świętej i św. Jadwigi (?). Na skraju belkowania pierwszej kondygnacji umiejscowione rzeźby Marii i św. Jana. Druga kondygnacja flankowana uszami utworzonymi z wici roślinnej. Zwieńczenie w kształcie zbliżonym do leżącego prostokąta, o wklęsłych bokach, zamkniętego łukiem odcinkowym nadwieszonym. W polu grupa rzeźbiarska Koronacji Marii, w której postacie unoszą się na obłokach, nad nimi zaś znajduje się gołębica Ducha Świętego w glorii. Na belkowaniu drugiej kondygnacji ustawione dwa klęczące na obłokach aniołki oraz figury św. Stefana i św. Władysława. Struktura polichromowana w kolorze beżowym, z bladoróżowymi detalami; kolumny malowane na sposób imitujący marmoryzacje w kolorze zielonym; profile i ornamentyka złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Nastawa, mimo że powstała w XIX wieku, nawiązuje do struktur architektonicznych budowanych na przełomie XVII i XVIII wieku, a także w pierwszej połowie XVIII wieku. Cechuje ją kilkukondygnacyjna struktura, o płaskim licu, przełamanym wyłamanymi elementami cokołu i belkowania oraz duża ilość podpór. Być może jej architektura nawiązuje do wyglądu poprzedniego ołtarza głównego w Piekielniku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Zabrudzenia struktury.

Streszczenie

W latach 1882-1884 wybudowano nowy ołtarz główny do kościoła w Piekielniku. W strukturze umieszczono figury z poprzedniego retabulum z około 1749 roku. Nastawa, mimo że powstała w XIX wieku, nawiązuje do struktur architektonicznych budowanych na przełomie XVII i XVIII wieku, a także w pierwszej połowie XVIII wieku.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Skorupa Andrzej, "Kościoły polskiej Orawy", Kraków 1997
Trajdos Tadeusz, "Piekielnik w epoce „starego kościoła”" , [w:] "Piekielnik na Orawie... niemal od zarania dziejów" , red.Hopciaś Zygmunt , Kraków 2019 , s. 7-54
Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
"Inwentarz kościoła w Piekielniku ks. Antoniego Burdy (1937)" , [w:] "Piekielnik na Orawie... niemal od zarania dziejów" , red.Hopciaś Zygmunt , Kraków 2019 , s. 99-107

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz główny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-56

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności