Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Igołomia-Wawrzeńczyce
Miejscowość
Igołomia
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wawrzeńczyce
Parafia
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
Jezu Ufam Tobie ks. Andrzej Dominik Lipiewicz ołtarz boczny św. Florian św. Jan Ewangelista św. Jan Kanty św. Kazimierz
Miejsce przechowywania
nawa
Identyfikator
DZIELO/01843
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1766 rok
Fundator
Andrzej Dominik Lipiewicz
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, snycerskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Według akt wizytacji z 1783 roku ołtarz boczny św. Jana Kantego został wykonany w 1766 roku z inicjatywy ówczesnego proboszcza Andrzeja Dominika Lipiewicza (ok. 1724–1778), który u schyłku lat pięćdziesiątych XVIII wieku wyjechał do Rzymu w charakterze promotora kanonizacji bł. Jana Kantego. Pierwotnie ołtarz pomalowany był na kolor czarny, co opisano w aktach wizytacji z 1783 roku: „Czwarty Ołtarz z obrazem S: Jana Kantego snycerskiey roboty, czarno w heban malowany, i w rzeźbie wyzłacany, na Mensie murowaney z Portatelem” oraz w inwentarzu kościoła z 1791 roku: „Ołtarz S. Jana Kantego Czarno pod laserunek malowany z Mensą Murowaną y Portatylem”. Po raz kolejny ołtarz odnotowano w inwentarzu z 1860 roku: „ma cztery filarki drewniane na czarno pomalowane, mensa murowana”. W 1961 roku, w karcie inwentarzowej zabytku Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie zapisano, że ołtarz pomalowany jest na kolor niebieski. Kolor biały uzyskał zatem podczas którejś z ostatnich konserwacji w drugiej połowie XX wieku. Według opisu kościoła Jana Wiśniewskiego z 1917 roku w ołtarzu znajdował się również obraz św. Antoniego. Obecnie jego miejsce zajmuje wizerunek „Jezusa Ufam Tobie”, a obraz św. Antoniego umieszczony jest na ścianie nawy. Antepedium wykonał Tadeusz Rybski w 1974 roku.

Opis

Ołtarz drewniany, prostopadłościenny. Antepedium nowe w formie leżącego prostokąta w profilowanej ramie.
Ołtarz architektoniczny, jednoosiowy, jednokondygnacyjny ze zwieńczeniem, ustawiony na dwustrefowym cokole. Retabulum ujęte dwiema parami kolumn, z których skrajne wysunięte do przodu. Podpory o kapitelach kompozytowych, dźwigają pełne belkowanie wyłamane na ich osi oraz przerwany, trójkątny przyczółek z ustawionymi za nim figurami: po lewej św. Kazimierza, po prawej św. Floriana. W polu środkowym obraz z przedstawieniem „Jezu Ufam Tobie” oraz „Święty Jan Kanty” na zasuwie. Obrazy ujęte w profilowane, proste ramy w kształcie stojącego prostokąta. Ołtarz flankowany uszami utworzonymi z rocaille'u. Zwieńczenie w formie stojącego prostokąta, zamkniętego łukiem nadwieszonym, ujętego po bokach spływami wolutowymi. U szczytu zdobione rzeźbioną, dekoracją rocaille'ową. W polu w kształcie stojącego prostokąta obraz „Święty Jan Ewangelista”. W partii belkowania pięć relikwiarzy ułożonych w rzędzie, w różnych kształtach: pierwszy znajdujący się pośrodku w postaci prostokątnej płyciny o bokach zamkniętych łukiem nadwieszonym, dwa umieszczone po bokach w formie krzyża greckiego i dwa na skrajach w kształcie spłaszczonego owalu. W relikwiarzach na czerwonym materiale umieszczone relikwie świętych, opisane karteczkami: „S(anctae) Gertrudis.”, „S(anctae) Victoris. M(artyris)”, „S(anctae) Maximae M(artyris)”, „3 Sanctor-”, „S(ancti) Victoris M(artyris)”, „S(anctae) Marcella”, „S(ancta) Prisca (?)”. Część podpisów nieczytelna.
Struktura ołtarza polichromowana w kolorze bieli; rzeźby, detale, ornamentyka, profile i kolumny pozłacane.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz św. Jana Kantego ma charakterystyczną dla XVIII wieku strukturę aediculową, składającą się z dwóch par kolumn podtrzymujących belkowanie ze zwieńczeniem. Obecnie jest koloru białego, jednak według akt wizytacji pierwotnie pomalowany był na czarno ze złotymi kolumnami i rzeźbami. Kolor czarny odpowiadał ówczesnemu gustowi epoki i rozpowszechnił się wśród dzieł małej architektury dzięki popularności wyrobów z czarnego marmuru, pochodzących z jednego z najważniejszych ośrodków kamieniarskich w Polsce, w miejscowości Dębnik pod Krzeszowicami. Kamieniołomami, gdzie wydobywano czarny marmur zarządzali od lat dwudziestych XVII wieku, aż do 1953 roku karmelici bosi z Czernej. Tak długo trwająca moda na czarny marmur miała wpływ również na wyroby drewniane, których czarna malatura miała imitować wyroby kamieniarskie z Dębnika.

Streszczenie

Według akt wizytacji z 1783 roku ołtarz boczny św. Jana Kantego został wykonany w 1766 roku z inicjatywy ówczesnego proboszcza Andrzeja Dominika Lipiewicza. W polu środkowym znajdują się obrazy: „Jezu Ufam Tobie” oraz „Święty Jan Kanty” na zasuwie, natomiast w zwieńczeniu obraz „Święty Jan Ewangelista”. Pierwotnie ołtarz pomalowany był na kolor czarny, co opisano w wizytacji z 1783 roku.

Bibliografia

Natanek Piotr, "Informator Archidiecezji Krakowskiej 2000. Parafie i kościoły", Kraków 2000
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Kozik Jerzy, Wyżga Mateusz, "Przy wielkiej drodze. Gmina Igołomia-Wawrzeńczyce od wieków średnich do współczesności", Igołomia-Wawrzeńczyce 2012
Wiśniewski Jan, "Dekanat miechowski", Radom 1917
"Korpus witraży z lat 1800-1945 w kościołach rzymskokatolickich metropolii krakowskiej i przemyskiej, t. 2: Archidiecezja Krakowska, dekanaty pozakrakowskie", Kraków 2015

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Ołtarz boczny ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-63

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności