Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wadowicki
Gmina
Wadowice
Miejscowość
Barwałd Dolny
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wadowice Południe
Parafia
Św. Erazma Biskupa i Męczennika
Tagi
ołtarz boczny
Miejsce przechowywania
nawa
Identyfikator
DZIELO/00597
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
około 1885 roku
Fundator
ks. Mikołaj Wątorski
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Maków Podhalański
Technika i materiał
drewno iglaste i lipowe, cięte, techniki stolarskie i snycerskie, polichromia, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz powstał około 1885 roku prawdopodobnie w warsztacie majstra Otręby z Makowa z fundacji ks. Mikołaja Wątorskiego, który był proboszczem w Barwałdzie Dolnym w latach 1847-1893. Zgodnie z zapisem na portatylu ołtarz konsekrował biskup Albin Dunajewski w 1885 roku. Pierwotna polichromia ołtarza była wykonana w technice olejnej. Po kilku restauracjach struktura była pomalowana na kolor szary. Ostatnia konserwacja miała miejsce w latach 2006-2007. Przeprowadziła ją firma konserwatorska „Konserwacja Zabytków” z Krzeszowic, pod kierownictwem Antoniego Guzika. Obecnie w polu głównym ołtarza znajduje się obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa, pędzla Józefa Żarnowskiego z 1887 roku. Natomiast na zasuwie ołtarza – obraz przedstawiający Trójcę Świętą Michała Szaryszewskiego z 1784 roku, a w zwieńczeniu obraz „Stygmatyzacja św. Franciszka” nieznanego autora z XIX wieku.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, jednoosiowa, jednokondygnacyjna ze zwieńczeniem. Ołtarz prostopadłościenny z kamienną mensą z portatylem. Antepedium drewniane obwiedzione profilowaną ramą z narożami wypełnionymi stylizowanymi liśćmi i wypukło rzeźbionym monogramem IHS pośrodku. Tabernakulum w formie prostopadłościennej skrzynki, flankowane na przodzie parą kolumienek, zamknięte od góry profilowanym gzymsem. Drzwiczki w kształcie stojącego prostokąta z płaskorzeźbionym kielichem z hostią w glorii. Nastawa wsparta na podwójnym, ukośnie ustawionym cokole, podtrzymującym parę zdwojonych filarów i stojących przed nimi parę kolumn. Podpory wspierają imposty i przerywany, wolutowy przyczółek, z usadzoną nań parą aniołków. W polu głównym, w prostokątnej ramie, zamkniętej łukiem nadwieszonym znajduje się obraz „Najświętsze Serce Pana Jezusa” z końca XIX wieku oraz obraz „Trójca Święta” z 1784 roku na zasuwie. Zwieńczenie w kształcie wklęsło-wypukłym, zamkniętym gzymsem utworzonym z dwóch wolut spiętych pośrodku muszlą palmetową. W polu środkowym obraz „Stygmatyzacja św. Franciszka”. W partii cokołu prostokątne płyciny zamknięte profilowanymi ramami z dekoracją floralną w polu, a górne części filarów zdobione ornamentem akantowym. Podpory ustawione na bazach, trzony gładkie, kapitele kompozytowe. Imposty zdobione stylizowanymi rozetami. Struktura polichromowana na kolor jasnobeżowy, detale i ornamentyka złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz wykonany około 1885 roku stanowi przykład charakterystycznej dla tego okresu struktury ołtarzowej cechującej się prostą, jednokondygnacyjną, jednoosiową formą z ukośnie ustawionymi partiami cokołów i impostów. Neobarokowy ołtarz boczny został prawdopodobnie wykonany przez majstra Otrębę z Makowa. Niemal identyczna nastawa polichromowana na bordowo znajduje się w pobliskim kościele w Radziszowie.
Obecnie w polu głównym ołtarza znajduje się obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa, pędzla Józefa Żarnowskiego z 1887 roku. Kult Najświętszego Serca Pana Jezusa sięga XVII wieku. Na jego teologiczne ujęcie i liturgiczny kształt nabożeństwa miały wpływ objawienia siostry Marii Alacouque. W XIX wieku kult rozpropagowało Apostolstwo Modlitwy, założone w 1844 roku w Vals. Na zasuwie ołtarza znajduje się obraz z przedstawieniem Trójcy Świętej Michała Szaryszewskiego z 1784 roku, a w zwieńczeniu obraz „Stygmatyzacja św. Franciszka” nieznanego autora z XIX wieku. Oba wizerunki zostały ukazane w tradycyjnych typach ikonograficznych.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, po konserwacji. Konserwację w latach 2006-2007 wykonała firma konserwatorska „Konserwacja Zabytków” z Krzeszowic, pod kierownictwem Antoniego Guzika.

Streszczenie

Ołtarz z około 1885 roku o charakterystycznej dla tego okresu strukturze. Ołtarz wykonał prawdopodobnie majster Otręba z Makowa. W polu głównym znajduje się obraz „Najświętsze Serca Pana Jezusa”, pędzla Józefa Żarnowskiego z 1887 roku. Natomiast na zasuwie ołtarza obraz „Trójca Święta” Michała Szaryszewskiego z 1784 roku, a w zwieńczeniu obraz „Stygmatyzacja św. Franciszka” nieznanego autora z XIX wieku.

Bibliografia

Klekot Ewa, "Najświętsze Serce Jezusowe – sceny z życia symbolu" , „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” , s. 55-66
Niechaj Małgorzata, Niechaj Józef, "Radziszów. Z dziejów wsi i jej mieszkańców ", Radziszów 2015
Studnicki Gustaw, "Barwałd. Zarys dziejów", Wadowice 1994

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-60

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności