Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Jabłonka
Miejscowość
Jabłonka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Przemienienia Pańskiego
Tagi
Czesław Kojs Ignacy Suwada ołtarz boczny
Miejsce przechowywania
południowa strona ściany tęczowej
Identyfikator
DZIELO/13723
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza ćwierć XX wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Tyrol, Austria (?), osie boczne: Jabłonka
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i snycerskie, polichromia, złocenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz powstał w pierwszej ćwierci XX wieku. Pierwotnie w polu głównym znajdował się osiemnastowieczny obraz Wszystkich Świętych, a po bokach późnobarokowe figury świętych niewiast. Dzieła te oglądał jeszcze w 1938 roku Tadeusz Szydłowski. Obecne obrazy w zwieńczeniach oraz rzeźby do ołtarzy bocznych zakupił ksiądz Julian Łysak (proboszcz w Jabłonce w latach 1928-1967). Ołtarz przekształcono w 1950 roku. Osie boczne wykonali stolarze z Jabłonki: Czesław Kojs i Ignacy Suwada. W 2004 roku ołtarz poddano gruntownej konserwacji.

Opis

Ołtarz przyścienny, architektoniczny, trójosiowy, jednokondygnacyjny ze zwieńczeniem. Ołtarz skrzyniowy, sarkofagowy, z kamiennym portatylem. Mensa wklęsło-wypukła, z wydzielonym polem, pośrodku którego, ujęte okrągłą ramą płaskorzeźbione, polichromowane gorejące serce. Tabernakulum w formie prostopadłościennej skrzynki, ustawione na niskim cokole, ujęte parą lizen zdobionych cekinami, zamknięte profilowanych gzymsem. Drzwiczki dekorowane płyciną w kształcie stojącego prostokąta, zamkniętego łukiem półkolistym, w polu z płaskorzeźbionym barankiem siedzącym na księdze na zielonym tle, w dolnej części kompozycji srebrne obłoki, w górnej złote promienie. Retabulum ustawione na wysokim cokole, kształtowanym schodkowo, po bokach ujętym małymi spływami wolutowymi. Osie boczne retabulum w formie ażurowych, architektonicznych tempiett, o profilowanych wielobocznych podstawach z pięciobocznym podwieszeniem. Baldachimy, wsparte na parze kolumn, kształtowane są na wzór architektonicznych dachów, z wycięciem arkadkowym u dołu oraz ze zwieńczeniem w formie wielobocznej latarni zakończonej kwiatonem. W niszy po lewej figura św. Wojciecha, a po prawej św. Stanisława. Część środkowa retabulum flankowana parą kolumn wspierających wyłamane pośrodku niepełne belkowanie. W polu obraz rzeźba Najświętsze Serce Jezusa, dookoła dekorowana bujnym ornamentem akantowym. Zwieńczenie w formie owalu ujętego dekoracyjną ramą z obrazem św. Andrzeja Boboli. U szczytu rzeźbiona, uskrzydlona główka aniołka i łaciński krzyż. Polichromia w kolorze jasnobeżowym, detale zielone, profilowania i ornamentyka złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz boczny prawdopodobnie został wykonany w warsztacie tyrolskim w pierwszej ćwierci XX wieku. Oś główną ołtarza flankują kolumny w stylu jońskim z ornamentyką neobarokową. Mensa w typie sarkofagowym, również wykonana w stylu neobarokowym. Pośrodku ołtarza znajduje się rzeźba Najświętszego Serca Pana Jezusa, często umieszczana w polach głównych ołtarzy od XIX wieku. Natomiast w osiach bocznych ołtarza znajdują się rzeźby świętych: Wojciecha i Stanisława, patronów Polski. Osie boczne ołtarza zostały przerobione przez dwóch stolarzy z Jabłonki: Czesława Kojsa i Ignacego Suwadę, którzy wykonali je w postaci ośmiobocznych, ażurowych tempiett, nieco odbiegających od neobarokowego stylu ołtarza.

Streszczenie

Ołtarz boczny prawdopodobnie wykonany w warsztacie tyrolskim w pierwszej ćwierci XX wieku. Pośrodku ołtarza znajduje się rzeźba Najświętsze Serce Jezusa. Natomiast po bokach ołtarza rzeźby świętych patronów Polski: św. Stanisława i św. Wojciecha, a w zwieńczeniu obraz św. Andrzeja Boboli. Osie boczne zostały przerobione przez dwóch stolarzy z Jabłonki: Czesława Kojsa i Ignacego Suwadę, którzy wykonali je w postaci ośmiobocznych, ażurowych tempiett.

Bibliografia

Trajdos Tadeusz, "Opis kościoła parafialnego w Jabłonce" , „Orawa” , s. 21-24
"Korpus witraży z lat 1800-1945 w kościołach rzymskokatolickich metropolii krakowskiej i przemyskiej, t. 2: Archidiecezja Krakowska, dekanaty pozakrakowskie", Kraków 2015
Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
"Jabłonka – stolica polskiej Orawy. Historia i współczesność", Nowy Targ-Jabłonka 2016
Skorupa Andrzej, "Kościoły polskiej Orawy", Kraków 1997

Jak cytować?

Maria Działo, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-33

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności