Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
myślenicki
Gmina
Myślenice
Miejscowość
Trzemeśnia
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Myślenice
Parafia
Parafia św. Klemensa
Tagi
gloria mała architektura około 1700 ornament akantowy
Miejsce przechowywania
południowo-wschodni narożnik nawy
Identyfikator
DZIELO/17307
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
około 1700 roku
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Dwa ołtarze boczne powstały prawdopodobnie około 1700 roku. Zostały wymienione w aktach wizytacji z 1730 roku, jako retabula stojące w nawie, jedno z prostą figurą Chrystusa Ukrzyżowanego, drugie z naruszonym (zniszczonym?) wizerunkiem Najświętszej Marii Panny. W opisie ołtarzy z akt wizytacji z lat 1747-1748 w ołtarzu bocznym po lewej stronie nawy znajdowało się przedstawienie Najświętszej Marii Panny, po prawej zaś św. Marii Magdaleny. Retabula zostały przeniesione do nowo wybudowanej w 1780 roku świątyni, gdzie znajdują się do dziś. Prawdopodobnie na przełomie XIX i XX wieku podczas odnowienia kościoła do omawianej nastawy dobudowano kamienny ołtarz oraz dodano glorię i wazony. Wprawiono również nowy obraz św. Sebastiana w zwieńczeniu, a około 1910 roku w polu głównym obrazy Mariana Szczurowskiego – „Św. Wojciech” oraz „Św. Katarzyna Aleksandryjska”.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, jednoosiowa, jednokondygnacyjna ze zwieńczeniem ustawiona na cokole z wyodrębnionymi po bokach prostopadłościanami. Ołtarz kamienny prostopadłościenny, ujęty po bokach esownicami, z przodu flankowany kanelowanymi lizenami, w centrum krzyż. Nastawa flankowana parą kolumn o kapitelach kompozytowych, dźwigających pełne belkowanie wyłamane na ich osi, w partii fryzu dekorowane rozetami, wicią roślinną i muszlą. Całe pole środkowe wypełnia nisza w formie stojącego prostokąta z obrazem św. Wojciecha, ujęta złoconą ramą zdobioną dekoracją roślinną. Na belkowaniu ustawione dwa wazony z bukietami kwiatów. Kondygnacja flankowana uszami utworzonymi z ażurowego akantu. Zwieńczenie w formie owalnego pola z obrazem Męczeństwa św. Sebastiana ujętego wieńcem laurowym i ażurowymi liśćmi akantu, u dołu dwa rogi obfitości. Całość zakończona medalionem z okiem Opatrzności w glorii promienistej. Struktura polichromowana w kolorze jasnoniebieskim, z niebieskimi i czerwonymi detalami, kolumny, profile i ornamentyka złocone, elementy dekoracji srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Architektura ołtarza w partii kondygnacji oparta jest o prosty schemat aediculi ujętej parą podpór podtrzymujących belkowanie, pole środkowe zaś w całości wypełnia wnęka w formie prostokąta. Ten typ ołtarza pojawił się w Małopolsce już w pierwszej połowie XVII wieku. Natomiast forma niearchitektonicznego zwieńczenia ujętego wicią akantu nawiązuje do tzw. Akanthusaltare. Te w całości niearchitektoniczne ołtarze, których pola obrazowe ujęte były akantem, występowały w Małopolsce stosunkowo rzadko, natomiast na przełomie XVII i XVIII wieku architektoniczne struktury dość często otrzymywały niearchitektoniczne zwieńczenia, kształtowane przez ornament, jak w omawianym ołtarzu. Taka struktura architektoniczna ołtarza oraz forma dekoracji akantowej pozwalają datować go na około 1700 rok.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Przetarcia złoceń i niewielkie ubytki polichromii ołtarza. Retabulum było odnawiane zapewne na przełomie XIX i XX wieku.

Streszczenie

Dwa ołtarze boczne powstały prawdopodobnie około 1700 roku. Prawdopodobnie na przełomie XIX i XX wieku podczas odnowienia kościoła do omawianej nastawy dobudowano kamienny ołtarz oraz wprawiono nowe obrazy. Ten typ ołtarza pojawił się w Małopolsce już w pierwszej połowie XVII wieku. Natomiast forma niearchitektonicznego zwieńczenia ujętego wicią akantu nawiązuje do tzw. Akanthusaltare.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Stolot Franciszek, "Główne typy kompozycyjne drewnianych ołtarzy w Małopolsce po roku 1600 " , [w:] "Sztuka około roku 1600. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Lublin, listopad 1972" , red.Hrankowska Teresa , Warszawa 1974 , s. 339-354

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-50

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności