Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
myślenicki
Gmina
Myślenice
Miejscowość
Trzemeśnia
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Myślenice
Parafia
Parafia św. Klemensa
Tagi
gloria mała architektura około 1700 ornament akantowy
Miejsce przechowywania
północno-wschodni narożnik nawy
Identyfikator
DZIELO/17303
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
około 1700 roku
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Dwa ołtarze boczne powstały prawdopodobnie około 1700 roku. Zostały wymienione w aktach wizytacji z 1730 roku, jako retabula stojące w nawie, jedno z prostą figurą Chrystusa Ukrzyżowanego, drugie z naruszonym (zniszczonym?) wizerunkiem Najświętszej Marii Panny. W opisie ołtarzy z akt wizytacji z lat 1747-1748 w ołtarzu bocznym po lewej stronie nawy znajdowało się przedstawienie Najświętszej Marii Panny, po prawej zaś św. Marii Magdaleny. Retabula zostały przeniesione do nowo wybudowanej w 1780 roku świątyni, gdzie znajdują się do dziś. Prawdopodobnie na przełomie XIX i XX wieku podczas odnowienia kościoła nastawa została przebudowana. Do struktury dodano wówczas nowe zwieńczenie i glorię, wprawiono nowe obrazy oraz wybudowano kamienny ołtarz.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, jednoosiowa, jednokondygnacyjna ze zwieńczeniem ustawiona na cokole z wyodrębnionymi po bokach prostopadłościanami. Ołtarz kamienny prostopadłościenny, ujęty po bokach esownicami, z przodu flankowany kanelowanymi lizenami, w centrum płaskorzeźbione gorejące serce. Nastawa flankowana parą kolumn o kapitelach korynckich, dźwigających belkowanie wyłamane na ich osi, przerwane przez pole środkowe, w partii fryzu dekorowane rozetami. Całe pole środkowe wypełnia nisza w formie stojącego prostokąta z obrazem Matki Boskiej Różańcowej ze św. Dominikiem i św. Katarzyną Sieneńską, ujęta złoconą, profilowaną ramą. Na belkowaniu ustawione dwa wazony z bukietami kwiatów. Kondygnacja flankowana uszami utworzonymi z ażurowego akantu z kampanulami. Zwieńczenie w formie stojącego prostokąta zakończonego kluczem z rozetą, ujętego z trzech stron ażurowym akantem. W polu obraz św. Józefa z Dzieciątkiem w formie stojącego prostokąta o ściętych narożach, w ramie dekorowanej ażurowym ornamentem roślinnym. Całość zakończona medalionem z monogramem Marii otoczonym obłokami, w glorii promienistej. Struktura polichromowana w kolorze jasnoniebieskim, z niebieskimi i czerwonymi detalami, kolumny, profile i ornamentyka złocone, elementy dekoracji srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Najprawdopodobniej zwieńczenie nastawy ołtarzowej pierwotnie wyglądało jak w sąsiednim ołtarzu bocznym, a mianowicie był to medalion z obrazem otoczony wicią akantową. Forma zwieńczenia ujętego wicią akantu nawiązuje do tzw. Akanthusaltare. Te w całości niearchitektoniczne ołtarze, których pola obrazowe ujęte były akantem, występowały w Małopolsce stosunkowo rzadko, natomiast na przełomie XVII i XVIII wieku architektoniczne struktury dość często otrzymywały niearchitektoniczne zwieńczenia, kształtowane przez ornament, jak było pierwotnie w omawianym ołtarzu. Architektura nastawy ołtarza w partii kondygnacji oparta jest o prosty schemat aediculi ujętej parą podpór podtrzymujących belkowanie, pole środkowe zaś w całości wypełnia wnęka w formie prostokąta, która przerywa belkowanie. Ten typ ołtarza pojawił się w Małopolsce już w pierwszej połowie XVII wieku. Elementy te oraz forma dekoracji akantowej pozwalają datować go na około 1700 rok.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Przetarcia i drobne ubytki mechaniczne polichromii. Liczne przetarcia warstwy złoceń.

Streszczenie

Dwa ołtarze boczne powstały prawdopodobnie około 1700 roku. Prawdopodobnie na przełomie XIX i XX wieku nastawa została przebudowana. Do struktury dodano wówczas nowe zwieńczenie i glorię, wprawiono nowe obrazy oraz wybudowano kamienny ołtarz. Najprawdopodobniej zwieńczenie nastawy ołtarzowej pierwotnie wyglądało jak w sąsiednim ołtarzu bocznym. Architektura nastawy ołtarza w partii kondygnacji oparta jest o prosty schemat aediculi. Ten typ ołtarza pojawił się w Małopolsce już w pierwszej połowie XVII wieku.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Stolot Franciszek, "Główne typy kompozycyjne drewnianych ołtarzy w Małopolsce po roku 1600 " , [w:] "Sztuka około roku 1600. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Lublin, listopad 1972" , red.Hrankowska Teresa , Warszawa 1974 , s. 339-354

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-162

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności