Dwustronny obraz: Matka Boska Różańcowa ze świętymi dominikańskimi oraz św. Piotr i św. Paweł

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
myślenicki
Gmina
Myślenice
Miejscowość
Trzemeśnia
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Myślenice
Parafia
Parafia św. Klemensa
Tagi
malarstwo XVIII wieku Matka Boska Różańcowa
Miejsce przechowywania
kościół
Identyfikator
DZIELO/17241
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
druga połowa XVIII wieku
Technika i materiał
olej na płótnie
Wymiary podstawowe
szerokość – 78 cm
wysokość – 112 cm
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 106 cm
Szerokość bez ramy – 71 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0

Dzieje zabytku

Dwustronny obraz pierwotnie znajdował się w feretronie i jako taki został wymieniony w „Katalogu zabytków” z 1953 roku. W późniejszym czasie obraz wyjęto z ram feretronu i powieszono na ścianie kościoła.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta. Na awersie przedstawienie Matki Bożej Różańcowej oraz czterech świętych dominikańskich. Kompozycja dwustrefowa, wielopostaciowa.
W górnej połowie obrazu ukazana Matka Boża z Dzieciątkiem na kolanach, siedząca frontalnie na obłokach, ze skrzyżowanymi nogami. Lewą ręką przytrzymuje Dzieciątko, prawą wyciąga w bok, w dłoni trzymając różaniec. Twarz ma owalną, o małych oczach, krótkim nosie i drobnych ustach, okoloną jasnymi włosami, ukrytymi pod welonem. Ubrana jest w jasnoróżową suknię, niebieski płaszcz zarzucony na ramiona i nogi, na głowie ma biały, rozwiany welon, a na stopach sandały. Dzieciątko ukazane w pozycji półleżącej na kolanach Matki, zwrócone w trzech czwartych w lewo, z głową skierowaną w przeciwną stronę, w obu rękach wyciągniętych w lewo trzyma różaniec. Dzieciątko ukazane jako niemal nagie, w partii podbrzusza przesłonięte białą tkaniną. Postacie w górnej strefie ukazane są pośród obłoków, na tle rozjaśnionego brązowo-żółtego nieba. W dolnej strefie dwie pary klęczących świętych zakonników i zakonnic. Po lewej św. Dominik, a za nim niezidentyfikowany dominikanin. Obaj zwróceni w trzech czwartych w lewo, z głowami uniesionymi w górę. Dominik ma dłonie skrzyżowane na piersi. Obaj mają szczupłe twarze, o małych okrągłych oczach, krótkich nosach i pełnych ustach, okolone krótkimi włosami, z tonsurami na głowie. Obaj ubrani są w białe habity z kapturami i szkaplerzami, Dominik ma na ramiona narzucony czarny płaszcz. Na czole ma gwiazdę. Przed nim leży pies trzymający pochodnię w pysku. Po prawej stronie św. Katarzyna Sieneńska, za nią niezidentyfikowana święta. Obie zakonnice zwrócone w trzech czwartych w prawo, z uniesionymi głowami. Święta Katarzyna z wyciągniętymi przed siebie rękami. Zakonnice o szczupłych twarzach, z niewielkimi oczami skierowanymi w górę, prostymi nosami i pełnymi ustami. Ubrane są w białe habity ze szkaplerzami, czarne płaszcz i welony. Święta Katarzyna ma na głowie koronę cierniową, na dłoniach stygmaty. Przed nią, na ziemi leży lilia. Nad głowami świętych aureole. Postacie w dolnej strefie ukazane na tle pejzażu z pagórkami w oddali.
Na rewersie obrazu przedstawienie św. Piotra i św. Pawła w całej postaci. W lewej części obrazu Piotr zwrócony w trzech czwartych w prawo, w kontrapoście, z głową skierowaną w lewo. Prawą ręką przytrzymuje pionową belkę odwróconego krzyża, w dłoni trzyma dwa klucze, lewą rękę kładzie na piersi. Twarz ma szczupłą, o małych oczach, zadartym nosie i pełnych ustach, okoloną siwymi, kręconymi włosami i brodą. Ubrany jest w niebieską tunikę oraz jasnobrązowy płaszcz przewiązany diagonalnie przez prawe ramię. Na stopach ma sandały. W prawej części obrazu św. Paweł, ukazany frontalnie, w kontrapoście, z głową skierowana wprawo. W lewej ręce trzyma miecz skierowany ostrzem w dół, prawą przytrzymuje na boku księgę. Twarz ma pociągłą, o migdałowatych oczach, prostym nosie i pełnych ustach, okoloną długą brodą i jasnobrązowymi, krótkimi włosami. Ubrany jest w ciemnobrązową tunikę oraz czerwony płaszcz zarzucony na ramiona. Na stopach ma sandały. Wokół głów obu świętych nimby. Postacie ukazane na tle pejzażu. W górnej partii obrazu pośród obłoków, na tle rozświetlonego nieba Oko Opatrzności.
Obraz ujęty wąską, profilowaną i srebrzoną ramą.


Zarys problematyki artystycznej

Awers obrazu ukazuje Matkę Boską Różańcową ze świętymi dominikańskimi w jej tradycyjnej ikonografii. Przedstawienie z dwustrefową, symetryczną kompozycją, gdzie zazwyczaj Matka Boska podaje różaniec Dominikowi, a Dzieciątko Katarzynie, wykształciła się w XVII wieku i stała się niezwykle popularna w sztuce polskiej. Najczęściej Matka Boska Różańcowa występuje wyłącznie ze św. Dominikiem i św. Katarzyną, w omawianym dziele kompozycja została poszerzona o dwie inne, niestety niezidentyfikowane postacie z zakonu dominikańskiego. Sam św. Dominik jest niezwykle silnie związany z kultem różańca, gdyż według legendy Matka Boska wręczyła mu różaniec i zachęciła do odmawiania jego tajemnic. Przez to też uznawany jest za pierwszego propagatora modlitwy różańcowej. Natomiast dołączenie do tej sceny również św. Katarzyny Sieneńskiej miało połączyć najważniejszych przedstawicieli męskiego i żeńskiego zakonu dominikańskiego, jak również ukazać razem założyciela zakonu i najbardziej czczoną świętą wiążąc ich z kultem różańca.
Na rewersie obrazu ukazani są św. Piotr i św. Paweł, którzy bardzo często przedstawiani byli razem. W Kościele uroczystość obu apostołów obchodzona jest jednocześnie, gdyż w tradycji uznaje się, że zginęli w tym samym dniu. Przez swoje zasługi dla Kościoła obaj nazywani są „książętami apostołów”. Jednym z atrybutów św. Piotra są klucze, dlatego że Chrystus zmienił jego pierwotne imię Szymon, co później wyjaśnił: „Ty jesteś Piotr (czyli Skała), i Ja na tej Skale zbuduje Kościół mój, a bramy piekielne go nie przemogą. I tobie dam klucze do królestwa niebieskiego” (Mt 16, 18-19). Święty Paweł poniósł śmierć męczeńską przez ścięcie mieczem, dlatego jest on jego atrybutem.




Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Ubytki i spękania w warstwie malarskiej, silne zabrudzenia powierzchni, sfalowane i przedziurawione płótno.

Streszczenie

Dwustronny obraz pierwotnie znajdował się w feretronie i jako taki został wymieniony w „Katalogu zabytków” z 1953 roku. W późniejszym czasie obraz wyjęto z ram feretronu i powieszono na ścianie kościoła. Awers obrazu ukazuje Matkę Boską Różańcową ze świętymi dominikańskimi w jej tradycyjnej ikonografii. Na rewersie ukazani są św. Piotr i św. Paweł, którzy bardzo często przedstawiani byli razem.

Bibliografia

"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Moisan-Jablonski Christine, Szafraniec Beata, "Maryja. Orędowniczka wiernych", Warszawa 1987
Zaleski Wincenty, "Święci na każdy dzień", Warszawa 1989

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Dwustronny obraz: Matka Boska Różańcowa ze świętymi dominikańskimi oraz św. Piotr i św. Paweł", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/dwustronny-obraz-matka-boska-rozancowa-ze-swietymi-dominikanskimi-oraz-sw-piotr-i-sw-pawel

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności