Chrystus Zmartwychwstały

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
myślenicki
Gmina
Myślenice
Miejscowość
Trzemeśnia
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Myślenice
Parafia
Parafia św. Klemensa
Tagi
rzeźba późnogotycka rzeźba XVI wieku
Miejsce przechowywania
kościół
Identyfikator
DZIELO/17315
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
XVI wiek
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Wymiary podstawowe
wysokość – 90 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Figura Chrystusa Zmartwychwstałego powstała w XVI wieku. Należała do wyposażenia dawnego, drewnianego kościoła św. Klemensa w Trzemeśni, później została przeniesiona do wybudowanej w 1780 roku świątyni. Obecnie znajduje się w nowej świątyni Matki Boskiej Pocieszenia w Trzemeśni.

Opis

Figura pełnoplastyczna, ustawiona na rzeźbionym fragmencie podłoża i na niskiej podstawie na planie ośmioboku. Chrystus zwrócony jest frontalnie, z głową skierowaną w prawo. W lewej ręce trzyma drzewce zakończone krzyżem z chorągwią z tkaniny z naszytym krzyżem, prawą rękę unosi w geście błogosławieństwa. Twarz ma owalną, o dużych, półprzymkniętych oczach, uniesionych brwiach, dużym nosie i małych ustach, okoloną krótką brodą skręconą w dwa pukle oraz brązowymi włosami sięgającymi ramion, rzeźbionymi w regularne fale. Chrystus ubrany jest w złocony płaszcz z czerwoną podszewką zarzucony na ramiona i plecy, otaczający postać i zarzucony z przodu na lewe przedramię, odsłaniając nagi tors z zaznaczoną raną w boku. Polichromia ciała naturalistyczna.

Zarys problematyki artystycznej

Figura Chrystusa Zmartwychwstałego nosi cechy późnogotyckie, dlatego może być datowana na XVI wiek. Sposób rzeźbienia twarzy z wysokim czołem (wtórnie zamalowanym polichromią) oraz włosów i brody kształtowanych w regularne, symetryczne pukle i fale jest charakterystyczny dla rzeźb z tego okresu. Podobnie układ ciała zakrytego niemal w całości płaszczem, odsłaniającym jedynie gładki tors, z łukowato zarzuconą z przodu tkaniną, znamiennie drapowaną w misowate fałdy. Bardzo zbliżone formalnie i kompozycyjnie są szesnastowieczne figury Chrystusa Zmartwychwstałego z kościołów w Raciechowicach, Porębie Wielkiej czy Modlnicy.
Figura Zmartwychwstałego przedstawia triumfującego Chrystusa, który powstał z grobu. Szata, która zazwyczaj jest czerwona, wskazuje na jego męczeństwo, a chorągiew jest symbolem zwycięstwa nad śmiercią.
W średniowieczu rzeźby pełniły często role rekwizytów w dramatyzowanej liturgii. Figury Chrystusa Zmartwychwstałego mogły być używane podczas liturgii Wielkanocnej i podczas Wniebowstąpienia. Cykl dramatyzowanych obrzędów Wielkiego Tygodnia rozpoczynała procesja z osiołkiem w Niedziele Palmową. Natomiast w Wielki Piątek odbywał się liturgiczny pogrzeb Chrystusa z wykorzystaniem figury Ukrzyżowanego. Pierwsze wierni adorowali krucyfiks (adoratio Crucis), następnie podczas uroczystej procesji składano go w urządzonym okazjonalnie grobie Bożym (depositio Crucis). W poranek wielkanocny inscenizowano zmartwychwstanie (elevatio Crucis), wówczas wyjmowano z grobu figurę i prezentowano ją wiernym, mogła być to rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego lub w zastępstwie już Zmartwychwstałego. Później tę ostatnią stawiano na ołtarzu aż do święta Wniebowstąpienia. Istnieją źródła, według których podczas liturgii Wniebowstąpienia figurę Chrystusa Zmartwychwstałego wciągano na linie aż do sklepienia kościoła i zabierano ją przez otwór sklepienny, inscenizując w ten sposób wstąpienie Chrystusa do nieba. Znane są przekazy, że tego rodzaju dramatyzowana liturgia miała miejsce w XVI wieku w kościołach Mariackim i Bożego Ciała w Krakowie oraz w świątyni parafialnej w Golcowej.
Nie zachowały się informacje o tym czy figura Chrystusa Zmartwychwstałego z Trzemeśni pełniła jakąś rolę w dramatyzowanej liturgii. Prawdopodobnie jednak była używana w procesji podczas rezurekcji, po której była stawiana na ołtarzu po lewej stronie, gdzie znajdowała się do czasu Wniebowstąpienia.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Liczne przetarcia warstwy polichromii i złoceń figury, ubytki polichromii i warstwy gruntu podstawy. Figura w całości przemalowana.

Streszczenie

Figura Chrystusa Zmartwychwstałego nosi cechy późnogotyckie, dlatego może być datowana na XVI wiek. Przedstawia ona triumfującego Chrystusa, który powstał z grobu. Szata, która zazwyczaj jest czerwona wskazuje na jego męczeństwo, a chorągiew jest symbolem zwycięstwa nad śmiercią. W średniowieczu rzeźby pełniły często role rekwizytów w dramatyzowanej liturgii. Figury Chrystusa Zmartwychwstałego mogły być używane podczas liturgii Wielkanocnej i podczas Wniebowstąpienia. Figura z Trzemeśni prawdopodobnie używana była w procesji podczas rezurekcji, po której stawiano ją na ołtarzu po lewej stronie, gdzie znajdowała się do czasu Wniebowstąpienia.

Bibliografia

Dziechciaruk-Jędrak Bogna, "Figury rycerzy w Muzeum Narodowym w Krakowie jako pozostałość późnogotyckiego Grobu Wielkanocnego" , „Folia Historiae Artium” , s. 65-88
Walanus Wojciech, "Późnogotycka rzeźba drewniana w Małopolsce 1490-1540", Kraków 2006

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Chrystus Zmartwychwstały", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/chrystus-zmartwychwstaly-23

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności