Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Gdów
Miejscowość
Gdów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
gloria mała architektura późny barok
Miejsce przechowywania
północno-wschodni narożnik nawy głównej
Identyfikator
DZIELO/01358
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
przed 1748 rokiem
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Północny ołtarz boczny powstał przed 1748 rokiem, gdyż został wymieniony już w aktach wizytacja z tego roku. Pierwotnie nosił wezwanie Najświętszej Marii Panny. Jego wykonanie przypisuje się warsztatowi Korneckich, tak jak pozostałe elementy wyposażenia architektoniczno-rzeźbiarskiego w kościele. Z czasem określany był jako ołtarz różańcowy lub Matki Boskiej Różańcowej. W 1905 roku „ołtarz M. Boskiej Różańcowej odnowiono kosztem 700 k(oron)”. Był konserwowany razem z całym wyposażeniem w latach 1976-1979 oraz w 1998 roku.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, jednoosiowa, jednokondygnacyjna ze zwieńczeniem, ustawiona na cokole, o lekko wklęsłym licu. Ołtarz prostopadłościenny, z drewnianą mensą. Antepedium dekorowane płyciną z monogramem Marii w wieńcu utworzonym z liści i kwiatów oraz stylizowanymi liśćmi w narożach. Nastawa ujęta parą pilastrów podtrzymujących belkowanie wyłamane na ich osi oraz odcinki falistego, przerwanego przyczółka, na którym siedzi para puttów. W polu środkowym płycina w profilowanej ramie w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem odcinkowym nadwieszonym, wewnątrz obraz Matki Boskiej Różańcowej w formie stojącego prostokąta. Przed pilastrami figury św. Dominika i św. Katarzyny Sieneńskiej stojące na konsolach. Zwieńczenie w formie zbliżonej do stojącego prostokąta ujęte wolutami, zakończone faliście wygiętym gzymsem i glorią promienistą z monogramem IHS otoczonym obłokami, z główkami anielskimi i nadlatującym puttem. W polu obraz św. Józefa z Dzieciątkiem w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem nadwieszonym półkolistym. Po bokach nastawy roślinne zwisy. Struktura polichromowana w kolorze jasnozielonym, profile oraz ornamentyka złocone.
Wewnątrz mensy napisy: „Glixelli / A. / za / Ks(iądz) Kan(onik) Aniołki / Ks(ądz) Wik(ary) Karkuli / Ks(iądz) Kat(echeta) Uczniuka / R(oku) P(ańskiego) / 1950 / Pozłotnicy z fir(my) / WIADROWSKIEGO / Najder M”.

Zarys problematyki artystycznej

Wyposażenie architektoniczno-rzeźbiarskie w kościele gdowskim zostało przypisane warsztatowi Korneckich na podstawie analizy porównawczej z jego potwierdzonymi dziełami, gdyż w archiwach parafialnych nie zachowała się informacja o autorze ołtarzy. Realizacja ta była prawdopodobnie pierwszą w indywidualnej karierze Piotra Korneckiego, w wyniku której założył swój warsztat w Gdowie. Z czasem pracowali w nim również jego synowie, prowadząc w okresie drugiej połowy XVIII wieku niezwykle prężną, rodzinną działalność artystyczną. Ołtarz reprezentuje typ aediculowy, a więc jednokondygnacyjnej struktury ujętej parą podpór dźwigających belkowanie, ze zwieńczeniem. Był to najbardziej popularny typ retabulum w XVIII wieku w Europie Środkowej, najczęściej stosowany dla ołtarzy bocznych, o skromniejszej od głównego architekturze. Pojawiał się on każdorazowo w realizacjach wyposażeń architektoniczno-rzeźbiarskich wykonywanych przez warsztat Korneckich, aczkolwiek o różnych wariantach podpór albo skierowanych pod kątem do wewnątrz, albo na zewnątrz względem lica ołtarza.
Ikonografia całego ołtarza skupiona jest wokół Matki Boskiej, począwszy od zwieńczenia z przedstawieniem jej Oblubieńca – św. Józefa, przez monogramy maryjne, po figury św. Dominika i św. Katarzyny Sieneńskiej, podkreślające różańcowy charakter jej wizerunku w polu głównym.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Ołtarz był konserwowany w latach 1905, 1977-1979 i 1998.

Streszczenie

Północny ołtarz boczny powstał przed 1748 rokiem, gdyż wymieniono go już w aktach wizytacji z tego roku. Jego wykonanie przypisuje się warsztatowi Korneckich, tak jak pozostałych elementów wyposażenia architektoniczno-rzeźbiarskiego w kościele. Ołtarz reprezentuje typ aediculowy, a więc jednokondygnacyjnej struktury ujętej parą podpór dźwigających belkowanie, ze zwieńczeniem – najbardziej popularny typ retabulum w XVIII wieku w Europie Środkowej. Ikonografia całego ołtarza skupiona jest wokół postaci Matki Boskiej.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Kornecki Marian, "Zabytki sztuki" , [w:] "Monografia powiatu myślenickiego, t. 1: Historia" , red.Reinfuss Roman , Kraków 1970 , s. 285-356
Wyczesany Jerzy, "Wystrój artystyczny kościoła św. Mikołaja w Bochni", Bochnia 1988
Wyczesany Jerzy, "Malarze, rzeźbiarze i złotnicy działający w Bochni od połowy XV do połowy XIX wieku" , „Rocznik Bocheński” , s. 103-122
Piątkowska Łucja, "Parafie Ziemi Bocheńskiej", Bochnia 2004
Kulig Tadeusz, Spiechowicz-Jędrys Agnieszka, "Sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej", Kraków 2007
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Kornecki Marian, "Zabytki sztuki" , [w:] "Monografia powiatu myślenickiego, t. 1: Historia" , red.Reinfuss Roman , Kraków 1970 , s. 285-356

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-3

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności