Tron łaski

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
suski
Gmina
Jordanów
Miejscowość
Jordanów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Trójcy Przenajświętszej i św. Wawrzyńca
Tagi
fundatorzy malarstwo XVI wieku Spytek Wawrzyniec Jordan Trójca Święta Tron Łaski
Miejsce przechowywania
kościół
Identyfikator
DZIELO/12050
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
po 1550 – przed 1569 rokiem
Fundator
Anna z Sieniawskich Jordanowa
Technika i materiał
tempera na desce lipowej
Wymiary podstawowe
szerokość – 134,5 cm
wysokość – 201 cm
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 171 cm
Szerokość bez ramy – 108 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz Trójcy Świętej został ufundowany po 1550 roku przez Annę z Sieniawskich Jordanową. Prawdopodobnie pierwotnie stanowił środkową część dawnego tryptyku. Przed 1569 rokiem domalowano u dołu rodzinę fundatorki. Obraz pierwotnie znajdował się w kaplicy św. Wawrzyńca. Po wybudowaniu drewnianego kościoła Trójcy Świętej w 1576 roku przeniesiono go do świątyni. Już przed 1613 rokiem obraz wisiał pod chórem muzycznym. Po wybudowaniu nowej, murowanej świątyni (1912) dzieło zostało schowane na strychu, gdzie znajdowało się aż do końca pierwszej wojny światowej. Dopiero w latach dwudziestych XX wieku zawieszono je w prezbiterium nowego kościoła. Obraz został wymieniony w tym miejscu w inwentarzach z 1932 i 1938 roku.


Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta z wyodrębnionym w górnej części łukiem półkolistym, w którego przyłuczach znajduje się ryta w zaprawie i złocona wić roślinna. W centrum przedstawienia tronujący Bóg Ojciec, który obiema rękami trzyma ramiona krzyża, do którego przybity jest Chrystus. Na krawędzi poziomej belki siedzi gołębica Ducha Świętego. Bóg ukazany frontalnie, z głową przechyloną na prawe ramię. Twarz ma pociągłą, o starczych rysach, okrągłych oczach, dużym nosie i pełnych ustach; okoloną długą, siwą brodą i włosami opadającymi na ramiona. Na głowie ma tiarę, a wokół niej nimb zamknięty. Ubrany jest w jasnoniebieską, luźną tunikę oraz jasnobrązowy płaszcz zarzucony na ramiona i nogi. Chrystus o znacznie mniejszych rozmiarach, przybity jest do krzyża czterema gwoździami. Jego ciało jest w lekkim zwisie, o szeroko rozłożonych ramionach, głowa opada na prawy bark. Twarz ma pociągłą, o zamkniętych oczach, okoloną krótką brodą i włosami sięgającymi ramion. Na głowie ma koronę cierniową, a wokół niej nimb zamknięty. Ciało ma szczupłe i muskularne. Przez biodra przewiązane krótkie, białe perizonium. Postać Boga Ojca flankują dwa anioły zwrócone na zewnątrz, z głowami skierowanymi do środka oraz rękami złożonymi w geście modlitwy. Anioł po jego prawej stronie trzyma berło, ubrany jest w jasną tunikę i czerwony płaszcz. Anioł po jego lewej trzyma włócznię i ubrany jest w niebieską tunikę. W tle widoczne oparcie tronu. Scena ujęta u góry podwiązaną po bokach ciemną draperią. W dolnej części obrazu na szachownicowej posadzce ukazana niewielkich rozmiarów rodzina fundatorki obrazu. W prawej dolnej części obrazu przedstawiono sześć klęczących kobiet, zwróconych w swoją prawą stronę, z dłońmi złożonymi w geście modlitwy, jedna z nich z opuszczonymi, skrzyżowanymi dłońmi. Cztery spośród nich to mężatki ubrane w czarne suknie, białe rańtuchy z podwikami, przed ostatnią znajduje się tarcza z godłem herbu Leliwa. Dwie pozostałe ukazane w strojach niezamężnych panien, w bogato zdobionych sukniach z szerokimi rękawami i kryzami, z toczenicami na głowach. Przed kobietami klęczy trójka dzieci z dłońmi złożonymi w geście modlitwy. Dzieci ukazane w różnym wieku, ubrane są w białe suknie z kryzami wokół szyi. W lewej części obrazu klęczy zwrócony w swoją lewą stronę mężczyzna, z dłońmi złożonymi w geście modlitwy ubrany w czarną szubę. Przed nim tarcza z godłem herbu Trąby.



Zarys problematyki artystycznej

Obraz ukazuje Trójcę Świętą w typie ikonograficznym zwanym Tronem łaski (thronus gratiae). Ilustruje on tronującego Boga Ojca, który trzyma krzyż z przybitym do niego Chrystusem, a nad nim znajduje się gołębica Ducha Świętego. Przedstawienie Tronu łaski wskazuje na zbawczy charakter ofiary Chrystusa, przez którą Bóg pojednał świat w Duchu Świętym. Pojęcie Tronu łaski pojawia się w Liście do Hebrajczyków, mówiącym o wyższości kapłaństwa Chrystusowego – „Mając więc arcykapłana wielkiego, który przeszedł przez niebiosa, Jezusa, Syna Bożego, trwajmy mocno w wyznawaniu wiary. Nie takiego bowiem mamy arcykapłana, który by nie mógł współczuć naszym słabościom, lecz doświadczonego we wszystkim na nasze podobieństwo, z wyjątkiem grzechu. Przybliżmy się więc z ufnością do tronu łaski, abyśmy otrzymali miłosierdzie i znaleźli łaskę dla [uzyskania] pomocy w stosownej chwili” (Hbr 4, 14-16). Od tradycyjnego sposobu przedstawienia Tronu łaski, jordanowski obraz odróżnia gołębica Ducha Świętego, która znajduje się nie nad głową Chrystusa, a na krawędzi poziomej belki krzyża oraz to, że krzyż w formie litery „T” (crux commisa) trzymany jest ukośnie. Tego rodzaju krzyże pojawiały się we wczesnych przedstawieniach Tronu łaski, w malarstwie niemieckim i niderlandzkim. Obraz zapewne został wykonany w kręgu krakowskich malarzy cechowych.
Jego fundatorką była Anna z Sieniawskich Jordanowa. Została ukazana jako dojrzała kobieta w prawym dolnym rogu obrazu z herbem rodziny Sieniawskich – Leliwa. Po przeciwnej stronie obrazu zilustrowano jej męża – Spytka Wawrzyńca Jordana, ze swoim herbem – Trąby. Towarzyszy im pięć córek, w tym trzy zamężne (Elżbieta 1. voto Bonerowa 2. voto Ligęza, Anna Zebrzydowska oraz Magdalena 1. voto Wapowska 2. voto Sobek) i dwie panny (Barbara i Zofia) oraz trójka wnuków.
Najmłodsza córka Spytka i Anny – Zofia wyszła za mąż w 1569 roku i dzięki temu wiadomo, że fundatorzy zostali domalowani na powstałym wcześniej obrazie przed tym rokiem, gdyż razem z siostrą zostały ukazane jeszcze jako panny.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Obraz wielokrotnie przemalowywany, uzupełniona malatura wzdłuż dolnej i bocznej krawędzi obrazu. Płaszcz Boga Ojca oraz aniołów był niegdyś pokryty złoceniami i ornamentami. Tiara przemalowana, dawniej w formie stożka, pierwotnie była bez dekoracji. Postacie fundatorów domalowane w późniejszym czasie, z użyciem innej farby oraz malowane w inny sposób, o innym rysunku niż postacie Trójcy Świętej.

Streszczenie

Obraz Trójcy Świętej został ufundowany po 1550 roku przez Annę z Sieniawskich Jordanową. Przed 1569 rokiem domalowano u dołu rodzinę fundatorki. Obraz ukazuje Trójcę Świętą w typie ikonograficznym zwanym Tronem łaski (thronus gratiae). Przedstawienie to wskazuje na zbawczy charakter ofiary Chrystusa, przez którą Bóg pojednał świat w Duchu Świętym. U dołu ukazano rodzinę fundatorki, z jej mężem – Spytkiem Wawrzyńcem Jordanem, ich pięcioma córkami i trzema wnukami.

Bibliografia

Maciążka Marcin, "Z kart parafialnej historii" , [w:] "Jordanów. Monografia miasta" , red.Bednarz Stanisław, Piotr Sadowski , Bielsko-Biała 2013 , s. 327-362
Michałowicz-Kubal Marta , "Jordanów i okolice", Jordanów 2000
Kutrzebianka Kazimiera, "Dwa obrazy wotywne w kościele parafialnym w Jordanowie", Miejsce Piastowe 1928

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Tron łaski", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/tron-laski

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności