Feretron dwustronny z Ecce Homo i Matką Boską Częstochowską

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Osiek
Miejscowość
Głębowice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Dekanat
Osiek
Parafia
Matki Boskiej Szkaplerznej
Miejsce przechowywania
dom parafialny
Identyfikator
DZIELO/13078
Kategoria
feretron
Ilość
1
Czas powstania
czwarta ćwierć XIX wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Małopolska
Technika i materiał
techniki snycerskie, złocenia, polichromowanie, olej na płótnie
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Feretron sprawiony na potrzeby uświetnienia procesji parafialnych.

Opis

Pole obrazowe feretronu uzyskało kształt owalu ujętego w złoconą, ażurową ramę skomponowaną z liści akantu. Całość obramienia wieńczy zamknięta, korona z krzyżykiem na globie, wypełniona purpurą z obręczą naśladującą kameryzację. Na awersie w polu obrazowym feretronu przedstawiono Chrystusa Bolesnego w typie Ecce Homo. Postać ukazana została w półpostaci z głową lekko przechyloną w prawą stronę. Chrystus ma ręce związane w nadgarstkach. W prawej ręce trzyma trzcinę. Zarówno twarz, jak i tors otrzymały jasną karnację. Jego umęczone oblicze charakteryzuje prosty nos, szeroko otwarte oczy oraz wydatne, czerwone usta. Głowę okalają jasnobrązowe włosy, odsłaniające lewe ucho, które puklami opadają na ramiona. Wokół twarzy widoczny jest krótki zarost przechodzący w charakterystycznie zawiniętą podwójnie brodę. Na głowie ma małą koronę cierniową, spod której ciekną strużki krwi, widoczne na czole, skroniach, włosach, torsie i rękach. Chrystus na ramionach ma narzucony purpurowy płaszcz zakrywający prawe ramię, którego obie poły są zawinięte na wysokości skrępowanych dłoni. Jego postać otaczają delikatnie zaznaczone jasne promienie widoczne na jasnoniebieskim tle całego przedstawienia. Na rewersie pola obrazowego feretronu namalowano wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej. Madonna została ukazana frontalnie w półpostaci. Prawą ręką wskazuje na trzymane na lewym ramieniu Dzieciątko Jezus. Jej podłużną twarz o ciemnej karnacji charakteryzuje wydatny, prosty nos, migdałowe oczy, mięsiste usta oraz dwa równoległe cięcia widoczne na prawym policzku. Na głowie ma ciemnoniebieski maforion podbity czerwienią i lamowany ciemnoochrową taśmą, odsłaniający fragment szkarłatnej sukni na piersi oraz prawy jej rękaw. Pod szyją namalowano potrójny sznur pereł z zawieszonym na nim srebrnym krzyżykiem. Maria ma na głowie wysoką koronę o obłych sterczynach, dekorowaną imitacją pereł oraz kamieni szlachetnych. Dzieciątko zostało ujęte w trzech trzecich, z głową zwróconą w prawą stronę. Prawą rękę wznosi w geście błogosławieństwa, w lewej natomiast trzyma gruby kodeks Ewangelii w szkarłatnej okładce. Mały Jezus ma owalną twarz o ciemnej karnacji. Widoczny jest wydatny nos i usta oraz szeroko otwarte oczy. Ma na sobie szkarłatnoczerwoną tunikę zdobioną srebrnymi rozetkami i lamowaną ciemnoochrową grubą taśmą. Głowę Chrystusa wieńczy wysoka korona, kształtem i dekoracją zbliżona do korony Madonny. Głowy postaci otaczają złocistoochrowe nimby, poszerzone o czerwonożółty otok ze złotymi gwiazdami oraz dodatkowo malowane jasne promienie widoczne na jasnoniebieskim tle obrazu.

Zarys problematyki artystycznej

Głębowicki obraz Chrystusa Bolesnego w typie Ecce Homo jest powtórzeniem przedstawienia tego samego tematu z ołtarza bocznego kościoła parafialnego. Oba obrazy są bezsprzecznie wzorowane na łaskami słynącym wizerunku Pana Jezusa Cierpiącego w niedalekich Bielanach koło Kęt, datowanego na drugą połowę XVI wieku. Wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej na rewersie feretronu przynależy do niezliczonych kopii jasnogórskiego oryginału, które powstawały w różnych miejscach w Polsce. Najczęściej kopiowano obrazy, które masowo powstawały w działającej przy częstochowskim klasztorze malarni. Oczywiście drukowano także liczne obrazki dewocyjne, które poprzez ruch pątniczy docierały do najdalszych zakątków kraju. Sylweta wizerunku częstochowskiego widoczna w Głębowicach ostatecznie została ustalona na dwa stulecia po koronacji obrazu 8 września 1717 roku koronami papieża Klemensa XI. Owe korony zostały skradzione na Jasnej Górze w nocy z 22 na 23 października 1909 roku. Ale już 29 maja 1910 roku na obraz nałożono nowe z daru papieża Piusa X. Wszystko wskazuje na to, że na wizerunku w Głębowicach przedstawiono jeszcze korony Klemensa XI. Na maforionie nie uwzględniono także obecności gwiazd, co pozwala datować wizerunek na drugą połowę XIX wieku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry. Nieznaczne przetarcia na cokole feretronu.

Literatura

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1, Województwo krakowskie, red. J. Szablowski, Warszawa 1953, s. 8;
A. Kunczyńska-Iracka, Malarstwo ludowe kręgu częstochowskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1978, s. 41-57, il. 101-99;
W. Kurpik, Częstochowska Hodegetria, Łódź-Pelplin 2008, s. 170-179, 190.

Streszczenie

Dwustronny feretron z przedstawieniami Chrystusa w typie Ecce Homo i Matki Boskiej Częstochowskiej, ujętymi w snycerskie obramienie, pochodzi z czwartej ćwierci XVIII wieku. Obraz Chrystusa Bolesnego w typie Ecce Homo jest powtórzeniem przedstawienia tego samego tematu z ołtarza bocznego kościoła parafialnego. Oba obrazy są bezsprzecznie wzorowane na łaskami słynącym wizerunku Pana Jezusa Cierpiącego w niedalekich Bielanach koło Kęt, datowanego na drugą połowę XVI wieku. Wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej na rewersie feretronu przynależy do niezliczonych kopii jasnogórskiego oryginału, które powstawały w różnych miejscach w Polsce.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "Feretron dwustronny z Ecce Homo i Matką Boską Częstochowską", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/feretron-dwustronny-z-ecce-homo-i-matka-boska-czestochowska

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności