Św. Mateusz

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Jabłonka
Miejscowość
Orawka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Św. Jana Chrzciciela
Tagi
ambona kałamarz księga rzeźba XVIII wieku św. Mateusz
Miejsce przechowywania
ambona
Identyfikator
DZIELO/04925
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
około 1693-1705
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Wymiary podstawowe
wysokość – 62 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Rzeźba powstała wraz z całą amboną, a także z zespołem ołtarzy bocznych w latach około 1693-1705.

Opis

Rzeźba pełnoplastyczna, przedstawiająca św. Mateusza. Figura w delikatnym kontrapoście z prawą nogą ugiętą w kolanie, ustawiona frontalnie, z głową skierowaną w prawą stronę. Lewą ręką podtrzymuje otwartą księgę wspartą na głowie klęczącego u jego lewego boku małego człowieka, zaś prawą trzyma pióro, które macza w kałamarzu znajdującym się w ręku człowieka. Twarz starcza z wysokim czołem, okolona długą i siwą brodą; włosy średniej długości siwe. Ubrany jest w długą, złotą i przepasaną w talii suknię oraz złoty płaszcz podbity na czerwono, przewieszony przez lewe ramię i zawieszony na prawym boku. Człowiek klęczący na lewym kolanie, z rękami wzniesionymi do góry, w prawej trzyma kałamarz. Twarz pulchna o rysach dziecięcych, włosy krótkie i jasne. Ubrany jest w złoconą tkaninę, przewieszoną przez biodra. Polichromia naturalistyczna w partiach ciała, szaty złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Niestety w dotychczasowych badaniach nad wyposażeniem kościoła w Orawce, wobec braku dokumentów archiwalnych dotyczących wykonawców, nie podjęto próby wskazania choćby kręgu potencjalnych autorów nastaw ołtarzowych, ambony i ich rzeźbiarskiego wystroju. Święty Mateusz jest autorem pierwszej Ewangelii, która jako jedyna księga w Piśmie Świętym została napisana w języku aramejskim. Święty był celnikiem z Kafarnaum, powołanym przez Chrystusa. Przed przyłączeniem się do uczniów podejmował Zbawiciela w swoim domu, co wywoływało zgorszenie u faryzeuszy. Po rozesłaniu apostołów św. Mateusz miał głosić ewangelię w Etiopii i tam ponieść śmierć męczeńską. Jego atrybutem jest człowiek, gdyż jego Ewangelia rozpoczyna się od opisu rodowodu Chrystusa. Atrybuty ewangelistów (człowiek, lew, orzeł i wół) pojawiają się już w wizji Ezechiela (Ez 1, 1-14) i apokaliptycznym widzeniu św. Jana (Ap 4, 6-8). Symbole te znane były również w obrazie świata starożytnych Babilończyków, gdzie odnosiły się do zodiaku, pór roku i czterech stron świata. Każde z trzech zwierząt ucieleśnia szczególny typ siły fizycznej: lew – siła potężna, ognista, nieujarzmiona; orzeł – ostrość wzroku, wysokość i szybkość lotu; wół – odporność i wytrwałość. Z kolei człowiek oznacza istotę obdarzoną duszą, inteligencją i wolą. W wizji Ezechiela cechy te są poszerzone i opisują Boga: człowiek – poznanie i wolę Boga, wół – jego siłę, lew – potęgę, a orzeł – wszechwiedzę. Z odniesieniem czterech symboli do tajemnic Chrystusa i do Ewangelii spotykamy się po raz pierwszy u św. Hieronima. W Lidii odkryto blok marmuru z następującym tekstem, odnoszącym się do Chrystusa i odpowiadający czterem atrybutom ewangelistów: „Jak człowiek cierpiał, jak lew zwyciężał, jak orzeł wzleciał, jak wół został zabity na ofiarę”.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Rzeźba św. Mateusza powstała wraz z całą amboną, a także z zespołem ołtarzy bocznych w latach około 1693-1705. Jego atrybutem jest człowiek, gdyż Ewangelia św. Mateusza rozpoczyna się od opisu rodowodu Chrystusa.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Monita Rafał, Skorupa Andrzej, "Orawka. Kościół św. Jana Chrzciciela", Kraków 2015
Trajdos Tadeusz, Pieńkowska Hanna, "Kościół w Orawce", Kraków 1999
Forstner Dorothea, "Świat symboliki chrześcijańskiej. Leksykon", Warszawa 1990
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993
Zieliński Chwalisław, "Sztuka sakralna. Co należy wiedzieć o budowie, urządzeniu, wyposażeniu, ozdobie i konserwacji Domu Bożego. Podręcznik opracowany na podstawie przepisów kościelnych", Poznań 1959

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Mateusz", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-mateusz-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności