Chrystus Frasobliwy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Jabłonka
Miejscowość
Orawka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Św. Jana Chrzciciela
Tagi
Chrystus Frasobliwy rzeźba XV wieku
Miejsce przechowywania
ołtarz boczny południowy
Identyfikator
DZIELO/04948
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
druga połowa XV wieku
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Rzeźba Chrystusa Frasobliwego została nabyta przez parafię po drugiej wojnie światowej. Została wykonana w późnym gotyku, zapewne w warsztacie śląskim. Pierwotnie znajdowała się na plebanii, obecnie jest umieszczona na ołtarzu Ukrzyżowania.

Opis

Figura pełnoplastyczna przedstawiająca Chrystusa Frasobliwego. Chrystus ukazany w pozycji siedzącej na drewnianym postumencie, wspierający prawą ręką głowę, a lewą opierający na lewym udzie. Ciało o silnie podkreślonej klatce piersiowej z wąską talią, bardzo szczupłe. Twarz podłużna z długim i wąskim nosem, z głęboko osadzonymi oczami, wzrokiem skierowanym w dół, okolona gęstą, krótką brodą, zawiniętą na końcu w dwa małe pukle. Figura wyrzeźbiona bez włosów. Na głowę założona peruka z długich, naturalnych, jasnych włosów, a na nich korona z przeplecionych gałązek. Perizonium rzeźbione, białe, ciasno oplatające biodra, z jednym końcem rozwianym pod prawym udem. Polichromia w odsłoniętych partiach ciała naturalistyczna. Spod korony cierniowej oraz po całym ciele spływają bardzo liczne, drobne strużki krwi oraz zaznaczone poziomymi kreskami sińce. Na rzeźbę nałożony jest współczesny czerwony płaszcz z materiału, spięty pod szyją metalową klamrą, na brzegach obszyty złotą bordiurą.


Zarys problematyki artystycznej

Cechy stylistyczne pozwalają z pewną dozą wątpliwości datować rzeźbę na drugą połowę XV wieku. Czytelne jest jeszcze nawiązanie do koncepcji późnogotyckiej w aranżacji tematu ilustrującego cierpienie Chrystusa, równocześnie jednak ekspresja wyraźnie uległa złagodzeniu, a fałdy perizonium posiadają już niewiele cech typowych dla sztuki późnego średniowiecza. Prawdopodobnie rzeźba powstała w warsztacie śląskim, który w owym czasie wiódł prym w przedstawianiu tego tematu w rzeźbie. Przedstawienia Chrystusa Frasobliwego pojawiły się w Polsce w okresie późnego gotyku, na przełomie XV i XVI wieku, a w sztuce zachodnioeuropejskiej w XIV i XV wieku, przede wszystkim w plastyce niemieckiej, w kulcie prywatnym. Zestawienie polskich średniowiecznych wizerunków dewocyjnych Chrystusa Frasobliwego wykazuje dużą jednolitość ujęcia ikonograficznego. W każdej z rzeźb Chrystus siedzi na bloku skalnym i prawą ręką wspiera głowę (z wyjątkiem rzeźby giebułtowskiej, w której opiera ją na lewej ręce), a dłonią podtrzymuje koroną cierniową (później dłoń wspiera głowę). Mniejsze wizerunki Chrystusa Frasobliwego znalazły miejsce w nurcie dewocyjnym „devotio moderna”, który zalecał szukanie i odnajdywanie Boga poprzez rozpatrywanie zdarzeń ewangelicznych w czasie domowych modlitw i rozmyślań. Stąd rzeźby te w kościołach występowały w miejscach, w których można je było oglądać z bliska, np. w kaplicach bocznych, czasem w ołtarzach bocznych, w przedsionku czy w specjalnie do tego celu wybudowanej niszy, którą z czasem zastawiano metalową kratą. Takie przedstawienie obrazujące zamknięcie Chrystusa w więzieniu można zobaczyć w Krakowie w kościele Dominikanów oraz w kościele Franciszkanów. Nawiązuje ono do jednego z wydarzeń drogi krzyżowej, szeroko opisywanego w literaturze średniowiecznej, według której Chrystus przed ukrzyżowaniem miał siedzieć samotnie na kamieniu z Golgoty, znajdującym się w zagłębieniu nazywanym „Carcer Christi”. Najważniejszą cechą przedstawień Frasobliwego jest ukazanie go, jako człowieka samotnego i udręczonego. Cała ekspresja dzieła skupia się na twarzy postaci. Chrystus stał się symbolem Boga-człowieka, który sam opuszczony najlepiej rozumie nędzę ludzką. Te właśnie cechy spowodują późniejszą niezwykłą popularność tematu Frasobliwego w sztuce ludowej. Rzeźba Chrystusa Frasobliwego w Orawce od początku była przystosowana do zdobienia jej naturalnymi włosami, podobnie jak gotyckie krucyfiksy, np. kościele w Mogile.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry

Streszczenie

Rzeźba Chrystusa Frasobliwego znajdująca się w kościele w Orawce powstała w drugiej połowie XV wieku. Przedstawia Chrystusa siedzącego na kamiennej ławie z głową wspartą na dłoni z wyrazem ogromnego smutku na twarzy, w ostatniej scenie tuż przed ukrzyżowaniem. Rzeźba stanowi jeden ze starszych zachowanych przykładów tego typu przedstawień w Małopolsce. Przedstawienia Chrystusa Frasobliwego pojawiły się w Polsce w okresie późnego gotyku, na przełomie XV i XVI wieku.

Bibliografia

Trajdos Tadeusz, Pieńkowska Hanna, "Kościół w Orawce", Kraków 1999
Skorupa Andrzej, "Kościoły polskiej Orawy", Kraków 1997
Surdokaitè Gabija, "O znaczeniu pewnego wizerunku w życiu religijnym i sztuce: Chrystus Frasobliwy – jego funkcja i miejsce" , „Zarządzanie w Kulturze” , s. 115-132
Kunczyńska-Iracka Anna, "Chrystus Frasobliwy i jego miejsce w tradycyjnej religijności ludowej" , „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” , s. 143-152
Kunczyńska Anna, "Chrystus Frasobliwy w polskiej rzeźbie ludowej" , „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” , s. 211-229
Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian , "Sztuka Ziemi Krakowskiej", Kraków 1982

Jak cytować?

Maria Działo, "Chrystus Frasobliwy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/chrystus-frasobliwy-2

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności