Św. Andrzej

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Łapsze Niżne
Miejscowość
Frydman
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Kościół
Św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Tagi
rzeźba późnobarokowa rzeźba XVIII wieku Spisz
Miejsce przechowywania
zwieńczenie ołtarza głównego
Identyfikator
DZIELO/12020
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
1751-1757
Fundator
Michał Lorencs, Antál Mednyanszky de Megyes
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz główny wraz z dekoracją rzeźbiarską powstał w latach 1751-1757 w czasie modernizacji wnętrza świątyni staraniem ówczesnego proboszcza, księdza Michała Lorencsa, przy wsparciu barona Antála Mednyanszkyego de Megyes, który miał przywilej patronatu w stosunku do kościoła. Z niezachowanej do dziś księgi rachunkowej z lat 1751-1829, na którą powoływali się dawni badacze wiadomo, że ołtarz główny wraz z figurami pozłocił malarz krakowski Jan Niegowiecki, a wykonawcami części dekoracji rzeźbiarskiej retabulum byli zapewne rzeźbiarze z rodziny Wierzbickich z Nowego Targu, którzy wzmiankowani są jako twórcy części wyposażenia (ławki, konfesjonał) oraz bliżej nieokreślonych rzeźb w ołtarzach.

Opis

Rzeźba drążona, ustawiona na tle krzyża w formie litery „X” ujętego w profilowaną ramę. Figura zwrócona jest frontalnie, w kontrapoście, lewą ręką ujmuje ramię krzyża, prawą wyciąga przed siebie. Twarz ma pociągłą, nos prosty, oczy skierowane w dół, usta rozchylone, okoloną brodą skręconą w pukle oraz krótkimi włosami. Postać jest ubrana w suknię ściśle przylegającą do ciała, przepasaną w talii oraz płaszcz zarzucony na lewe ramię oraz opadający na kolana w postaci skręconej tkaniny. Polichromia naturalistyczna w odsłoniętych partiach ciała, strój i krzyż pozłocone.

Zarys problematyki artystycznej

Dekoracja rzeźbiarska ołtarza głównego jest niejednorodna, wykonana niewątpliwie przez zespół różnych artystów. Rzeźba św. Andrzeja jest spójna stylistycznie z flankującymi ją dwoma aniołami-kariatydami, jak również z parami figur św. Władysława i św. Stefana, św. Piotra i św. Pawła oraz z główną rzeźbiarską grupą ołtarza – „Zabójstwo św. Stanisława”. Wszystkie te figury charakteryzuje bardzo zbliżony sposób rzeźbienia rysów twarzy z niskim czołem i włosów układających się w regularne pukle, przysadzista kubatura ciała o barczystych ramionach oraz sposób traktowania tkaniny z charakterystycznie zwiniętym brzegiem. Pozwala to domniemywać, że zostały one wykonane przez tego samego rzeźbiarza, być może jednego z rodziny Wierzbickich.
Święty Andrzej był bratem św. Piotra, rybakiem, początkowo był uczniem św. Jana Chrzciciela, później jako jeden z pierwszych został uczniem Chrystusa, który przy drugim spotkaniu wezwał go razem z bratem – „Pójdźcie za Mną, a uczynię was rybakami ludzi” (Mt 4, 19). Działalność apostolską prowadził prawdopodobnie w Azji Mniejszej, gdy dotarł do Patras został aresztowany i skazany na śmierć przez ukrzyżowanie. Świętego można zidentyfikować po jego atrybucie – krzyżu w kształcie litery „X” (tzw. krzyżu św. Andrzeja), na którym poniósł męczeńską śmierć.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Silne zabrudzenia figury.

Streszczenie

Figura św. Andrzeja ze zwieńczenia ołtarza głównego została wykonana w latach 1751-1757 razem z całym wyposażeniem i jego dekoracją rzeźbiarską. Świętego Andrzeja można zidentyfikować po jego atrybucie – krzyżu w kształcie litery „X” (tzw. krzyżu św. Andrzeja), na którym poniósł męczeńską śmierć.

Bibliografia

Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
Monita Rafał, Skorupa Andrzej, "Frydman. Kościół św. Stanisława BM", Kraków 2014
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Błachut Adam Jan, "Problematyka artystyczna kościoła parafialnego pw. św. Stanisława, biskupa i męczennika, we Frydmanie na Spiszu" , [w:] "Dzieje wsi Frydman" , red.Janicka-Krzywda Urszula, Słabosz-Palacz Katarzyna, Rak Maciej , Kraków-Frydman 2011 , s. 87-95
Trajdos Tadeusz, "Parafia i życie religijne we Frydmanie do 1832 roku" , [w:] "Dzieje wsi Frydman" , red.Janicka-Krzywda Urszula, Słabosz-Palacz Katarzyna, Rak Maciej , Kraków-Frydman 2011 , s. 15-56
Zaleski Wincenty, "Święci na każdy dzień", Warszawa 1989
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Św. Andrzej", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2023, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-andrzej-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności