Ołtarz główny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Zielonki
Miejscowość
Korzkiew
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Kraków Krowodrza
Parafia
Parafia Św. Jana Chrzciciela
Tagi
Aleksander Ługowski Chrzest Chrystusa ołtarz główny ornament małżowinowo-chrzątskowy rzeźba XVII wieku św. Jan Chrzciciel
Miejsce przechowywania
prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/14529
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
między 1630, a 1651 rokiem
Fundator
Aleksander Ługowski
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, snycerskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie; piaskowiec, techniki murarskie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz ufundował Aleksander Ługowski w drugiej ćwierci XVII wieku, a dokładniej pomiędzy 1630 rokiem (pod tą datą nie odnotowano jeszcze ołtarza w wizytacji biskupiej), a 1651 rokiem (datą śmierci fundatora). Ołtarz jest wzmiankowany w wizytacjach biskupich z lat: 1663, 1727, 1748 oraz w inwentarzach kościelnych (1791, 1828, 1836, 1843, 1844). W polu głównym ołtarza znajduje się obraz Chrzest Chrystusa, natomiast na zasuwie obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy z 1900 roku (według tradycji ustnej przywieziony z Rzymu), a w drugiej kondygnacji obraz Bóg Ojciec z XX wieku. Całość wystroju ołtarza dopełnia dekoracja rzeźbiarska, która pochodzi z czasu powstania kościoła oraz antepedium z przedstawieniem Serca Jezusa zdobione haftowanymi szklanymi paciorkami.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, jednoosiowa, dwukondygnacyjna, na cokole. Ołtarz murowany z kamienną mensą. Na lewym boku ołtarza drewniana wnęka na oleje święte z inskrypcją „OLEA SACRA”. Antepedium w formie leżącego prostokąta w profilowanej ramie, pole kompozycyjne dekorowane dookoła rzędem kolorowych rombów. W polu antepedium znajduje się haftowane koralikami przedstawienie gorejącego serca w koronie cierniowej z zatkniętym u góry krzyżykiem łacińskim. Tabernakulum w formie prostopadłościennej skrzynki. Drzwiczki dwuskrzydłowe, odlewane, w polach przedstawienie wici roślinnej oraz litery alfa i omega. Ściany boczne zdobione kaboszonem i ornamentem małżowinowo-chrząstkowym. Nastawa ustawiona jest na cokole. Pierwsza kondygnacja ujęta parą kolumn. Podpory dźwigają pełne belkowanie wyłamane nad polem środkowym, zamknięte silnie wysuniętym gzymsem. Pole obrazowe w formie arkady z obrazem przedstawiającym Chrzest Chrystusa, na zasuwie obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Kondygnacja ujęta jest uszami z płytkimi niszami dla figur św. Piotra po lewej stronie i św. Pawła po prawej, zwieńczonymi akroterionami utworzonymi z ornamentu małżowinowo-chrząstkowego. Druga kondygnacja ustawiona jest na cokole, ujęta pilastrami hermowymi o kapitelach korynckich, dźwigającymi pełne belkowanie z silnie wystającym gzymsem. Pole obrazowe w formie owalu z przedstawieniem Boga Ojca i Gołębicy Ducha Świętego. Po bokach drugiej kondygnacji znajdują się nisze z figurami św. Stanisława po prawej stronie i nierozpoznanego świętego biskupa po lewej. Ołtarz zwieńczony jest cokołem z figurą św. Wojciecha.

Cokoły kolumn pierwszej kondygnacji dekorowane są z frontu uskrzydlonymi główkami anielskimi, na zewnętrznych bokach kartuszami z tarczą herbową czteropolową z herbami: Lubicz, Leliwa, Junosza i Rawicz; od wewnątrz ornamentem małżowinowym z chrząstką i kaboszonem. Cokoły kolumn pierwszej kondygnacji w jednej trzeciej wysokości zdobione są ornamentem małżowinowym z kaboszonami, powyżej trzon otoczony jest podwiązaną tkaniną. W polu środkowym w przyłuczach arkady umieszczone są uskrzydlone główki anielskie; węgary od wewnątrz dekorowane są kaboszonami z małżowiną oraz rozetami, podłucze zaś rozetami. Fryz zdobiony jest kaboszonami z małżowiną; a gzyms dekoracją roślinno-geometryczną. Uszy z niszami utworzone są z ornamentu małżowinowo-chrząstkowego. Cokół drugiej kondygnacji dekorowany jest ornamentem małżowinowo-chrząstkowym i kaboszonem, a trzony kolumn utworzone są uskrzydlonych główek anielskich o stylizowanych na woluty skrzydłach. W czterech narożach pola obrazowego umieszczone są uskrzydlone główki anielskie. W polu fryzu znajduje się uskrzydlona główka anielska; gzyms dekorowany jest ornamentem roślinnym. Kondygnacja ujęta jest uszami z płaskiej małżowiny. Gzyms zakończony ażurowym ornamentem małżowinowo-chrząstkowym. Nisze z figurami otoczone są ornamentem małżowinowo-chrząstkowym i zwieńczone cokołami z palmetą.
Nastawa polichromowana na czerwono z zielonymi i czarnymi elementami. Ornamentyka i kolumny złocone, kaboszony srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Fundatorem ołtarza jest Aleksander Ługowski (1589-1651), herbu Lubicz, związany z dworem królewskim Zygmunta III i Władysława IV Wazy. Ługowski był doskonale wykształcony, studiował m.in. w Ingolstadt, odbył również wiele podróży zagranicznych. Dbał o prestiż rodu, upiększył zamek korzkiewski, ufundował omawiany kościół oraz część wystroju, o czym świadczą oznakowane jego herbami dzieła. Ołtarz główny ufundował pomiędzy 1630, a 1651 rokiem. Elementy zdobnicze ołtarza, które obficie pokrywają całą strukturę również odpowiadają takiemu datowaniu. Ołtarz ozdobiony jest ornamentem małżowinowo-chrząstkowym, popularnym w pierwszej połowie XVII wieku. Z tego samego okresu pochodzą również figury św. Piotra, św. Pawła i trzech świętych biskupów w górnej części ołtarza, a także obraz przedstawiający Chrzest Chrystusa. Jedynie obraz „Bój Ojciec” pochodzi z XX wieku.

Streszczenie

Ołtarz ufundował w drugiej ćwierci XVII wieku Aleksander Ługowski, a dokładniej pomiędzy 1630 rokiem (pod tą datą nie odnotowano jeszcze ołtarza w wizytacji biskupiej), a 1651 rokiem (datą śmierci fundatora). W polu głównym ołtarza znajduje się obraz Chrzest Chrystusa z czasu powstania ołtarza, natomiast na zasuwie obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy z 1900 roku (według tradycji ustnej przywieziony z Rzymu). Całość wystroju ołtarza dopełnia dekoracja rzeźbiarska, która również pochodzi z lat 1630-1651 oraz antepedium z przedstawieniem Serca Jezusa zdobione haftowanymi szklanymi paciorkami. Elementy zdobnicze ołtarza, które obficie pokrywają całą strukturę również odpowiadają takiemu datowaniu. Ołtarz ozdobiony jest ornamentem małżowinowo-chrząstkowym, popularnym w pierwszej połowie XVII wieku. Z tego samego okresu pochodzą również figury św. Piotra, św. Pawła i trzech świętych biskupów w górnej części ołtarza. Jedynie obraz „Bóg Ojciec” w górnej części ołtarza pochodzi z XX wieku.

Bibliografia

Szlezynger Piotr, "Kościół pod wezwaniem Narodzenia Św. Jana Chrzciciela w Korzkwi", Kraków 2004
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Wiśniewski Jan, "Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem", Marjówka Opoczyńska 1933

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Acta visitationis exterioris decanatuum: Wielicensis, Proszoviensis, Lipnicensis et Skalensis per R. D. Joannem Foxium, archidiaconum Cracoviensem ex commissione R. D. Andreae Lipski, episcopi Cracoviensis in a. D. 1628 - 1629 factae.
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Visitatio quindecim decanatuum, nempe: Skavinensis, Zathoriensis, Novi Montis, Skalensis, Wrocimoviensis, Adreoviensis, Kijensis, Paczanoviensis, Oswiecimensis, Żywiecensis, Witoviensis, Skoliensis, Opatovecensis, Wielicensis et Plesnensis a Peril. et R.D. Nicolao Oborski, episcopo Laodicensis, suffraganeo, archidiacono, vicario in spiritualibus generali Cracoviensi in annis 1663 - 1665 expedita
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Wizytacja kanoniczna przeprowadzona w dn. 28 kwietnia 1728 r. przez bpa Michała Kunickiego...
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Visitatio archidiaconatus Cracoviensis (Decanatus: Skalensis - 1727; Vitoviensis - 1727; Prossoviensis - 1728; Novi Montis - 1728; Scawinensis - 1729; Xsiążnensis - 1731; Woynicensis - 1731; Zatoriensis - 1729; Lipnicensis - 1730; Dobczycensis - 1730; Andreoviensis - 1731; Żyvecensis - 1732; Oswiemensis - 1732; Wielicensis - 1741; postea sequntur inventaria ecclesiarum decanatus Dobczycensis, Woynicensis, Andreoviensis) per R.D. Michaelem de Magna Kunice Kunicki, episcopum Arsiacensem, suffraganeum et archidiaconum Cracoviensem annis 1727 - 1741 peracta

Autor: Michał Kunicki

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Visitatio ecclesiarum parachialium, praebendarum, capellarum, hospitalium, confraternitatum, nec non beneficiorum in decanatu Scalensi Kostka comitis in Załuskie Załuski, episcopi Cracoviensis, ducis Severiae per me Andream Nehrebecki S.Th.D., Insignis Collegiatae Sandomieriensis canonicum et scholasticum Scarbimieiensem, delegatum et deputatum extraordinarium visitatorem a.D. 1748 die 23 mensis Aprilis inchoata, ac successivo anno eodem 1748 diec 24 Octobris finita

Autor: Andrzej Nehrebecki

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Protokuł Wizyty Generalney z Dekanatow Skalskiego i Nowogurskiego

Jak cytować?

Maria Działo, "Ołtarz główny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-112

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności