Feretron z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Antoniego Padewskiego

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wadowicki
Gmina
Tomice
Miejscowość
Radocza
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wadowice Północ
Parafia
Przemienienia Pańskiego
Tagi
feretron malarstwo XX wieku Matka Boska Częstochowska św. Antoni Padewski
Miejsce przechowywania
pomieszczenie po północnej stronie chóru
Identyfikator
DZIELO/13640
Kategoria
feretron
Ilość
1
Czas powstania
około 1928 roku
Technika i materiał
obrazy: oleodruki na płycie, struktura: drewno, techniki stolarskie, snycerskie i rzeźbiarskie, złota farba
Wymiary podstawowe
szerokość – 62,5 cm
wysokość – 113 cm
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 53 cm
Szerokość bez ramy – 33,5 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0

Dzieje zabytku

Według informacji zapisanych w inwentarzu kościelnym feretron wykonano około 1928 roku.

Opis

Feretron dwustronny z obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej oraz św. Antoniego Padewskiego. Konstrukcja feretronu osadzona na dwóch nóżkach na planie koła, wspierających dwa wieloboczne w rzucie cokoły, połączone listwami stabilizującymi konstrukcję feretronu; cokoły zaopatrzone są w otwory na drążki do noszenia. Na cokołach ustawione dwie rzeźby niezidentyfikowanych świętych lub aniołów, ujętych z profilu, nad nimi nadwieszone baldachimy zwieńczone stylizowanymi kwiatonami. W centrum tej konstrukcji obrazy ujęte w profilowaną ramę, zamkniętą łukiem oślim, zwieńczoną kwiatonem. Na zwieńczeniu feretron zdobiony jest ażurową dekoracją roślinną. Struktura feretronu jest złocona. Po jednej stronie ukazany jest wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej w tradycyjnym typie ikonograficznym. Matka Boska ubrana jest w czerwoną suknię i zielony płaszcz, a Dzieciątko w czerwoną suknię. Szaty są bogato malowane w wici utworzone z koralików i kolorowych kamyków. Pozostałe elementy podobne jak w oryginalnym wizerunku. Tło złote, wokół głowy Matki Boskiej dwanaście gwiazd. Po drugiej stronie feretronu znajduje się obraz św. Antoniego Padewskiego. Święty Antoni ukazany do wysokości trzech czwartych, zwrócony w swoją prawą stronę z Dzieciątkiem Jezus na prawym ręku. Twarz owalna z długim nosem, dużymi oczami o migdałowym kształcie i zarumienionymi policzkami. Ubrany jest w brązowy habit franciszkański, przewiązany sznurem, z różańcem u boku i z tonsurą na głowie. Dzieciątko Jezus zwrócone jest trzy czwarte w lewo, rączkami obejmujące św. Antoniego, z główką skierowaną na wprost. Twarz o rysach dziecięcych, okolona jasnymi i krótkimi włosami. Ubrane jest w białą, długą pieluszkę, spływającą obficie w dół. Wokół głów postaci rozświetlone na złoto otok. Tło szare. W prawym dolnym narożu obrazu, na obłoku leży gałązka białej lilii.

Zarys problematyki artystycznej

Feretron to obraz lub rzeźba umieszczone w ozdobnej ramie z podstawą zaopatrzoną w otwory na drążki do noszenia podczas procesji. Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej” pochodzenie słowa „feretron” czy „feretrum” wywodził ze starożytnego Rzymu, gdzie określało posągi niesione w pochodach triumfalnych. Jedna z pierwszych procesji chrześcijańskich z niesieniem wizerunku odbyła się w 590 roku, kiedy w Rzymie zapanowała epidemia tyfusu. Papież Grzegorz I Wielki zarządził w siedmiu kościołach rzymskich odprawienie nabożeństw błagalnych. Nabożeństwa te były połączone z procesjami, w czasie których niesiono obraz Matki Boskiej Ocalenie Ludu Rzymskiego – „Salus Populi Romani”.

Struktura feretronu w kościele w Radoczy została wykonana w stylu neogotyckim, ale znacznie przestylizowanym. Zachowuje tylko niektóre z neogotyckich form jak łuk ośli czy baldachimy zdobione drobnymi maswerkami. Tak swobodne operowanie stylem pozwala datować feretron na pierwszą połowę XX wieku, a dzięki informacji zawartej w kronice parafialnej na około 1928 rok. Feretron został wykonany w tym samym warsztacie, w którym powstał feretron z obrazami św. Stanisław Kostki oraz Anioła Stróża znajdujący się w kościele św. Mikołaja w Czulicach. Podobnie jak w feretronie z Czulic nierozwiązaną pozostaje kwestia identyfikacji dwóch rzeźb stojących po bokach feretronu, a także autora dzieła.

Przedstawiony na obrazie św. Antoni, czyli Fernando Bullone urodził się około 1195 roku w Lizbonie w Portugalii. W wieku około 15 lat wstąpił do zakonu kanoników regularnych św. Augustyna, przyjmując imię Antoni. W 1220 roku przystąpił do zakonu braci mniejszych. Zmarł w 1231 roku. Na obrazie został ukazany z Dzieciątkiem Jezus na ręku, które bardzo często występuje w jego ikonografii. Według legendy miało mu się ukazać, by zapewnić go o miłości Boga. Ponadto na obrazie znajduje się biała lilia symbolizująca czystość. Po drugiej stronie feretronu ukazano obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Obraz przedstawia jedno z najczęściej powielanych przedstawień Matki Boskiej sztuce polskiej. Wypływa to z faktu, że Maria w odsłonie Częstochowskiej od wieków w historii Polski jest nazywana Królową Polski. Na wybranie tego tytułu dla Madonny Częstochowskiej miały wpływ takie wydarzenia jak: obrona klasztoru na Jasnej Górze podczas wojen polsko-szwedzkich, śluby Jana Kazimierza w 1656 roku, czy koronacja papieskimi diademami w 1717 roku. Ponadto Jasna Góra zawsze była nieodłączonym miejscem kultu religijnego dla wielu Polaków, pielgrzymek i uroczystości patriotycznych.




Streszczenie

Feretron dwustronny z obrazami Matki Boskiej Częstochowskiej oraz św. Antoniego Padewskiego powstał około 1928 roku. Struktura feretronu w kościele w Radoczy została wykonana w stylu neogotyckim, ale znacznie przestylizowanym. Zachowuje tylko niektóre z neogotyckich elementów jak łuk ośli czy baldachimy zdobione drobnymi maswerkami i dodatkowo łączy je z bardziej nowoczesnymi formami.

Bibliografia

Gloger Zygmunt, "Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. 2", Warszawa 1901
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993
Zbigniew Rostkowski, "Obraz mojej matki: studium ikonograficzno-historyczne podobizny częstochowskiego wizerunku" , Studia teologiczne , s. 155-172

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum parafialne kościoła w Radoczy, Nowy inwentarz kościelny i beneficjalny, 1928 rok.

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Feretron z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Antoniego Padewskiego", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/feretron-z-obrazem-matki-boskiej-czestochowskiej-i-sw-antoniego-padewskiego

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności