Ecce Homo oraz św. Józef

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
suski
Gmina
Budzów
Miejscowość
Budzów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Sułkowice
Parafia
Parafia Matki Boskiej Pocieszenia
Tagi
Ecce Homo feretron św. Józef
Identyfikator
DZIELO/13272
Kategoria
feretron
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza ćwierć XX wieku
Technika i materiał
drewno, rzeźbione, polichromowane, złocone; olej na blasze
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Feretron powstał w pierwszej ćwierci XX wieku. Należał do któregoś z licznych bractw religijnych, funkcjonujących przy kościele w Budzowie.

Opis

Feretron dwustronny z obrazami „Ecce Homo” oraz św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus, umieszczonymi na prostopadłościennej podstawie, zaopatrzonej w otwory na drążki do noszenia, stojącej na czterech esowatych nóżkach. Obrazy ujęte prostokątną ramą, zamkniętą od góry łukiem półkolistym; flankowane dwiema kolumienkami wspierającymi półkolistą arkadę z akroterionem i krzyżem łacińskim zatkniętym na kuli w zwieńczeniu. Partia cokołu i łuk arkady zdobione rzędem rozet. Pod obrazem „Ecce Homo” płaskorzeźbiony kartusz z narzędziami Męki Pańskiej w polu, pod obrazem św. Józefa kartusz z sercem przebitym mieczem, zwieńczonym krzyżykiem i dwie gałązki lauru.

Na obrazie „Ecce Homo” Jezus ukazany frontalnie, w półpostaci z trzciną w prawej dłoni. Ubrany w purpurowy płaszcz, odsłaniający prawą rękę; na głowie korona cierniowa. Twarz podłużna, z długim i wąskim nosem, z dużymi oczami, ze wzrokiem skierowanym na widza; włosy długie, ciemnobrązowe, opadające na plecy i ramiona. Tło jednolite, szare, wokół głowy Jezusa otok światła.
Na rewersie obraz z przedstawieniem św. Józefa z Dzieciątkiem. W centrum kompozycji ukazany św. Józef, w półpostaci, zwrócony delikatnie w lewo, rękami przytrzymujący stojące na stole stolarskim Dzieciątko Jezus. Ubrany w jasnobrązowe szaty. Dzieciątko ukazane frontalnie, z szeroko rozpostartymi na boki rączkami, ze wzrokiem skierowanym w dal. Ubrane w jasnoróżową chustę, odsłaniającą ramiona. Całość ukazana we wnętrzu pracowni stolarskiej.
Struktura feretronu złocona, detale czerwone, błękitne i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Feretron to obraz lub rzeźba umieszczone w ozdobnej ramie, z podstawą zaopatrzoną w otwory na drążki do noszenia podczas procesji. Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej” pochodzenie słowa „feretron” czy „feretrum” wywodził ze starożytnego Rzymu, gdzie określało posągi niesione w pochodach triumfalnych. Jedna z pierwszych procesji chrześcijańskich z niesieniem wizerunku odbyła się w 590 roku, kiedy w Rzymie zapanowała epidemia tyfusu. Papież Grzegorz I Wielki zarządził w siedmiu kościołach Rzymu odprawienie nabożeństw suplikacyjnych, tzn. błagalnych. Nabożeństwa te były połączone z procesjami, w czasie których niesiono obraz Matki Boskiej.

W feretronie z kościoła w Budzowie umieszczono obraz z przedstawieniem Ecce Homo nawiązującym do sceny, w której Piłat ukazał ubiczowanego i cierniem ukoronowanego Jezusa ludowi żydowskiemu wypowiadając słowa „Oto Człowiek!” (J, 19, 1-5). Scenę na obrazie w feretronie oddano w popularnym ujęciu ikonograficznym, ukazującym Jezusa w półpostaci. Wizerunek ten nawiązuje do nowożytnej polskiej ikonografii Ecce Homo, cechującej się redukcją tematu, czyli ograniczeniem do przedstawienia najważniejszych postaci, bez zbędnego sztafażu. Redukcja taka występowała również w sztuce Zachodu, ale tylko jako jeden z wariantów przedstawiania tej sceny. W sztuce polskiej artyści posunęli się tak daleko, że ostatecznie w przedstawieniu wizerunku Ecce Homo ograniczali się wyłącznie do postaci Jezusa. Samotność Zbawiciela miała odzwierciedlać fakt jego całkowitego osamotnienia jako człowieka, opuszczonego przez wszystkich w obliczu straszliwej męki. Przedstawienie św. Józefa po drugiej stronie feretronu zostało oddane w klasycznej konwencji ikonograficznej. Święty Józef został ukazany we wnętrzu pracowni stolarskiej, bowiem według tradycji miał być stolarzem, a towarzyszy mu Dzieciątko Jezus, ukazujące go jako opiekuna Zbawiciela.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Literatura

Józef Maria Bartnik, Ewa Storożyńska, Matka Boża Łaskawa a Cud nad Wisłą. Dzieje kultu i łaski, Warszawa 2011, s. 75.
Tomasz Dziubecki, Ikonografia Męki Chrystusa w nowożytnym malarstwie kościelnym w Polsce, Warszawa 1996, s. 8, 57-59.
Zygmunt Gloger, Feretron, [w:] Idem, Encyklopedia staropolska, t. 2, Warszawa, 1901, s. 150.
Urszula Janicka-Krzywda, Patron-atrybut-symbol, Poznań 1993, s. 50.

Streszczenie

Feretron dwustronny z obrazami „Ecce Homo” i św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus umieszczonymi w bogato dekorowanej ramie. Obraz św. Józefa z Dzieciątkiem jest przejawem najpopularniejszego wizerunku ikonograficznego tegoż świętego w sztuce polskiej w XIX i XX wieku – św. Józefa jako opiekuna Dzieciątka Jezus, natomiast obraz „Ecce Homo” stanowi echo nowożytnego ujęcia tego tematu o redukcyjnej kompozycji, ograniczającej się do półpostaciowego wizerunku Jezusa.

Bibliografia

Maria Bartnik Józef, Storożyńska Ewa , "Matka Boża Łaskawa a Cud nad Wisłą. Dzieje kultu i łaski", Warszawa 2011
Gloger Zygmunt, "Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. 2", Warszawa 1901
Dziubecki Tomasz , "Ikonografia Męki Chrystusa w nowożytnym malarstwie kościelnym w Polsce", Warszawa 1996
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Ecce Homo oraz św. Józef", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ecce-homo-oraz-sw-jozef

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności